II SA/Ol 100/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Asesor WSA Irena Szczepkowska Protokolant Lech Ledwożyw po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2006r. sprawy ze skargi J. S. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie kary dyscyplinarnej nagany l/ uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, 2/ zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego J. S. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego Dyrektor Izby Celnej orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia "[...]"października 2005 roku, znak "[...]" uznał J. S. winnym naruszenia zakazu świadczenia pracy na rzecz podmiotów, których działalność jest związana z obrotem towarów z zagranicą lub obrotem krajowym towarów pochodzących z zagranicy poprzez świadczenie pracy na rzecz firmy "A" L. L., z siedzibą w D., co stanowi naruszenie normy zawartej w art. 34 pkt 7 Ustawy z 24 lipca 1999 roku o Służbie Celnej, i orzekł w stosunku do niego karę dyscyplinarną nagany z ostrzeżeniem. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że biorąc pod uwagę całość zgromadzonego materiału dowodowego, nie zebrano bezpośrednich dowodów na fakt odpłatnego wykonywania przez J. S. pracy lub innych czynności doradczych na rzecz firmy "A". Zebrano natomiast szereg logicznie powiązanych poszlak, które uprawniają do wyciągnięcia wniosku o prowadzeniu takiej działalności. Bowiem w postępowaniu wykazano, że J. S. kupił dwa samochody "po kosztach" od firmy, której działalność jest związana z obrotem towarów z zagranicą, zyskując na transakcjach ok. 30 000 zł. Ponadto na potwierdzenie podejrzenia o dopuszczeniu się ze strony funkcjonariusza naruszenia zakazu wykonywania dodatkowych zajęć zarobkowych bez zgody Dyrektora Izby Celnej, organ wskazał fakt ubiegania się w tym samym czasie firmy "A" o uzyskanie procedury gospodarczej (J. S. jest jedną niewielu osób wśród funkcjonariuszy celnych, którzy znają bardzo dobrze przepisy z zakresu procedur gospodarczych) oraz ukrywanie przez funkcjonariusza wcześniejszych kontaktów z L. L.. W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. S. wniósł o uchylenie powyższego orzeczenia i umorzenie postępowania dyscyplinarnego pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie powyższego orzeczenia i ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podniósł, że nie popełnił zarzucanego mu czynu. Organ oparł orzeczenie kary na poszlakach, które nie są one ze sobą logicznie powiązane, ani nie wykluczają faktu, że pomocy prawnej firmie "A" udzieliła inna osoba niż skarżący. Skarżący podniósł, że postępowanie dowodowe było prowadzone nieobiektywnie, a ostateczną cenę zakupu aut obliczono w postępowaniu dyscyplinarnym nierzetelnie, gdyż porównano ze sobą cenę sprzedaży przedmiotowych aut ze sprzedażą "różnych samochodów". J. S. wyjaśnił, że nie zataił faktu zakupu przez niego i żonę dwóch samochodów, gdyż podał tą informację w oświadczeniu majątkowym z 2005 roku. Również nie ukrywał faktów dotyczących wizyt L. L. w siedzibie Izby Celnej, gdyż poinformował o tym podczas drugiego przesłuchania. Ponadto nie miał możliwości skorzystania w postępowaniu dyscyplinarnym z pomocy profesjonalnego obrońcy, gdyż przepisy Ustawy o Służbie Celnej nie przewidują takiej możliwości. Orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia "[...]"grudnia 2005 roku, znak "[...]" Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z powodu pełnienia przez J. S. funkcji koordynatora ds. gospodarczych procedur celnych w Izbie Celnej, zachodziło podejrzenie, że wykonywał on czynności doradcze na rzecz firmy "A" w zamian za korzyść w postaci dokonania zakupu dwóch samochodów po zaniżonej cenie. Organ stwierdził, że całokształt materiału dowodowego zebranego w postępowaniu przed organem I instancji jest jednoznaczny, a trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia nie została przez skarżącego podważona. W przeprowadzonym postępowaniu wykazano fakt zakupu przez skarżącego i jego żonę dwóch samochodów po cenie niższej niż rynkowa i bez marży sprzedawcy. Wykazano ponadto istnienie kontaktów skarżącego z właścicielem i spokrewnionym pracownikiem firmy, która starała się o uzyskanie pozwolenia na korzystną dla niej procedurę celną. Ponadto skarżący w piśmie służbowym skierowanym do Ministerstwa Finansów w dniu 1 października 2004 roku, znak "[...]" wystąpił z zapytaniem na temat warunków stosowania procedury przetwarzania pod kontrolą celną uszkodzonych pojazdów samochodowych mimo, że nie zarejestrowano faktu oficjalnego zainteresowania się tym tematem ze strony lokalnych koordynatorów z urzędów celnych lub indywidualnych podatników. Skarżący sam przyznał, że 24 czerwca 2005 roku udzielił informacji na temat przetwarzania pod kontrolą celną pojazdów samochodowych L.L. Organ wyjaśnił, że zestawienie danych o pojazdach sprzedanych w badanym okresie przez firmę "A" miało wykazać skalę narzutów realizowanych na sprzedaży jednego pojazdu, a nie porównywanie cen różnych samochodów. Z zestawienia wynika, że stosowany narzut przeciętnie wahał się w granicach od 11 000 do 55 000 zł. Poza tym inni klienci firmy również dokonywali przedpłat na zamówione samochody, co pozostawało jednak bez wpływu na wysokość stosowanych przez firmę narzutów. Odnosząc się do zarzutu pozbawienia skarżącego możliwości obrony z udziałem profesjonalnego pełnomocnika, organ podniósł, że w obecnym stanie prawnym nie ma kompetencji w tym zakresie. Od powyższej decyzji J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 62 ust. 1 w zw. z art. 34 pkt 7 Ustawy o Służbie Celnej polegające na błędnym przyjęciu, iż skarżący dopuścił się zarzucanego mu czynu w postaci naruszenia zakazu świadczenia pracy na rzecz podmiotów, których działalność jest związana z obrotem towarów z zagranicą lub obrotem krajowym towarów pochodzących z zagranicy poprzez świadczenie pracy na rzecz firmy "A" należącej do L. L. Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów prawa procesowego, w szczególności § 2 pkt 2 oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 29 sierpnia 2003 roku w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyśpieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych (Dz.U. nr 156, poz. 1520) w zw. z art. 69 Ustawy o Służbie Celnej, polegające na niedopełnieniu przez prowadzących postępowanie wyjaśniające należytej staranności w prowadzeniu sprawy i rozstrzyganie bez pełnej znajomości stanu faktycznego sprawy oraz materiału dowodowego. W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że w postępowaniu toczącym się po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zostały przeprowadzone przez organ jakiekolwiek czynności procesowe. Organ powielił stanowisko zajęte w decyzji kończącej postępowanie w I instancji uznając za wystarczający do ukarania fakt zakupu dwóch aut przez skarżącego i jego żonę w firmie L. L. oraz fakt odwiedzenia skarżącego w Izbie Celnej przez L. L. Natomiast nie przeprowadzono w sprawie istotnego dowodu, jakim jest przesłuchanie L. L. oraz osoby, która ewentualnie udzielała temu przedsiębiorcy pomocy prawnej. Strona skarżąca, powołując się na wyrok NSA z 24 lutego 2003 roku, II SA 2894/01 (niepubl.), podniosła, że uznanie go winnym zarzucanego mu czynu, a zatem uznanie, że zachodzą przesłanki zastosowania w sprawie art. 62 Ustawy o Służbie Celnej, musi być poprzedzone jednoznacznym ustaleniem faktu naruszenia obowiązków, wskazaniem czasu, miejsca i sposobu naruszenia. Natomiast przesłanką zastosowania art. 62 ust. 1 cyt. ustawy nie może być przypuszczenie czy prawdopodobieństwo naruszenia przez funkcjonariusza jego obowiązków. Skarżący wyjaśnił, że kupując wraz z żoną przedmiotowe samochody dokonali kredytowania sprzedającego. Bowiem w dacie przedpłaty uiścili prawie pełną umówioną cenę aut, których wydanie nastąpiło po kilku miesiącach. Natomiast inni klienci dokonywali przedpłat m.in. dziewięciodniowych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ stwierdził, że przesłuchanie L. L. nie miało w sprawie żadnego znaczenia i pominięcie tego dowodu, nie miało wpływu na wynik sprawy. Bowiem w postępowaniu dyscyplinarnym przeprowadzono dowody z dokumentów, a także skarżący kilkakrotnie składał wyjaśnienia. Ponadto organ wyjaśnił, że zgodnie z postanowieniem przepisu art. 37 ust. 1 Ustawy o Służbie Celnej funkcjonariusz celny nie może wykonywać zajęć, które mogłyby wywołać podejrzenie o stronniczość lub interesowność. Zebrany materiał dowodowy uzasadniał przyjęcie tezy, że skarżący dopuścił się naruszeń wynikających z tego przepisu oraz art. 34 pkt 7 cyt. ustawy, co skutkuje odpowiedzialnością dyscyplinarną. Na rozprawie w dniu 16 maja 2006 roku pełnomocnik organu podniósł, że w sprawie L. L. wykorzystane były specjalistyczne procedury celne stosowane po raz pierwszy, a zatem musiała mu pomagać osoba znająca te procedury. Fakt, iż skarżący nabył po okazyjnej cenie dwa samochody w firmie "A" wskazuje, że to on pomagał tej osobie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje zatem jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź procesowego. Przy czym zaskarżona decyzja podlega uchyleniu tylko w przypadku, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, Sąd dopatrzył się naruszenia prawa skutkujące wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 62 ust. 1 Ustawy z 24 lipca 1999 roku o Służbie Celnej (tekst jedn. Dz.U. z 2004 roku, nr 156, poz. 1641 ze zm.), zwanej dalej u.s.c., za naruszenie obowiązków służbowych funkcjonariusze celni ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną. Zatem warunkiem zastosowania powyższego przepisu jest jednoznaczne wykazanie faktu naruszenia przez funkcjonariusza celnego ciążących na nim obowiązków. W przedmiotowej sprawie skarżący został uznany winnym naruszenia zakazu świadczenia pracy na rzecz podmiotów, których działalność jest związana z obrotem towarów z zagranicą lub obrotem krajowym towarów pochodzących z zagranicy poprzez świadczenie pracy na rzecz firmy "A". Przypisane skarżącemu naruszenie obowiązków służbowych, co przyznał sam organ, nie zostało oparte na zebranych w sprawie dowodach, ale na poszlakach. Dyrektor Izby Celnej uznał, że skarżący wykonywał czynności doradcze na rzecz firmy "A" w zamian za korzyść w postaci dokonania zakupu dwóch samochodów po zaniżonej cenie, ale nie wskazał przekonywujących dowodów uzasadniających takie twierdzenie. Natomiast przesłanką zastosowania art. 62 ust. 1 u.s.c. nie może być przypuszczenie czy prawdopodobieństwo naruszenia przez funkcjonariusza jego obowiązków, przy równoczesnym braku konkretnych ustaleń w tym zakresie. Ustalenia co do faktu naruszenia przez funkcjonariusza celnego ciążących na nim obowiązków muszą być konkretne, czyli wskazywać na czas, miejsce i sposób naruszenia obowiązków przez tego funkcjonariusza (wyrok NSA z 24 lutego 2003 roku, II SA 2894/01, niepubl.). Tymczasem organ nawet nie przeprowadził wszystkich dowodów w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Swoje rozstrzygnięcie oparł na zebranych dowodach z dokumentów i złożonych wyjaśnieniach skarżącego. Jednakże pominął dowód z przesłuchania świadków, np. L. L. twierdząc, że dowód ten nie ma w sprawie znaczenia. Ocena dowodu, który nie został przeprowadzony w sprawie jest niedopuszczalna. Na prowadzącym postępowanie dyscyplinarne ciąży obowiązek zebrania materiału dowodowego i przeprowadzenia postępowania dowodowego niezbędnego do wyjaśnienia sprawy, a w szczególności przyjęcie wyjaśnień od obwinionego, przesłuchanie świadków, zlecenie przeprowadzenia badań lub ekspertyz oraz zasięgnięcie niezbędnych opinii (§ 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 29 sierpnia 2003 roku w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyśpieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych, Dz.U. nr 156, poz.1520). Zatem organ ponownie rozpatrując sprawę powinien przesłuchać w charakterze świadka L. L. i ewentualnie innych świadków i dopiero wtedy ocenić, jakie te dowody mają znaczenie dla sprawy. Ponadto należy zauważyć, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji, i decyzji ją poprzedzającej, był jedynie przepis art. 34 ust. 7 u.s.c. Na naruszenie przez J. S. przepisu art. 37 ust. 1 u.s.c. organ powołał się dopiero na etapie postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej podniósł, że funkcjonariusz celny nie może wykonywać zajęć, które mogłyby wywołać podejrzenie o stronniczość lub interesowność. Zdaniem organu skarżący w przedmiotowe sprawie dopuścił się naruszeń wynikających z przepisu art. 34 pkt 7 u.s.c. oraz art. 37 ust. 1 u.s.c. Tymczasem ten ostatni przepis nie stanowił podstawy prawnej rozstrzygnięcia administracyjnego więc na jego naruszenie nie można się obecnie powoływać. Powoływanie się przez organ na etapie postępowania sądowego na nowe okoliczności, które nie były przedmiotem postępowania wyjaśniającego okoliczności oraz, co których brak było rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji jest niedopuszczalne. Bowiem odpowiedź organu na skargę nie może "uzupełniać" zaskarżonej decyzji poprzez zamieszczenie w niej rozważań i ocen, które powinno zawierać jej uzasadnienie faktyczne i prawne (wyrok NSA z 27 kwietnia 1992 roku, III SA 1838/91, ONSA 1992/2/45). Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Z uwagi na to, że skarga została uwzględniona, zaskarżony akt, zgodnie z art. 152 p.p.s.a. nie może być wykonany. Oznacza to , że uchylone decyzje nie wywołują skutków prawnych od chwili wydania wyroku, mimo iż jest on nieprawomocny. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Ponadto Sąd w oparciu o art. 200 p.p.s.a. zasądził od organu na rzecz strony skarżącej poniesione przez nią koszty postępowania sądowego stosownie do wyniku sprawy.