II SA/Ol 1002/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 30 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.H. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.H. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie rozbiórki części obiektu budowlanego - zarzutów do postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę kasacyjną J.H. od wydanego w sprawie wyroku. W związku z tym skarżący zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie dla niego adwokata. W jego uzasadnieniu wskazał na załączone zaświadczenie biura rachunkowego - bilans za okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2008 r., zamykający się saldem ujemnym w wysokości 36609,86 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż J.H. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; jedyny jego wartościowy majątek stanowi nieruchomość rolna o powierzchni ok. 5 ha, zajęta przez komorników oraz "budynek warsztatowy w budowie"; jest zadłużony na ok. 5000000 zł; prowadzi działalność gospodarczą; nie posiada dochodu. Skarżący nadmienił, iż w 2005 r. został napadnięty i pobity. Od tego zdarzenia ma zaniki pamięci oraz zaburzenia toku rozumowania. Wnioskodawca został wezwany do dostarczenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Pismem przewodnim z dnia 16 września 2008 r. przekazał on "wyciągi rachunków firmowych". Z wyciągów dotyczących pierwszego z nich wynika, iż w okresie od 1 czerwca do 31 sierpnia 2008 r. saldo zadłużenia z tytułu kredytu obrotowego, udzielonego Przedsiębiorstwu "[...]" w kwocie 88016,33 zł, wynosiło 70857,93 zł. Lista operacji przeprowadzonych na drugim rachunku od 3 czerwca do 1 września zamyka się saldem dodatnim w wysokości 61,89 zł. Prawną podstawę negatywnego rozpatrzenia zgłoszonego wniosku stanowi art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a. Stanowi on, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych unormowań wynika, iż nie wystarczy wykazanie przez stronę, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy jej sytuację materialną, bowiem chodzi co najmniej o taką sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2004 r., sygn. akt OZ 518/04, niepublikowane). Dlatego też instytucja prawa pomocy - stanowiąc wyłom od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.) - winna znajdować zastosowanie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Użycie we wskazanych przepisach określenia "gdy wykaże" oznacza, że wnioskodawca ma przekonać sąd, iż znajduje się w tego rodzaju sytuacji. Na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zatem zostać osiągnięty co do tego stan pewności. Dlatego też strona winna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Okoliczność, którą wskazał J.H. jako uzasadniającą wniosek, jest ujemny bilans finansowy jego przedsiębiorstwa. Przypuszczać należy, iż z tego właśnie powodu oświadczył on, iż nie osiąga jakiegokolwiek dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej. Z argumentacją tą nie można się zgodzić. Strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami i prowadzi do braku dochodu rozumianego jedynie jako podstawa opodatkowania podatkiem dochodowym. Skoro, mimo trwających od dłuższego czasu trudności finansowych, skarżący prowadzi działalność gospodarczą, oczywistym jest, iż musi ona dostarczać mu środków utrzymania. Ponieważ nie można w żadnym razie czynić założenia, iż pochodzą one ze źródeł nieujawnionych we wniosku, oznacza to więc, że są wygospodarowywane z przychodów, które są na tyle duże, że przez połowę bieżącego roku pozwoliły na zakup towarów handlowych i materiałów za 97487,53 zł oraz poniesienie "pozostałych wydatków" w wysokości 134837,02 zł. Obiektywnym świadectwem dysponowania przez skarżącego wystarczającymi środkami jest treść wyciągów bankowych. Niewykorzystana część przyznanego mu kredytu obrotowego wynosiła 31 sierpnia 2008 r. 17158,4 zł. Według historii drugiego rachunku, tylko w przeciągu trzech miesięcy obroty na nim osiągnęły wartość 63688,49 zł. Suma obciążeń wyniosła 32779,52 zł a suma uznań 30908,97 zł. Kwestia, iż skarżący ma inne wydatki, wynikające np. z tytułu spłaty zadłużenia, które ograniczają jego zdolności płatnicze nie oznacza jeszcze, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby go do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy, które ma co do zasady charakter wyjątkowy (teza z uzasadnienia niepublikowanego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 stycznia 2007 r., sygn. akt I OZ 1725/06). Zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb nie zasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.