II SA 2768/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Asesor WSA Irena Szczepkowska (spr.) Protokolant Romualda Gumińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia części pożyczki I) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, II) orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia 11 marca 2003 r. nr "[...]" Starosta, na podstawie art. 18 ust. 4a i 4b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst. jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 6, póz. 56, z późn. zm.), odmówił R. P. umorzenia pozostałej do spłaty części pożyczki w kwocie 23.657 zł, oprocentowania w kwocie 7.300,80 zł oraz odsetek ustawowych w kwocie 93.124,60 zł i innych kosztów z tytułu udzielonej pożyczki z Funduszu Pracy według umowy Nr "[...]" z dnia 3 października 1994 r. oraz nakazu zapłaty Sądu Rejonowego Wydział Cywilny z dnia 4 lipca 1996 r. sygn. akt "[...]". W uzasadnieniu podano, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego i zebranych dowodów, potwierdzających sytuację materialną pożyczkobiorcy, Powiatowa Rada Zatrudnienia w E. uchwałą z dnia 6 marca 2003 r. negatywnie zaopiniowała wniosek R. P. o umorzenie części pożyczki motywując swoje stanowisko brakiem chęci spłaty zaległości pożyczki i bezczynnością pożyczkobiorcy w wywiązywaniu się z zaciągniętych zobowiązań. Organ podniósł nadto, iż zabezpieczeniem spłaty jest nieruchomość, na której ustanowiono hipotekę. Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania R. P., decyzją nr "[...]" z dnia 30 kwietnia 2003 r., utrzymał w mocy decyzję Starosty. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał między innymi, że w dniu 18 listopada 2002 r. R. P. złożył wniosek o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty pożyczki z powodu trudnej sytuacji materialnej. Natomiast w dniu 28 lutego 2003 r. przedstawił w Powiatowym Urzędzie Pracy dokumenty, na podstawie których ustalona została jego sytuacja materialna, tj.: l/ zeznanie podatkowe za 2002 r. (PIT 36), 21 decyzję z dnia 30 grudnia 2002 r. nr "[...]" Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w E. - zaległości z tytułu składek, 3/ decyzję Urzędu Skarbowego z dnia 18 grudnia 2002 r., znak "[...]" o rozłożeniu należności na 10 rat. Organ II instancji uznał sytuację materialną R. P. za trudną i wskazał, że odwołujący się ma zaległości w ZUS z tytułu nie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz w Urzędzie Skarbowym w E., działalność gospodarcza nie przynosi mu oczekiwanych dochodów (ok. 20.000 zł rocznie), a żona otrzymuje rentę w wysokości 409,92 zł miesięcznie. Podano także, iż R. P. prowadzi działalność gospodarczą, utworzył dodatkowe miejsca zatrudnienia, zgodnie z zawartą umową pożyczki. Z pism R. P. kierowanych do PUP w E. wynika, iż zwłoka w spłaceniu rat pożyczki związana była z przejściowymi kłopotami finansowymi (zawieszenie kooperacji z kontrahentem). Organ uznał, iż częściowy brak zamówień, zaprzestanie kooperacji z określonym kontrahentem i inne tego typu trudności wliczone są w ryzyko prowadzenia każdej działalności gospodarczej. Za umorzeniem pożyczki nie przemawiają zatem szczególne względy gospodarcze lub społeczne. Poza tym należność z tytułu zwrotu pożyczki z Funduszu Pracy może być egzekwowana z nieruchomości skarżącego, a skoro tak to brak jest podstaw prawnych do umorzenia udzielonej pożyczki. Na decyzję Wojewody R. P. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o stwierdzenie jej nieważności. W skardze opisał trudności, na jakie napotykał w czasie prowadzenia działalności gospodarczej. Podniósł, iż z winy nierzetelnego kooperanta jego firma przestała przynosić oczekiwane korzyści, skutkiem czego przestał wywiązywać się z terminowej spłaty umowy pożyczki. Podał nadto, że pismem z dnia 19 grudnia 1996 r. występował do ówczesnego Rejonowego Urzędu Pracy E. o umorzenie pożyczki, lecz jego wniosek spotkał się z odmową. W ocenie skarżącego już wówczas spełniał warunki do umorzenia pożyczki z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przez okres 24 miesięcy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wnosząc o jej oddalenie podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Ponadto ustosunkowując się do zarzutów ze skargi organ podniósł, iż umorzenie pożyczki z tytułu prowadzenia działalności przez okres 24 miesięcy, stosownie do postanowień art. 18 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, odnosi się tylko i wyłącznie do osób bezrobotnych, które otrzymały pożyczkę z Funduszu Pracy na rozpoczęcie działalności gospodarczej, a nie do osób, które prowadziły działalność i otrzymały pożyczkę na utworzenie dodatkowych miejsc pracy. Organ wskazał, na zapis niniejszego przepisu, stanowiący, że pożyczka dla osób, o których mowa w ust. ł pkt 2, może być umorzona na wniosek pożyczkobiorcy przez starostę do wysokości 50%, pod warunkiem prowadzenia działalności przez okres co najmniej 24 miesięcy oraz po spełnieniu innych warunków określonych w umowie. Wskazany w tym przepisie ust. l pkt 2 nie obejmuje pracodawców, którzy otrzymali pożyczkę na zorganizowanie dodatkowych miejsc pracy. Grupa ta została ujęta w art. 18 ust. l pkt l ustawy, a zatem umorzenie pożyczki w stosunku do tej grupy pożyczkobiorców może nastąpić jedynie na podstawie art. 18 ust. 4a powołanej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Powyższa skarga, w związku z reformą sądownictwa administracyjnego, podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.). Skarga jest zasadna z przyczyn uwzględnionych przez Sąd z urzędu. Stosownie do art. 134 § l pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) Sąd ten nie jest związany granicami skargi, to jest granicami jej podstaw i zarzutów, i w związku z tym jest władny uwzględnić skargę także ze względu na uchybienia nieprzytoczone w skardze. Na wstępie należy podzielić stanowisko Wojewody, iż przepis art. 18 ust. 4 powołanej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, obowiązujący w dacie orzekania, nie dotyczył osób, które otrzymały pożyczkę z Funduszu Pracy na utworzenie dodatkowych miejsc pracy. Dlatego też nie można w tym zakresie postawić zaskarżonej decyzji zarzutu rażącego naruszenia prawa, czego domaga się skarżący. Podstawę materialnoprawną wydanych w tej sprawie rozstrzygnięć stanowił przepis art. 18 ust. 4a ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 6, poz. 56, z późn. zm.) zgodnie, z którym starosta może odroczyć termin spłaty, rozłożyć na raty albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć w części lub w całości pożyczkę, o której mowa w ust. l, jeżeli: l/ w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności, 21 w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania, 3/ pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności, 4/ przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiaj ą szczególne względy społeczne lub społeczne. Organy zatrudnienia stosując powyższy przepis obowiązane są zbadać sytuację materialną i życiową osoby ubiegającej się o odroczenie terminu spłaty, rozłożenie na raty lub umorzenie w części lub w całości pożyczki, a ponadto uzasadnić szczegółowo swe rozstrzygnięcie, stosownie do wymogów art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji stwierdził, iż w niniejszej sprawie organy obu instancji nie zbadały i nie oceniły sytuacji materialnej pożyczkobiorcy według reguł określonych w art. 7,77 i 80 kpa. Organ I instancji w lakonicznym uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia ograniczył się jedynie do przytoczenia opinii Powiatowej Rady Zatrudnienia w E. nie dokonując samodzielnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (art. 80 kpa). Ponadto powołał się na zebrane w sprawie dowody "potwierdzające sytuację materialną pożyczkobiorcy", lecz ich nie przedstawił. Stosownie zaś do treści art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczenie przepisów prawa. Wymogów określonych tym przepisem decyzja organu I instancji nie spełnia. Organ II instancji wprawdzie wymienił dokumenty, mające potwierdzać "trudną sytuację materialną pożyczkobiorcy" nie dokonał jednak szczegółowej analizy sytuacji materialnej i życiowej pożyczkobiorcy. Samo wskazanie rocznego dochodu skarżącego, czy wysokości świadczenia rentowego współmałżonka, nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji osoby ubiegającej się o umorzenie pożyczki. Poza tym fakt, że dochodzona przez organ należność jest zabezpieczona hipoteką na nieruchomości małżonków P., nie zwalniał organów orzekających w niniejszej sprawie od szczegółowego zbadania sytuacji bytowej pożyczkobiorcy. Należy bowiem mieć na względzie, że według art. 18 ust. 4a pkt 2 powołanej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, pożyczka może być umorzona, jeżeli w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania. Dotychczasowe uwagi prowadzą do wniosku, że zachodzi konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego mającego na celu rzetelne ustalenie sytuacji materialnej i życiowej pożyczkobiorcy, a następnie dokonanie oceny czy w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na umorzenie pożyczki. W szczególności rzeczą organów będzie ustalenie miesięcznego dochodu rodziny skarżącego, wyliczenie kwoty przypadającej na jednego członka w rodzinie, a także ustalenie z ilu osób składa się rodzina skarżącego. Nadmienić należy, iż z akt administracyjnych wynika, że pod tym samym adresem, co skarżący, zamieszkuje również J. P., wobec czego należy ustalić czy prowadzi on ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe. Sąd stwierdził nadto, iż organy orzekające w niniejszej sprawie, nie rozpatrzyły wniosku R. P. zgodnie z jego żądaniem. Skarżący wnosił bowiem o umorzenie pożyczki w całości lub w części, ewentualnie o rozłożenie należności na raty. W takiej sytuacji organ zatrudnienia właściwy do umorzenia części pożyczki z Funduszu Pracy, po stwierdzeniu, że pożyczkodawca nie spełnia warunków do jej umorzenia, powinien był w tym samym postępowaniu wypowiedzieć się co do możliwości rozłożenia spłaty pożyczki na raty. Jednak organy obu instancji pominęły tę kwestię milczeniem. Wobec powyższych uchybień, mogących mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji należało uchylić na podstawie art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).