II SA 927/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia SO (del.) Maria Matyja Asesor WSA Katarzyna Matczak (spr.) Protokolant Grzegorz Klimek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2004 r., sprawy ze skargi A. Z. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia "[...]" r. Nr "[...]", w przedmiocie odmowy uchylenia prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego z dnia "[...]" r. : I. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji z dnia "[...]" r. Nr "[...]"; II. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia wyroku. Komendant Miejski Policji orzeczeniem Nr "[...]" z 23 marca 2001 r. uznał mł. asp. A. Z. winnym naruszenia dyscypliny służbowej, bowiem w dniu 27 stycznia 2001 r. podczas pełnienia służby patrolowej z mł. asp. M. L. przeprowadzając interwencję w supermarkecie ""[...]"" przy ul. "[...]", odstąpił od czynności służbowych wobec zatrzymanego sprawcy wykroczenia, czym naruszył pkt. l ppkt. l O zakresu czynności referenta RPI KMP z dnia 14 września 2000r. i wymierzył mu karę wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe. Pismem z 30 lipca 2001r. - potraktowanym przez organ pierwszej instancji jako wniosek o wznowienie postępowania – A. Z. wskazał na nową okoliczność mającą w jego ocenie znaczenie dla sprawy zakończonej orzeczeniem o ukaraniu. W wyniku przeprowadzenia postępowania w tym przedmiocie Komendant Miejski Policji orzeczeniem Nr "[...]" z 10 sierpnia 2001 r. odmówił uchylenia dotychczasowego orzeczenia z 23 marca 2001 r. i rozstrzygnięcie to na skutek wniesienia odwołania przez A. Z. zostało utrzymane w mocy przez Komendanta Wojewódzkiego Policji orzeczeniem Nr "[...]" z 10 września 2001 r. W dniu 9 maja 2002r. A. Z. wystąpił z kolejnym raportem w sprawie wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem o ukaraniu z uwagi na zaistnienie nowych okoliczności mających znaczenie dla tej sprawy. Postanowieniem Nr "[...]" z 20 maja 2002r. Komendant Miejski Policji orzekł o odmowie wznowienia postępowania dyscyplinarnego z uwagi na brak przesłanek określonych w § 39 ust. l rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów. A. Z. ponowił wniosek w przedmiocie wznowienia postępowania dyscyplinarnego w dniu 11 grudnia 2002r. argumentując, że decyzja o jego ukaraniu została podjęta w oparciu o orzeczenie Kolegium ds. Wykroczeń przy Sądzie Rejonowym z 2 kwietnia 2001 r., którym uznano M. B. winnym popełnienia wykroczenia z art. 119 § l kw., natomiast wyrokiem Sądu Rejonowego z 11 kwietnia 2002r. zmieniono zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że uniewinniono oskarżonego M. B. od stawianego mu zarzutu kradzieży sklepowej. W tym stanie sprawy fakt kradzieży sklepowej nie został potwierdzony, a zatem jako policjant nie mógł wraz z partnerem odstąpić od czynności służbowych wobec osoby, która nie była sprawcą kradzieży, a tym samym nie mógł dopuścić się naruszenia dyscypliny służbowej. Wyjaśnił, że żąda wznowienia postępowania dyscyplinarnego oraz uchylenia orzeczenia Nr "[...]" Komendanta Wojewódzkiego Policji z 10 września 2001 r. i poprzedzającego go orzeczenia Nr "[...]" Komendanta Miejskiego Policji z 10 sierpnia 2001 r. Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2002r. Komendant Miejski Policji wznowił postępowanie dyscyplinarne. Po przeprowadzeniu postępowania co do przyczyn wznowienia postępowania oraz co do rozstrzygnięcia o istocie sprawy Komendant Miejski Policji orzeczeniem Nr "[...]" z 24 grudnia 2002r. odmówił uchylenia dotychczasowego orzeczenia o ukaraniu z 23 marca 2001 r. Od powyższej decyzji A.Z. wniósł odwołanie, w którym zarzucił organowi pierwszej instancji naruszenie przepisów o właściwości w zakresie organów uprawnionych do prowadzenia postępowania dyscyplinarnego, co stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności takiego orzeczenia. Wskazał, iż już postanowienie o wznowieniu postępowania dyscyplinarnego wydane zostało z obrazą przepisów prawa procesowego. Komendant Wojewódzki Policji orzeczeniem Nr "[...]" z 22 stycznia 2003r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji stwierdzając, że jest ona prawidłowa. Wyjaśniono w motywach uzasadnienia, iż w wyniku wznowienia postępowania sprawa dyscyplinarna policjanta podlega ponownemu rozpatrzeniu w celu sprawdzenia, czy nie wystąpiła jedna z wad wymienionych w § 39 ust. l rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów, która miałaby wpływ na treść tego orzeczenia. Ponieważ policjant zarzucił, że podstawą jego ukarania było nieprawomocne orzeczenie kolegium ds. wykroczeń należało ustalić, czy faktycznie orzeczenie o ukaraniu zostało wydane w oparciu o to rozstrzygnięcie kolegium. Wyjaśniono, iż w związku z uprawdopodobnionym podejrzeniem popełnienia wykroczenia policjanci mieli obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności zdarzenia i rzetelnego zabezpieczenia dowodów w sprawie. Wskazano, że nienależyte wykonywanie obowiązków zaowocowało wystąpieniem nie dających się usunąć w późniejszym czasie wątpliwości, które były podstawą wydania wyroku uniewinniającego wobec sprawcy kradzieży sklepowej. Poza tym podniesiono, że przedmiotem zarzutu wobec A. Z. było odstąpienie od czynności służbowych, a nie kwestia winy sprawcy kradzieży. Podstawą wymierzenia kary dyscyplinarnej było odstąpienie od czynności i niedopełnienie obowiązków. Natomiast orzeczenie Kolegium z dnia 2 kwietnia 2001 r. wydane zostało po orzeczeniu o ukaraniu policjanta i tym samym nie mogło być brane pod uwagę przy wymierzaniu kary dyscyplinarnej. Wyjaśniono, iż organ I instancji nie naruszył przepisów o właściwości, gdyż stosownie do § 40 ust. 2 powołanego rozporządzenia przełożonym właściwym do wznowienia postępowania dyscyplinarnego jest ten, który wydał orzeczenie kończące to postępowanie. Skoro orzeczenie kończące postępowanie dyscyplinarne wydane zostało przez Komendanta Miejskiego Policji to on też był uprawniony do jego wznowienia. Z uwagi na wskazane wyżej okoliczności w oparciu o brak przesłanki określonej w § 39 ust. l pkt 4 powołanego rozporządzenia, w wyniku wznowienia postępowania nie można było wydać innej decyzji niż odmawiającą uchylenia dotychczasowego orzeczenia dyscyplinarnego. Na powyższe orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie organu I instancji A. Z. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zdaniem skarżącego orzeczenia te wydane zostały bez podstawy prawnej oraz z naruszeniem przepisów o właściwości. Wskazał, iż organy naruszyły przepisy prawa materialnego - art. 132 i art. 133 ust. 3 ustawy z dnia 5 kwietnia 1990r. o Policji oraz § 10 ust. l i ust. 3 rozporządzenia MSWiA z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów (Dz.U. z 1998r. Nr 4, poz. 14). oraz prawa procesowego - § 40 ust. 2 i 3 powołanego wyżej rozporządzenia. Wskazał, że opracowany w dniu 14 września 2001r. Zakres Działania Sekcji Prewencji KMP w oparciu o naruszenie którego [ pkt. 10] został ukarany karą dyscyplinarną w obowiązującym porządku prawnym istniejącym w 2001 r. nie mógł stanowić źródła prawa. Wskazał, że stosownie do pragmatyki służby funkcjonariusze służb patrolowych dokonują czynności na miejscu zdarzenia w niezbędnym zakresie, a następnie materiały przekazują do innych jednostek, celem wykonania już czynności procesowych. Po interwencji, którą przeprowadził w sklepie "[...]"w dniu 27 stycznia 2001 r. takie materiały następnego dnia zostały przekazane, zatem niesłuszny jest zarzut nie dokonania wymaganych czynności, bądź też odstąpienie od ich przeprowadzenia. Nadto zarzucił, że w żadnym z skarżonych orzeczeń nie wskazano jakie czynności winien jeszcze wykonać w trakcie interwencji. Podniósł, że orzeczenia wydane zostały bez podstawy prawnej, bowiem Prokuratura Rejonowa nie stwierdziła popełnienia przez niego przestępstwa w postaci niedopełnienia obowiązków służbowych, gdyż w dniu 29 czerwca 2001 r. umorzyła śledztwo w tym zakresie sygn. akt "[...]", jak również wyrokiem Sądu Rejonowego uniewinniony został M. B. Mimo tych faktów przełożeni nadal uważają, że nie dopełnił swoich obowiązków, nie wskazując jednocześnie jakie inne czynności miały być wykonane oraz jakich czynności w trakcie interwencji zaniechał. Zarzucił, że organ pierwszej instancji działając w tej sprawie odmówił uchylenia orzeczenia Komendanta Wojewódzkiego Policji Nr "[...]" z dnia 10 września 2001 r., które kończyło postępowanie w trybie wznowienia postępowania i było orzeczeniem ostatecznym, czym w sposób jednoznaczny naruszył przepisy dotyczące właściwości organów orzekających w sprawie wznowienia postępowania. W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.) na skutek reformy sądownictwa administracyjnego skargi wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004r. podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne. Zgodnie z art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi w granicach danej sprawy - art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Skarga jest uzasadniona, gdyż materiał dokumentacyjny sprawy wskazuje, że zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji z 24 grudnia 2002r. zostały wydane z naruszeniem prawa. Na wstępie wyjaśnić należy organom orzekającym w sprawie, iż stosownie do § 40 ust. l rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów (Dz.U. z 1998r. Nr 4, poz. 14) wznowienie postępowania dyscyplinarnego następuje z urzędu lub na wniosek ukaranego albo - w przypadku jego śmierci - na wniosek członka rodziny uprawnionego do renty rodzinnej. Zatem to ukarany jest dysponentem tego postępowania, jak również określa, w jakim zakresie i jakie postępowanie ma być wznowione. Z przekazanych akt sprawy wynika natomiast, iż organy obu instancji dowolnie przyjęły, że wniosek ukaranego o wznowienie postępowania złożony w dniu 11 grudnia 2002r. dotyczy orzeczenia Komendanta Miejskiego Policji z 23 marca 2001 r., gdy tymczasem z treści wniosku jednoznacznie wynika, że skarżący domaga się wznowienia postępowania dyscyplinarnego zakończonego orzeczeniami KMP Nr "[...]" z 10 sierpnia 2001 r. i KWP Nr "[...]" z 10 września 2001 r. Zatem postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonego orzeczenia i orzeczenia organu I instancji zostało przeprowadzone bez wniosku strony. Brak jest także informacji, iż postępowanie to zostało wszczęte z urzędu. Wobec tego niewątpliwym jest, że działania organów naruszyły § 40 ust. l wyżej powołanego rozporządzenia. Nie przesądzając o merytorycznym rozstrzygnięciu wniosku skarżącego w sprawie objętej jego żądaniem należy w tym zakresie przeprowadzić stosowne postępowanie. W tym miejscu wyjaśnić należy również, że skarżący dokonując oceny przeprowadzonego postępowania mógł podnosić zarzut naruszenia przepisów o właściwości tj. § 40 ust. 3 i 4 powołanego rozporządzenia, skoro domagał się wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem komendanta wojewódzkiego, gdyż wówczas to ten organ był właściwy orzekać w sprawie jako organ pierwszej instancji. Materialną podstawą do prowadzenia postępowania wznowieniowego w sprawach dyscyplinarnych policjantów jest rozdział 9 powołanego rozporządzenia z dnia 19 grudnia 1997r. Wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia (§ 40 ust. 4 rozporządzenia), przy czym postanowienie to stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania (§ 41 ust. l rozp.) l/ w zakresie ustalenia, czy postępowanie było dotknięte jedną z wad wymienionych w § 39 ust. l pkt 1-4 rozporządzenia, 2/ wyjaśniającego w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej prawomocnym orzeczeniem. Oznacza to, iż w orzeczeniu kończącym to postępowanie organ musi rozpoznać także istotę sprawy. Z brzmienia § 39 ust. l pkt 1-4 rozporządzenia wynika, że w odniesieniu do postępowania dyscyplinarnego policjantów jako podstawę wznowienia postępowania w tym zakresie przewidziano cztery podstawy wznowieniowe. Wprawdzie skarżący w swoim wniosku powołał podstawę z pkt. 4 tj. orzeczenie zostało wydane w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostały następnie uchylone lub zmienione, jednakże nie zwalnia to organu od oceny czy powołanie się na wyrok uniewinniający nie stanowi innej okoliczności, która się ujawniła i jest istotna dla sprawy, a nie była znana w toku postępowania dyscyplinarnego. Organ zobowiązany jest bowiem do prawidłowej oceny przedstawionych dowodów, natomiast skarżący nie jest zobowiązany do poprawnego wyartykułowania swoich żądań. Katalog rozstrzygnięć, które mogą zapaść w tym postępowaniu przewidziany został natomiast w § 41 ust. 2 rozporządzenia i nie sposób nie zauważyć, że jest to katalog nawet szerszy niż uregulowany w art. 151 Kpa uwzględniający specyfikę postępowania dyscyplinarnego policjantów. W oparciu o utrwalone orzecznictwo sądowoadministracyjne ukształtowane na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego stwierdzić należy, że w wypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanki uzasadniającej wszczęcie takiego postępowania istota tego postępowania administracyjnego polega na powrocie sprawy do odpowiedniego stadium zwykłego postępowania instancyjnego i nową decyzję po stwierdzeniu istnienia podstaw wznowieniowych, które zdaniem Sądu występują w tej sprawie, sprawę rozstrzyga w danej instancji tak, jak gdyby sprawa nie była w danej instancji rozstrzygana - patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 1984r. sygn. akt I SA86/84, opublikowany ONSA 1984, nr l poz. 59, z glosą J. Borkowskiego, OSP 1985, z. 5 poz. 95. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela ten pogląd. Oznacza to, że organ wydający nową decyzję stosuje przepisy prawa materialnego, które obowiązują w dniu orzekania z uwzględnieniem zmiany stanu faktycznego na co w swoim wniosku i skardze wskazywał skarżący. Wskazać należy również, że nie sposób podzielić stanowiska organów orzekających w tej sprawie, iż skoro orzeczenie o ukaraniu karą dyscyplinarną skarżącego wydane zostało przed orzeczeniem Kolegium ds. Wykroczeń przy Sądzie Rejonowym o ukaraniu sprawcy kradzieży sklepowej, to fakt późniejszego uchylenia tego orzeczenia nie ma znaczenia w omawianej sprawie, gdyż jest to nowa okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, a nie znana organowi w czasie wydania orzeczenia o ukaraniu A. Z. Także nie znajduje potwierdzenia w przekazanych aktach sprawy twierdzenie, że nienależyte wykonywanie obowiązków przez policjantów zaowocowało wystąpieniem wątpliwości nie dających się usunąć w późniejszym czasie co do stanu faktycznego przebiegu zdarzenia, jakie miało miejsce w dniu 27 stycznia 2001 r. w sklepie "[...]", co było podstawą wyroku uniewinniającego, gdyż w tym zakresie brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających stawianie takiej tezy. W tych warunkach Sąd uznając, iż zaskarżone orzeczenie i poprzedzające je orzeczenie organu I instancji narusza przepisy prawa, które miały wpływ na wynik sprawy na podstawie art. 145 § 1 lit "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonego orzeczenia podjął w oparciu o art. 152 wyżej powołanej ustawy.