I SPP/Ol 166/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T Sp. z o.o. w B od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 17 grudnia 2019 r. sygn. I SPP/Ol 166/19 o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T Sp. z o.o. w B na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]"r., nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące: luty, kwiecień, czerwiec, lipiec, od września do grudnia 2014 r. oraz od lutego do kwietnia 2015 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. T Sp. z o.o. w B (dalej: "strona" lub "skarżąca") złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości "[...]"zł. Zaskarżonym postanowieniem Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie (dalej: "referendarz") odmówił przyznania prawa pomocy w postaci wnioskowanego zwolnienia. W urzędowym formularzu PPPr strona oświadczyła, że nie posiada żadnych środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie posiada majątku oraz rachunków bankowych. Umorzone zostały prowadzone wobec strony postępowania egzekucyjne. Kapitał zakładowy spółki wynosi "[...]" zł. Wartość środków trwałych określiła na kwotę "[...]" zł, wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła "[...]"zł. Na wezwanie referendarza strona uzupełniła wniosek o kserokopie sprawozdania finansowego jednostki mikro z "[...]" 2019 r., bilans sporządzony na dzień "[...]" 2018 r. wraz z rachunkiem zysków i strat sporządzony za styczeń – grudzień 2018 r. i informacją uzupełniającą do bilansu, jednostronny rachunek zysków i strat z uwzględnieniem bufora - za 2019 r., trzy niepodpisane deklaracje VAT-7 za okres od kwietnia do czerwca 2019 r., niepodpisane zeznania roczne CIT-8 za 2017 r. i 2018 r., plan amortyzacji środków trwałych na rok 2018, ewidencję środków trwałych rok 2018, tabelę środków trwałych lipiec 2019 r. ewidencję środków trwałych – tabela amortyzacyjna rok 2019, a także kserokopie protokołu zwyczajnego zgromadzenia wspólników spółki z dnia "[...]" 2019 r., listę obecność ze zgromadzenia wspólników z dnia "[...]" 2019 r. oraz umowę spółki z dnia "[...]"2013 r. Ponadto strona oświadczyła, że zdecydowała się nie zamykać prowadzonej działalności gospodarczej do czasu zakończenia toczących się postępowań podatkowych i sądowoadministracyjnych; nie posiadała w okresie od "[...]" do "[...]" 2019 r. rachunków bankowych, nie uzyskuje żadnych przychodów, nie ponosi kosztów, w związku z czym nie ma potrzeby rozliczenia się przez spółkę za pośrednictwem rachunków bankowych; nie zatrudnia pracowników, nie ponosi kosztów utrzymania siedziby, obsługi księgowej i prawnej, adres siedziby nieodpłatnie udostępnia wspólnik, umowa spółki nie przewiduje obowiązku dokonywania dopłat i nie była zmieniana w tym zakresie z uwagi na brak odpowiednich środków finansowych wspólników. Wskazując na przepisy art. 243 § 1 oraz art. 245 i art.246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "ppsa") referendarz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wskazał na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w zakresie prawa pomocy oraz na to, że w odniesieniu do osób prawnych przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy są bardziej rygorystyczne, aniżeli przesłanki przewidziane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi wyposażonymi w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Dalej wskazał referendarz, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Dlatego podnoszonego przez stronę braku środków finansowych oraz zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie uznał referendarz za argument uzasadniający przyznanie prawa pomoc, wskazując przy tym na niewykazanie przez stronę jej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Na podstawie Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego referendarz stwierdził, że na dzień "[...]"2019 r. nie toczyło się wobec strony postępowanie likwidacyjne, upadłościowe bądź układowe. W ocenie referendarza możliwe byłoby pokrycie kosztów postępowania przez żądanie dopłat od wspólników, co wynika z art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych. Strona nie wykazała, że wspólnicy nie mogą wnieść dopłat na pokrycie kosztów sądowych. Brak stosownego zapisu w umowie spółki nie jest, zdaniem referendarza, wyczerpującym i wiarygodnym przedstawieniem przyczyn, dla których spółka nie skorzystała z tej możliwości wsparcia ze strony swoich założycieli. Strona nie przedstawiła oświadczeń i dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowców dopłat czy pożyczek. Nie podała nawet, czy zwróciła się do udziałowca o pomoc w poniesieniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wskazując, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia strony, złożonego na urzędowym formularzu wniosku, obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także składane na wezwanie, dodatkowe oświadczenie lub dokumenty źródłowe dotyczące stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego – referendarz podkreślił, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien przedstawić, na wezwanie, wszelkie wyjaśnienia dotyczące jego sytuacji materialnej oraz udokumentować podnoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Jednak strona, pomimo wezwania, nie podała, jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowców spółki, nie przedłożyła również na tę okoliczność żadnych dokumentów, np. odpisów rocznych zeznań podatkowych złożonych przez udziałowców, wyciągów z ich rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych lub oświadczenia o aktualnej sytuacji majątkowej. Dlatego nie jest możliwe dokonanie pełnej oceny, czy strona przy pomocy żądania dopłat, wsparcia finansowego ze strony udziałowców (np. udzielonej przez wspólników pożyczki) jest w stanie ponieść koszty sądowe w przedmiotowej sprawie czy to całości, czy w części. Referendarz zwrócił też uwagę, że z przedłożonych niepodpisanych kopii pism finansowych wynikałoby, że faktycznie strona nie prowadzi działalności gospodarczej. Niemniej jednak, bez względu na to, czy działalność została czy też nie została faktycznie zakończona, strona nie podjęła skutecznych działań w celu zakończenia nierentownej działalność gospodarczej. Skutkami decyzji o dalszym jej prowadzeniu, i to w sytuacji umarzania prowadzonych w stosunku do strony postępowań egzekucyjnych i faktu braku środków finansowych na ponoszenie kosztów sądowych związanych z tą działalnością, nie można obciążać budżetu państwa i w konsekwencji podatników. Postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych zostało zaskarżone sprzeciwem wraz z którym przedłożono dokumenty poświadczone za zgodność z oryginałem, które wcześniej zostały złożone jako niepodpisane i niepoświadczone za zgodność z oryginałem. W sprzeciwie wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano w kwestii niewykazania sytuacji majątkowej wspólników w kontekście uniemożliwienia dokapitalizowania skarżącej, że majątek P P został zabezpieczony na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych, w związku z czym nie może on nim swobodnie dysponować, w szczególności spieniężyć w celu dokapitalizowania skarżącej spółki, aby ta mogła ona pokryć koszty sądowe. Z kolei, wobec drugiego ze wspólników, tj. M S została wydana decyzja określająca jego zobowiązania podatkowe, zaś z uwagi na złą sytuację majątkową został on zwolniony od kosztów sądowych w postępowaniu sądowym ze skargi na powyższą decyzję. Z uwagi na brak majątku skarżącej spółki, nie może ona złożyć wniosku o ogłoszenie upadłości, gdyż wniosek taki wniosek na podstawie art. 13 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego zostałby oddalony. Skarżąca nie została również postanowiona w stan likwidacji, albowiem z momentem jej zakończenia pozbawiałby się możliwości odwołania od decyzji podatkowych, które kwestionuje skargą wniesioną w przedmiotowej sprawie. Wskazano, że powoływanie się tę okoliczność stawia pod znakiem zapytania instytucję zwolnienie od kosztów sądowych jednostki organizacyjnej. Każdej spółce ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych można byłoby bowiem postawić zarzut, że nie została zlikwidowana, co oznaczałoby iluzoryczność przysługiwania jej prawa pomocy. W dniu "[...]" 2020 r. do Sądu wpłynęło pismo skarżącej wraz z którym przedłożono zawiadomienie o zagrożeniu w rejestrze należności publicznoprawnych oraz postanowienia WSA w Olsztynie o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych M S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Na podstawie art.260 §1 ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art.258 §2 pkt 6-8 ppsa, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżony akt zmienia albo utrzymuje w mocy. Z art. art. 260 § 2 ppsa wynika, że w takim przypadku sąd działa jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W art.199 ppsa przyjęta została zasada ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania, zaś stosowanie prawa pomocy jest wyjątkiem od tej zasady. Na podstawie art.245 §1 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). W przypadku osoby prawnej przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek wymienionych w art.246 §2 ppsa, z którego wynika, że prawo pomocy może być przyznane albo w zakresie całkowitym, gdy nie osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, albo może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, jeżeli zostanie wykazany albo brak jakichkolwiek środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania, albo brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów. Według przywołanej regulacji to na stronie spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że jej obowiązkiem jest przekonanie sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. Ponadto ważne jest to, że zawarta w §2 art.246 ppsa regulacja dotycząca osób prawnych oparta jest na uznaniu sądu, w odróżnieniu od regulacji zawartej w §1 tego artykułu, odnoszącej się do osób fizycznych, gdzie sąd ma obowiązek przyznania prawa pomocy w razie stwierdzenia przesłanek. Osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, musi natomiast wykazać podjęcie wszelkich niezbędnych działań zmierzających do zdobycia funduszy. Dlatego też Sąd podziela stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu w kwestii konieczności zwrócenia się przez skarżącą o pomoc do swoich udziałowców, z woli których funkcjonuje w obrocie prawnym. Taka możliwość wynika z przepisu art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 505 ze zm.) zgodnie z którym umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Dopłaty powinny być nakładane i uiszczane przez wspólników równomiernie w stosunku do ich udziałów. Wspólnikami skarżącej spółki są dwie osoby fizyczne: M S posiadający "[...]" udziałów o łącznej wartości "[...]" zł oraz P P posiadający "[...]" udział o wartości "[...]" zł. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała braku możliwości pozyskania dopłat od wspólników, wskazując, że umowa spółki nie przewiduje dopłat oraz podnosząc, że jej zdaniem wspólnicy nie mają możliwości dokonania dopłat, gdyż nie pozwala na to ich sytuacja finansowa, zdaniem skarżącej, zła. Stanowisko skarżącej w tym zakresie zostało oparte na wskazaniu, że obaj wspólnicy zostali obciążeni zobowiązaniami finansowymi w wysokich kwotach, wynikającymi z wydanej decyzji o zabezpieczeniu na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych (P P) bądź decyzjami określającymi zobowiązanie podatkowe z zawiadomieniem o zagrożeniu ujawnienia w rejestrze należności publicznoprawnych (M S), a ponadto M. S w dwóch sprawach toczących się przed tut. Sądem uzyskał zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę "[...]"zł. Przedstawione stanowisko skarżącej nie znalazło aprobaty Sądu z kilku powodów. Przede wszystkim dlatego, że wykazanie braku możliwości wniesienia dopłat przez wspólników powinno nastąpić bezpośrednio przed Sądem (a wcześniej przed referendarzem rozpatrującym wniosek w sprawie prawa pomocy). Zatem należało wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych przedstawić bezpośrednie dowody na brak możliwości wniesienia dopłat przez wspólników, zaś dowody powinny dotyczyć wprost ich obecnej sytuacji materialnej (np. kopia rocznego zeznania podatkowego, wyciągi z rachunków bankowych, oświadczenia o aktualnej sytuacji majątkowej). Wymogu tego nie spełniają przedłożone kopie decyzji podatkowych oraz zawiadomienie o zagrożeniu ujawnienia w rejestrze należności publicznoprawnych, a także postanowienia o zwolnieniu od kosztów sądowych ponad kwotę "[...]"zł. Z załączonych decyzji podatkowych wynika zobowiązanie obu wspólników do uiszczenia wysokich kwot na rzecz fiskusa, lecz nie obrazują one stanu majątkowego wspólników. Natomiast wydane wobec M. S postanowienia o zwolnieniu od kosztów sądowych ponad kwotę "[...]" zł zostały oparte na tym, że kwoty zobowiązań wynikające z wydanych wobec niego decyzji podatkowych są wysokie, a nie na stwierdzeniu braku majątku. Ww. rozstrzygnięcia zostały wydane w 2018 r., zatem obecnie sytuacja materialna wspólników mogła ulec zmianie. Także przedłożone zawiadomienie o zagrożeniu ujawnienia w rejestrze należności publicznoprawnych dot. M. S nie obrazuje jego sytuacji materialnej, lecz to, że posiada wymienione w nim zobowiązania publicznoprawne. Wobec tego prawidłowo uznał referendarz, że skarżąca nie wykazała, że nie jest możliwe wniesienie przez wspólników dopłat na podstawie art.177 Ksh. Sytuacja finansowa i majątkowa wspólników pozostaje bowiem niewyjaśniona z braku przedłożenia na tę okoliczność stosownych dowodów. Słusznie zauważył referendarz, że dokumenty przedłożone przez skarżącą są jedynie niepotwierdzonymi za zgodność z oryginałem kserokopiami. Ponadto kserokopie zeznań CIT-8 nie są podpisane oraz nie wynika z nich, że zostały w ogóle złożone do organu podatkowego. Jeżeli były składane elektronicznie, to taka forma składania dokumentu też jest potwierdzana. Jednak do ww. kserokopii zeznań CIT-8 nie dołączono żadnych potwierdzeń ich złożenia. Słusznie zauważył referendarz sądowy, że przepis art.246 §2 ppsa ma uznaniowy charakter, co oznacza, że nawet w wypadku spełnienia przesłanek w nim określonych, prawo pomocy nie musi zostać przyznane. Niemniej jednak, zdaniem Sądu, dokonane w sprawie ustalenia nie pozwalały na uznanie, że skarżąca wykazała w dostateczny sposób, że nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych. W przedstawionych okolicznościach, wobec niewyjaśnienia przez skarżącą możliwości dokapitalizowania spółki przez wspólników oraz sytuacji materialnej wspólników Sąd nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy, na podstawie art.260 §1 ppsa, orzeczono jak sentencji postanowienia.