II SA/Ol 1007/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 24 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 1007/17 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi Krajowego Ośrodka na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie kary za zajecie pasa drogowego postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – Krajowy Ośrodek, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 200 zł (kwota 200 zł uiszczona została tytułem tego wpisu przy wnoszeniu skargi). W uzasadnieniu wskazano, że skarżący jest jednostką gospodarującą mieniem Skarbu Państwa, m.in. poprzez nieodpłatne przekazywanie gruntów na rzecz jednostek samorządu terytorialnego. Przed definitywnym ich przekazaniem realizuje na nich szereg inwestycji, których wartość tylko w ubiegłym roku wyniosła "[...]" (stan na 30.10.2017 r.), zaś zobowiązania dotyczące realizowanych inwestycji do dnia 31.12.2017 r. wynoszą łącznie "[...]", a w 2018 r. wyniosą łącznie "[....]". Na poparcie tych okoliczności załączono do wniosku "wykaz wartości zrealizowanych inwestycji oraz zaciągniętych zobowiązań" na 2018 r. Dodano, że koszty związane z realizacją inwestycji nie stanowią jedynych wydatków skarżącego, wśród których uwzględnić należy również wydatki związane z bieżącym funkcjonowaniem jednostki. Zauważono, że w ostatnim czasie doszło do istotnego zmniejszenia liczby sprzedaży nieruchomości wchodzących w skład gospodarowanego mienia, co spowodowało zmniejszenie w stosunku do lat poprzednich budżetu, który był i jest zasilany w znacznej mierze pieniędzmi z tego rodzaju transakcji. Na poparcie powyższego załączono do wniosku "zestawienie sprzedaży w latach 2012-2017". Zgodnie z oświadczeniem o majątku i dochodach, fundusz własny skarżącego wynosi "[...]", wartość środków trwałych: "[...]", strata (za ostatni rok): "[..]". Środki pieniężne zgromadzone na czterech rachunkach bankowych (na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku) wynoszą łącznie 4.760.480,38 zł, a w kasie - 65.191,08 zł. Wykazano ponadto dochód w wysokości "[...]", zobowiązania – "[...]" i wydatki – "[..]". Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 stycznia 2018 r. odmówił zwolnienia skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 200 zł. Wskazał, że skarżący nie wykazał bowiem, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niego obiektywnie niemożliwe. Z wniosku wynika, iż środki pieniężne pozostające do dyspozycji skarżącego zgromadzone na jego rachunkach bankowych wynoszą łącznie 4.760.480,38 zł, a w kasie - 65.191,08 zł. Nie ulega wątpliwości, że przedmiotowe środki przeznaczone są przede wszystkim na finansowanie podstawowej działalności skarżącego, niemniej jednak oczywistym jest, że decydując się na wnoszenie skarg do sądu skarżący powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i z koniecznością gromadzenia w tym celu odpowiednich środków finansowych. W procedurze planowania wydatków powinien zatem uwzględnić także odpowiednie środki niezbędne do realizowania swoich praw przed sądem. Powołany fakt zmniejszenia przychodów w 2018 r. nie może stanowić przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w sytuacji, gdy skarżący stale prowadzi sprzedaż/dzierżawę nieruchomości [o czym świadczą harmonogramy przetargów na miesiąc styczeń (127 pozycji) i luty (116 pozycji) 2018 r., dostępne na stronie internetowej skarżącego] oraz w sytuacji, gdy w ramach prowadzanej działalności ponosi inne wydatki i zaciąga zobowiązania nieporównywalnie wyższe od wymaganego wpisu od skargi (671 zł). Jak wskazano we wniosku same zobowiązania zaciągnięte w związku z planowanymi przedsięwzięciami na ten rok wyniosą "[...]". W tym kontekście stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał w istocie, dlaczego w planie finansowym nie zabezpieczono stosownych środków na prowadzenie spraw sądowych, dlaczego inne wydatki przedkładane są nad wydatkami na prowadzenie spraw sądowych i dlaczego nie jest możliwe pozyskanie środków na pokrycie pozostałej kwoty wpisu od skargi stanowiącej nieznaczny ułamek kwoty środków finansowych i majątkowych skarżącego, także w trybie odpowiednich przeniesień. W ustawowym terminie pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza, w którym podniósł, że twierdzenie referendarza sądowego, jakoby ośrodek nadal prowadził sprzedaż/dzierżawę jest zgodne z prawdą tylko połowicznie, ponieważ nie zauważył on, iż nastąpiło istotne wyhamowanie sprzedaży nieruchomości rolnych wchodzących do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, co doprowadziło do istotnego zmniejszenia dochodów jednostki. Ponadto należy mieć na uwadze szczególną rolę Ośrodka w obrocie gospodarczym, jakim jest stymulowanie rozwoju gospodarczego obszarów wiejskich, zwłaszcza na terenie byłych Państwowych Gospodarstw Rolnych. Wobec powyższego nie może on być traktowany jak inne podmioty obrotu gospodarczego, których głównym celem jest osiąganie zysku i które powinny liczyć się z ryzykiem, jakie niesie za sobą prowadzenie działalności gospodarczej. Konieczność poniesienia tak dużej kwoty spowoduje, iż ośrodek stanie przed dylematem: czy realizować gwarantowane mu przez Konstytucję prawo do odwołania się od niekorzystnej dla niego decyzji, czy ograniczyć inwestycje na terenie obszarów wiejskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Wskazać należy, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Mając powyższe na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącego, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim skarżący dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi uiścić wpis od skargi. Z wniosku skarżącego wynika bowiem, iż środki pieniężne pozostające do jego dyspozycji zgromadzone na jego rachunkach bankowych wynoszą łącznie 4.760.480,38 zł, a w kasie - 65.191,08. Sąd uznał zatem, że skarżący jest w stanie, bez uszczerbku ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi. Okoliczności przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt nie pozwalają uznać, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki uzasadniające uwzględnienie jego żądania. Przypomnieć należy, skarżący zobowiązany jest do uiszczenia wpisu w kwocie 671 zł., uiścił kwotę 200 zł. i dochodzi zwolnienia faktycznie zwolnienia od uiszczenia 471 zł. Zestawienie powyższej kwoty ze środkami jakimi dysponuje skarżący (na rachunkach bankowych 4.760.480,38 zł, a w kasie - 65.191,08 ) czyni wniosek bezzasadnym. Z powyższych względów uznać należy, iż skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącego kosztów sądowych może być tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jego skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. będzie mu przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.