II SA/Ol 1011/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków E.M. i R.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E.M. i R.M. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie budowy budynku mieszkalnego postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł E.M. i R.M. złożyli wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z zawartych w nich oświadczeń wynika, iż miejsca zamieszkania małżonków są różne, jednak pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, suma ich dochodów brutto wynosi miesięcznie 3771 zł, na co składa się renta inwalidzka, wynagrodzenie za pracę i "okresowe współlokatorstwo", a jedyny ich wartościowy majątek stanowi "prawo do połowy nakładów za budynek" (71 m2 + 48 m2 garażu) i mieszkanie o powierzchni 17,8 m2. W uzasadnieniu swego wniosku R.M. podał, iż ma do spłacenia kredyt w kwocie 60,16 zł, opłaty miesięczne wynoszą zaś: 94-100 zł za prąd, 90-200 zł za gaz, 33 zł za wodę, 75 zł za wywóz nieczystości płynnych, 28-60 zł za telefon, 20 zł za użytkowanie działki, 20 zł za wywóz śmieci. Do tego dochodzą koszty wyżywienia, leki, koszty eksploatacji samochodu, niezbędnego ze względu na niepełnosprawność. Suma miesięcznych obciążeń pochłania prawie całą rentę. Do tego dochodzi jeszcze potrzeba jedzenia, ubrania i utrzymania samochodu. Z kolei E.M. podniosła, iż z racji popadnięcia w pułapkę kredytową miesięcznie musi spłacać sumę rat w kwocie 1565,2 zł. Opłaty za mieszkanie to: czynsz + fundusz remontowy - 144,40 zł, energia elektryczna - 50-70 zł, internet + telefon – 85-100 zł. Suma miesięcznych obciążeń wynosi prawie 1900 zł, a więc prawie całe jej zarobki są przeznaczane na stałe zobowiązania. Okresowe współlokatorstwo pozwala pokryć koszty związane z resztą jej egzystencji, czyli jedzeniem, ubraniem, korzystaniem z komunikacji miejskiej itd. W odpowiedzi na pkt 2 wezwania z dnia 30 kwietnia 2008 r. skarżący wskazali, iż zaciągnięte kredyty zostały przeznaczone na: 1) wykonanie przyłącza gazowego i zakup pieca gazowego dwufunkcyjnego centralnego ogrzewania do budynku na działce "[...]", 2) wymianę grzejników z żeliwnych na blaszane, 3) dopłatę do zakupu mieszkania "[...]", 4) zakup materiałów na pokrycie dachowe i jego wykonanie na budynku na działce "[...]", 5) wymianę okien w budynku na działce, wykonanie podłogi na parterze budynku, docieplenie poddasza, otynkowanie wjazdu do garażu w budynku, wykonanie dwóch bram wjazdowych i bramki wejściowej w budynku na działce "[...]", konserwację elementów drewnianych w domku i na tarasie, 6) "dokuczliwe braki na tzw. życie" ze względu na niższe niż obecnie zarobki. Skarżący wyjaśnili, iż kwota znajdująca się na koncie od kwietnia 2008 r. to kredyt z kasy zapomogowo-pożyczkowej przeznaczony na częściowe pokrycie przyszłych kosztów rozbiórki budynku na działce "[...]". W wykonaniu pkt 1 i 3 wezwania przedłożone zostały zestawienia operacji na rachunku bankowym E.M. w okresie od 3 marca 26 maja 2008 r., zamykające się saldem 6168,43 zł, oraz umowa najmu lokalu mieszkalnego na zasadzie współlokatorstwa. Punktem wyjścia do przedstawienia motywów podjętego w sprawie rozstrzygnięcia jest wskazanie, iż w kontekście konsekwencji, jakie w zakresie kosztów postępowania niesie za sobą współuczestnictwo materialne w sprawie, łączne rozpoznanie zgłoszonych wniosków, jest uzasadnione tożsamą sytuacją bytową skarżących. Ich deklaracja o wspólnym gospodarowaniu domowym, mimo różnych adresów oraz informacji zawartych w uzasadnieniach wniosków, znajduje bowiem potwierdzenie w fakcie utrzymywania wspólnego majątku. Podstawę prawną negatywnego rozpatrzenia przedmiotowego wniosku stanowi art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Stanowi on, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W odniesieniu do samego tylko pkt. 2 przytoczonego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 26 października 2004 r. (sygn. akt OZ 518/04, orzeczenia.nsa.gov.pl) zwrócił uwagę, iż nie wystarczy wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną rodziny skarżącego, bowiem w przepisie tym chodzi o taką sytuację gdy posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony. E. i R. M. nie znajdują się w takiej sytuacji, skoro stać ich na utrzymywanie dwóch nieruchomości, bez wątpienia wykraczające poza pojęcie wydatkowania środków na konieczne utrzymanie. Niewątpliwe znaczenie ma również posiadanie środków uzyskanych z pracowniczej kasy zapomogowo-pożyczkowej, wielokrotnie wyższych od niezbędnych kosztów postępowania. Na ocenę tej okoliczności nie może mieć wpływu zadeklarowanie ich przeznaczenia na częściowe sfinansowanie rozbiórki budynku, gdyż - co podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego - udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i dlatego powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (vide: postanowienie NSA z 27 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 160/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tej przyczyny - w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy - - orzeczono jak w sentencji.