II SA/Ol 100/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Maciej Lipiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi R. Ż. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia "[...]" r., nr "[.]" w przedmiocie zaliczenia okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz pkt 2 decyzji Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia "[...]" r. "[...]"; 2/ zasądza od Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej na rzecz strony skarżącej R. Ż. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 15 lutego 2016r. R. Ż. (dalej jako: "skarżący") wystąpił do pracodawcy - Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej (dalej jako: "organ I instancji") o wliczenie mu do pracowniczego stażu pracy, na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczeniu okresów prac w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) - zwanej dalej "ustawą z 1990r.", dwóch okresów pracy w gospodarstwie rolnym: od 30 marca 1993r. do 30 kwietnia 1998r. oraz od 1 stycznia 2001 do 31 grudnia 2003r. Skarżący załączył do wniosku zaświadczenie Wójta Gminy z dnia 20 stycznia 2016r. stwierdzające brak dokumentów potwierdzających pracę skarżącego w indywidualnym gospodarstwie rodziców. Przedłożył też akty notarialne, własne oświadczenie oraz zeznania dwóch świadków zaprotokołowane w dniu 8 stycznia 2016r. przez inspektora Urzędu Gminy. Organ I instancji przesłuchał zgłoszonych świadków i skarżącego w charakterze strony. Ustalił, że skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 stycznia 2001r. do 31 grudnia 2003r. z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym jako domownik. Następnie decyzją z dnia "[...]"r., nr "[...]" organ I instancji zaliczył skarżącemu do stażu służby pracę w gospodarstwie rolnym w okresie od 1 stycznia 2001r. do 31 grudnia 2003r. i w pkt 2 rozstrzygnięcia odmówił zaliczenia skarżącemu okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 30 marca 1993r. do 30 kwietnia 1998r. Uzasadniając rozstrzygnięcie z pkt 2, organ I instancji stwierdził brak spełnienia przesłanki "stałej pracy w gospodarstwie rolnym". Na podstawie zeznań skarżącego i świadków ustalił, że rodzice strony posiadali od 1973 r. gospodarstwo rolne, położone we wsi S., gmina B., powiat g. do dnia 25 lipca 2002 r., o powierzchni łącznej 11,41 ha. Później gospodarstwo to w całości przekazali w drodze darowizny bratu skarżącego K. Ż.. Strona do dnia 5 czerwca 2000r. zamieszkiwała na terenie gospodarstwa wraz z rodzicami. Gospodarstwo rolne było bardzo słabo zmechanizowane. Ojciec skarżącego dopiero około 1993 r. nabył traktor. W okresie zamieszkania wraz z rodzicami skarżący uczestniczył we wszelkich pracach dostosowanych do specyfiki gospodarstwa, tj. niewielkiej produkcji zwierzęcej oraz normalnej dla średnio zorganizowanych gospodarstw produkcji roślinnej, tj. produkcji zbóż, ziemniaków, buraków pastewnych, czy siana na potrzeby własne. Rodzice strony posiadali łącznie sześcioro dzieci, z których w pracach polowych pomagał oprócz strony zwłaszcza brat K., ale także inne dzieci, a także sąsiedzi w razie spiętrzenia prac polowych. Żniwa odbywały się przy użyciu wynajętego kombajnu. Skarżący pomagał przy gromadzeniu opału na zimę, odśnieżaniu, przycinaniu drewna. Organ I instancji ocenił, że nie są to prace ukierunkowane na efekt rolniczy, a jedynie stanowią codzienne czynności o charakterze życiowym. Skarżący wykonywał czynności bezpośrednio związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego zarówno w okresie zimowym w wymiarze około 1, 5 do 2 godzin dziennie, a także w okresie letnim w wymiarze wyższym, dostosowanym do sezonowości prac polowych w okresie od wiosny do jesieni. Czynności te miały charakter rodzinny, gdyż zgodnie z zeznaniami świadków pomagały wszystkie dzieci. Organ I instancji wskazał, że skarżący, w przeciwieństwie do swoich braci Z. i K., nie zamieszkiwał w internacie, lecz wracała po szkole do domu pomiędzy godziną 14.00, a 16.00, co wynikało z rozkładów zajęć szkolnych. Reasumując, organ I instancji ocenił, że pomoc skarżącego we wskazanym okresie może być uznana za zwykłą, normalną pomoc w gospodarstwie rodzinnym w stosunkach wiejskich ze strony dziecka właścicieli gospodarstwa, będących jego rodzicami. Zwrócono uwagę na niewielki areał gospodarstwa, zdrowie rodziców skarżącego, którzy byli wówczas w sile wieku (43 i 46 lat) oraz posiadanie przez nich jeszcze pięciorga dzieci zaangażowanych w pomoc w gospodarstwie w zależności od potrzeb i możliwości. Organ I instancji uznał, że w takich okolicznościach wkład pracy skarżącego w prowadzenie gospodarstwa rolnego nie mógł być decydujący, czy szczególnie istotny, przez co brak przesłanek do zaliczenia skarżącemu okresu pracy w gospodarstwie rolnym w okresie od 30 marca 1993r. do 30 kwietnia 1998r. Skarżący wniósł odwołanie w zakresie pkt 2 decyzji organu I instancji. Opisał jaki był zakres produkcji zwierzęcej i roślinnej w gospodarstwie w spornym okresie, jakie czynności trzeba było wykonywać, podał ich czasokres. Podał, że w 1993r. starsi bracia uczyli się, a w 1994r. powołani zostali do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Młodsze rodzeństwo zaś z racji młodego wieku (3, 8 i 13 lat) nie mogło pomagać w gospodarstwie. Udokumentował, że od dnia 15 kwietnia 1994r. rodzice wzięli w dzierżawę po byłym PGR dodatkowo 22,31 ha. Wskazał, że w czasie roku szkolnego niejednokrotnie zwalniał się z zajęć lekcyjnych albo nie chodził wcale do szkoły, co skutkowało powtarzaniem klasy. Wyjaśnił, że podany przez niego czas wykonywania przez niego czynności w gospodarstwie 1,5-2 godzin tyczył się tylko nanoszenia sieczki oraz wyrzucenia obornika od bydła. Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]"Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając w całości ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji, przyjmując je za własne. Uwzględnił przy tym, że od kwietnia 1994r. w skład gospodarstwa rolnego weszły grunty dzierżawione o powierzchni 22,31 ha. Organ odwoławczy przytoczył treść zeznań skarżącego złożonych przed organem I instancji. Stwierdził, że strona wyraźnie wskazała jakie prace wykonywała w gospodarstwie i, że zajmowało jej to ok. 1,5-2 godzin. Zauważył, że zeznania skarżącego korespondują z zeznaniami świadków. Nie dał wiary dodatkowym wyjaśnieniom skarżącego podniesionym w odwołaniu, że stale wykonywał także inne prace, zajmujące około 5-6 godzin. W ocenie organu II instancji, organ I instancji prawidłowo ustalił jakie prace strażak wykonywał w gospodarstwie, ile osób zaangażowanych było w jego prowadzenie, jak wyglądała specyfika tegoż gospodarstwa i na tej podstawie, przy uwzględnieniu faktu pobierania przez stronę nauki w szkole odległej o 25 kilometrów ustalił zasadnie, że bez udziału strony gospodarstwo mogłoby funkcjonować, a zatem udział strony w jego prowadzeniu nie był na tyle znaczący, aby przyjąć, iż działania strony uzyskały przymiot stałej pracy w gospodarstwie rolnym w zakresie znaczącym dla jego funkcjonowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący domagał się uchylenia decyzji organu II instancji i decyzji organu I instancji w części odmawiającej zaliczenia mu pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu szesnastego roku życia od 30 marca 1993r. do 30 kwietnia 1998r., w związku z naruszeniem: - art. 88 ust. 4 pkt 4 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 3 cytowanej ustawy z 1990r., poprze ich błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, iż wykonywana przez niego praca w gospodarstwie rolnym rodziców nie miała charakteru stałego; - art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a przede wszystkim brak wszechstronnego rozważenia całokształtu okoliczności sprawy. Wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przedłożonych dokumentów. W uzasadnieniu skargi skarżący obszernie opisał stan gospodarstwa i sytuację rodziny w latach 1993 – 1998, zakres prac wykonywanych przez poszczególnych członków rodziny, w tym skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie z powodu dostrzeżonych przez Sąd uchybień procesowych, które uniemożliwiają merytoryczną ocenę zasadności odmowy zaliczenia skarżącemu do stażu pracy spornego okresu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek przeanalizowania sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżonym aktem w jej całokształcie, czyli od momentu jej wszczęcia. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa mogące mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. W myśl zaś art. 135 p.p.s.a. sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Zatem zakresem rozpoznania sądu są wszystkie rozstrzygnięcia (akty) wydane w ramach danej sprawy administracyjnej. Działania takie służyć mają zapewnieniu ostatecznego i pełnego załatwienia sprawy, czyli stworzenia takiego stanu, w którym w obrocie prawnym nie będzie funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem. Materialnoprawną podstawę żądania zaliczenia do wysługi lat pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczeniu okresów prac w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. W myśl ust. 2 tego artykułu - jeżeli organ, o którym mowa w ust.1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie. Ustęp 3 tego artykułu stanowi zaś, że - w wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne. Art. 1 cytowanej ustawy nakazuje pracodawcy wliczyć pracownikowi do stażu pracy okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Natomiast w art. 3 ustawodawca określił w jaki sposób zainteresowany może potwierdzić okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w celu ustalenia stażu pracy i związanych z tym uprawnień pracowniczych. Przede wszystkim może to nastąpić w oparciu o zaświadczenie właściwego organu gminy. Jeżeli nie ma podstaw do wydania zaświadczenia, wobec braku danych zawartych w rejestrach, ewidencjach i innej dokumentacji Urzędu Gminy, co potwierdzone powinno zostać na piśmie, okres pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym może zostać udowodniony zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (art. 3 ust. 3 ustawy z 1990r.). Jednak uprawnionym do przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie jest wyłącznie właściwy pracodawca lub organ rozstrzygający o uprawnieniach pracowniczych związanych ze stażem pracy. Strona musi zgłosić pracodawcy minimum dwóch świadków na poparcie swoich twierdzeń. Oznacza to, że ciężar inicjatywy dowodowej spoczywa na wnioskodawcy, który powinien przekonać pracodawcę o swoim prawie. Natomiast pracodawca może dochodzić prawdy materialnej, w tym oceniać wiarygodność zeznań świadków na podstawie wszelkich dostępnych środków dowodowych. W niniejszej sprawie strony nie są zgodne co do zakresu prac wykonywanych przez skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców. Organy obu instancji przyjęły w oparciu o zeznania skarżącego i dwóch świadków, które uznały za korespondujące ze sobą, że zakres podawanych przez skarżącego prac nie był znaczący i równoznaczny z wykonywaniem stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Organ II instancji odmówił wiarygodności wyjaśnieniom skarżącego złożonym w odwołaniu, przyjmując, że twierdzenia strony nie są spójne z zeznaniami świadków. Przede wszystkim poczynionych przez organy ustaleń nie sposób zweryfikować wobec nieczytelności protokołów przesłuchania. Zostały one sporządzone pismem odręcznym, którego odczytanie jest bardzo utrudnione, znaczenia wielu wyrazów można się tylko domyślać. Tym samym zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji w kwestionowanym zakresie, nie poddają się kontroli sądowej, co stanowi o istotnym naruszeniu prawa. Poza tym istotną wadą przeprowadzonych dowodów z przesłuchania świadków było uniemożliwienie skarżącemu uczestniczenie w tych czynnościach. Zgodnie z normą art. 79 § 1 k.p.a. strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków na siedem dni przed terminem. Strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom oraz składać wyjaśnienia (art. 79 § 2 k.p.a.). W niniejszej sprawie było to tym bardziej istotne, że to właśnie strona wnioskowała o przeprowadzenie tych dowodów i ma obowiązek wykazać spełnienie przesłanek do zaliczenia jej powołanego okresu do stażu pracy. Dostrzeżone uchybienia procesowe nie pozwalają Sądowi odnieść się do merytorycznych aspektów sprawy. Sąd administracyjny nie może w tym zakresie zastąpić organów administracji właściwych do rozpatrzenia sprawy, gdyż zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Potwierdza to też treść art. 3 § 1 p.p.s.a. Na zasadzie tych przepisów obowiązek dokładnego rozpatrzenia stanu faktycznego i prawnego spoczywa na organie orzekającym. Natomiast do kompetencji sądu administracyjnego należy wyłącznie kontrola legalności działania organu administracji. To rolą organu administracji jest rozstrzygnięcie o prawach, czy obowiązkach strony stosunku administracyjnego na podstawie norm prawa materialnego i w ustalonym w tym postępowaniu stanie faktycznym. Zadaniem zaś sądu administracyjnego jest sprawdzenie, czy postępowanie organu odpowiadało wymogom formalnym i czy w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego. Tym samym Sąd nie zastępuje organów administracji publicznej w przeprowadzeniu postępowania dowodowego i w merytorycznym załatwieniu sprawy, nie dokonuje samoistnie ustaleń faktycznych i prawnych, orzeka natomiast na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Zatem sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie sprawy zawisłej przed organami administracyjnymi, a jedynie weryfikuje zgodność zajętego przez organy stanowiska z obowiązującymi przepisami prawa. Dlatego to organ I instancji będzie zobowiązany ponownie przesłuchać zgłoszonych świadków i umożliwić skarżącemu udział w tych czynnościach. Skarżący będzie mógł zadawać świadkom pytania i składać wyjaśnienia oraz dokumenty na poparcie podnoszonych twierdzeń. Dopiero prawidłowe przeprowadzenie czynności dowodowych, pozwoli organom na dokonanie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w myśl art. 80 k.p.a. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania, obejmujących zwrot skarżącemu od organu koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł, rozstrzygnięto na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz.U. z 2015r. poz. 1800).