II SA/Ol 1004/19

Dnia 3 marca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant referent Małgorzata Gaida po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2020 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z ..., nr ... w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z "[...], na podstawie art. 2 pkt 2, art. 9 ust. 1 i 2, art. 12 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r. poz. 670 ze zm., dalej jako: u.p.o.u.a.), Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. działająca z upoważnienia Burmistrza L. odmówiła przyznania M. M. (dalej jako: strona lub skarżąca) przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, wnioskowane na A. M. i J. M. W uzasadnieniu podano, że strona nie spełnia przesłanek określonych w art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a., gdyż dochód przypadający na jednego członka rodziny strony w roku kalendarzowym 2018 wynosił 952,58 zł, a świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje, jeżeli dochód osiągany na jednego członka rodziny nie przekracza kwoty 800 zł. Wskazano, że przy obliczaniu dochodu rodziny za 2018 r. uwzględniono dochód wnioskodawczyni w postaci renty i kwoty otrzymanej na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, dochód męża wnioskodawczyni z tytułu zatrudnienia, a także dochód jednej z córek z tytułu renty. W odwołaniu od decyzji strona zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych poprzez błędne uznanie, iż zostało przekroczone kryterium dochodowe rodzinie. Wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji przyznającej świadczenia, na podstawie faktycznego kryterium dochodowego. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu podano, że w skład rodziny wchodzi 6 osób: strona, jej małżonek oraz 4 dzieci. Wskazano, że w 2018 r. strona oprócz renty uzyskała dochód nie podlegający opodatkowaniu z tytułu otrzymywanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 6254,84 zł oraz kwotę zwrotu z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci w wysokości 1823,60 zł. W ocenie Kolegium wyliczając dochód rodziny, stosownie do brzmienia art. 3 pkt 1 lit. c u.ś.r., należy uwzględnić również ten dochód niepodlegający opodatkowaniu, w tym kwotę z tytułu otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wobec powyższego ustalono, że dochód rodziny strony uzyskany w 2018 r. wyniósł na osobę w rodzinie 1039,46 zł miesięcznie. W związku z tym strona nie spełniła ustawowego warunku do przyznania jej przedmiotowych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego. Podniesiono, że wprawdzie organ pierwszej instancji niezasadnie pominął w wyliczeniu dochodu strony dochód z tytułu otrzymanych w 2018 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co spowodowało określenie w zaskarżonej decyzji innego dochodu w przeliczeniu na członka rodziny, ale nieprawidłowość ta pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Organ pierwszej instancji zasadnie bowiem odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wyjaśniono, że w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego organy mają obowiązek stosować obowiązujące przepisy. Przyznanie tego świadczenia nie jest zatem zależne od uznania organu, ale od spełnienia kryterium dochodowego, którego strona nie spełniła. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść decyzji, gdyż w uzasadnieniu decyzji błędnie zastosowano normy dotyczące ustalania progu dochodowego z ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie ustaleniu kręgu osób stanowiących rodzinę, których dochody brane są pod uwagę przy obliczaniu progu dochodowego. Wskazała także na błąd w ustaleniach faktycznych, gdyż nieprawidłowo organy określiły wysokość dochodów rodziny skarżącej. Zarzuciła, że błędnie przyjęto dochody jej małżonka w sytuacji, gdy w 2018 r. nie był on mężem skarżącej i prowadził odrębne gospodarstwo domowe. Zatem jego dochody nie zasilały dochodów rodziny skarżącej. Tym samym skrząca zarzuciła, że organy naruszyły przepisy u.p.o.u.a. W związku z tym wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji obydwu instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018r., poz. 2107 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, iż zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nie ulega przy tym wątpliwości, że ustawodawca w art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a. ograniczył krąg osób uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowiąc, że przysługują one jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 800 zł. Pojęcie dochodu oraz dochodu rodziny zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 4 i 5 u.p.o.u.a. poprzez odesłanie do definicji dochodu i dochodu rodziny unormowanych w przepisach ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Natomiast zgodnie z art. 2 pkt 5a) u.p.o.u.a. dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4b. Stosownie do art. 9 ust. 4 u.p.o.u.a. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Natomiast w myśl ust. 4a tego artykułu w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponadto w myśl art. 10 ust. 3 u.p.o.u.a. przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dochodu rodziny nie wlicza się kwot otrzymanych świadczeń z tego funduszu. W niniejszej sprawie organ I instancji, ustalając wysokość dochodu na osobę w rodzinie skarżącej uwzględnił dochody uzyskane w 2018 r. przez skarżącą, jej męża oraz córkę. Dodatkowo Kolegium uznało, że do dochodu rodziny należy doliczyć kwotę z tytułu otrzymanych w 2018 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Sądu takie ustalenie dochodu rodziny nie jest prawidłowe. Przede wszystkim błędne jest stanowisko Kolegium, że do dochodu rodziny należy doliczyć świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wprawdzie – jak wskazano wyżej - przepisy u.p.o.u.a. odsyłają do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie pojęcia dochodu i dochodu rodziny, ale art. 10 ust. 3 u.p.o.u.a. wyraźnie stanowi, że przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dochodu rodziny nie wlicza się kwot otrzymanych świadczeń z tego funduszu. Zatem brak było podstaw do doliczenia tej kwoty do dochodu rodziny za 2018r. Ponadto - jak wynika z akt sprawy oraz ze skargi - skarżąca zawarła związek małżeński dopiero w dniu 30 sierpnia 2019r. Zatem zmiana składu rodziny (jej powiększenie) nie nastąpiła w roku kalendarzowym stanowiącym podstawę do wyliczenia miesięcznego dochodu rodziny, lecz po tym roku. Nieprawidłowe było zatem wliczenie do dochodu rodziny skarżącej za 2018 r. dochodu osiągniętego przez jej męża w 2018 r., gdyż nie był on jeszcze wtedy członkiem rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 12 u.p.o.u.a. Tym samym jego dochód nie był dochodem członka rodziny, o którym mowa w art. 2 pkt 5a u.p.o.u.a. W związku z tym dochód męża skarżącej mógł zostać uwzględniony w dochodzie rodziny dopiero po zawarciu związku małżeńskiego, co nastąpiło już po roku kalendarzowym stanowiącym podstawę do wyliczenia dochodu rodziny. Zatem rozważenia wymaga kwestia ustalenia dochodów rodziny w kontekście zmiany jej składu osobowego w powiązaniu z konstrukcją dochodu uzyskanego. Należy bowiem zauważyć, że niewątpliwie dochody rodziny zwiększyły się w 2019 r. na skutek zawarcia przez skarżącą związku małżeńskiego. Wprawdzie zmiana składu osobowego rodziny nie została wymieniona w art. 2 pkt 18 u.p.o.u.a. jako zdarzenie powodujące uzyskanie dochodu, jednakże wobec tożsamych skutków, jakie okoliczność ta rodzi dla ustalenia przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny, należy ją uwzględnić przy rozpatrzeniu wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. (por.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 17 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Ke 17/11, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 września 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 353/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 4 września 2013 r., sygn. akt II SA/Po 758/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 19 listopada 2014 r., sygn. akt IV SA/G1 187/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 27 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 228/16, dostępne w Internecie). Zatem organ powinien uwzględnić fakt, że dopiero od 30 sierpnia 2019r. tj. od zawarcia związku małżeńskiego rodzina skarżącej liczyła 6 osób. W związku z tym winien ustalić dochód rodziny z zastosowaniem art. 9 pkt 4a u.p.o.u.a. Przy czym należy podkreślić, że w powołanym art. 9 pkt 4a u.p.o.u.a. ustawodawca posłużył się pojęciem osiągnięcia dochodu, co stosownie do ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych należy rozumieć jako faktyczne uzyskanie wskazanego dochodu, czyli otrzymanie np. wynagrodzenia. Jak wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 2018r. (sygn. akt IV SA/Po 594/18, dostępny w Internecie) termin "dochód" używany w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest w istocie terminem zaczerpniętym z prawa podatkowego, na co też wskazuje jego definicja zamieszczona w art. 3 pkt 1 u.ś.r., odwołująca się wprost do przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Na gruncie tych przepisów jest zaś zasadą, że "przychodem" - a co za tym idzie, także "dochodem" - są pieniądze (wartości pieniężne, wartość otrzymanych świadczeń w naturze, wartość innych nieodpłatnych świadczeń) "otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika" (por. art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych). Zatem przy identyfikowaniu faktu i momentu uzyskania dochodu (verba legis "przychodu") podstawowe znaczenie ma, co do zasady, sam moment zyskania możliwości faktycznego dysponowania kwotą danego świadczenia, a nie okres, za jaki formalnie ono przypada. Także w innych orzeczeniach stwierdzono, że dopiero faktyczne uzyskanie dochodu wskutek zatrudnienia ma wpływ na uprawnienie do świadczeń rodzinnych. Związane jest to z pomocową istotą świadczeń rodzinnych. Wpływ na uprawnienie do tych świadczeń mieć mogą jedynie faktycznie uzyskane dochody, a nie wierzytelności czy ekspektatywa uzyskania dochodu" (wyroki WSA: z 20 października 2016r., III SA/Gd 750/16; z 29 czerwca 2017 r., III SA/Gd 374/17, dostępne w Internecie). Wprawdzie orzecznictwo to odnosi się do ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale art. 2 pkt 4 u.p.o.u.a. w zakresie definicji dochodu odsyła do tej ustawy. W związku z powyższym organ powinien ustalić nie tylko wysokość dochodu małżonka skarżącej uzyskiwanego od daty zawarcia związku małżeńskiego oraz to czy dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ale też datę w której małżonek skarżącej faktycznie otrzymuje miesięczny dochód. W zależności od tych ustaleń dochód ten bowiem winien być uwzględniony począwszy od września 2019 r. lub też dopiero od października 2019 r. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.