II SA/Ol 1014/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego. Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę M. L. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]". W piśmie z dnia 2 grudnia 2015 r., skarżący wniósł o doręczenie odpisu tego wyroku wraz z uzasadnieniem oraz o ustanowienie radcy prawnego w związku z zamiarem złożenia od niego skargi kasacyjnej. Podniósł, iż nie jest w stanie samodzielnie ponieść związanych z tym kosztów. Wskazał, iż nie posiada majątku, a ze względu na stan zdrowia nie może podjąć pracy i utrzymuje się z "zasiłku dla osoby niepełnosprawnej". Do przedmiotowego pisma skarżący załączył formularz PPF z dnia 2 grudnia 2015 r. według nieobowiązującego od dnia 29 sierpnia 2015 r. wzoru (k. 27-28). We wniosku tym skarżący wykazał dochód z tytułu "zasiłku stałego dla osoby niepełnosprawnej" w wysokości "[...]". Pismem z dnia 22 grudnia 2015 r. doręczono skarżącemu odpis wyroku z uzasadnieniem. Następnie, pismem z dnia 23 grudnia 2015 r., skarżący wezwany został do złożenia wypełnionego, urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej według obowiązującego wzoru w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, przedmiotowe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 11 stycznia 2016 r. W piśmie z dnia 31 grudnia 2015 r. (data nadania: 31 grudnia 2015 r.), skarżący wniósł ponownie o ustanowienie radcy prawnego w związku z - jak wskazał - doręczeniem mu wyroku. Do przedmiotowego pisma załączył formularz PPF z dnia 31 grudnia 2015 r. również według nieobowiązującego już wzoru (k. 43-44), odpowiadający formularzowi PPF z dnia 2 grudnia 2015 r. Następnie, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 23 grudnia 2015 r., przesłał (data nadania: 14 stycznia 2016 r.) wniosek z dnia 13 stycznia 2016 r., złożony na formularzu PPF według obowiązującego wzoru (k. 47-48). We wniosku tym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący jest osobą samotną i nie posiada żadnego majątku. W rubryce nr 9 wskazał, iż jest wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych. W rubryce nr 10 wpisał: "Bez dochodu – zajęcie komornicze dotyczy całości moich dochodów z zasiłku chorobowego", natomiast w rubryce nr 11: "Zobowiązania na kwotę "[...]" z lat "[...]" oraz około "[...]" na rzecz SM (...) - dług czynszowy". W tych okolicznościach przyjęto, że wniosek z dnia 2 grudnia 2015 r., ponowiony w dniu 31 grudnia 2015 r., złożony został ostatecznie na urzędowym formularzu według obowiązującego wzoru, a w konsekwencji może być mu nadany dalszy bieg. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonych przez niego dotychczas oświadczeń, wezwany on został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do lokalu mieszkalnego, w którym aktualnie mieszka, lokalu mieszkalnego, zlokalizowanego pod adresem wskazanym w rubryce nr 2.2. wniosku oraz w związku z powołaniem się na zobowiązanie wobec spółdzielni mieszkaniowej z tytułu "długu czynszowego" - przysługującego skarżącemu spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego w zasobach tej spółdzielni) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do źródła utrzymania skarżącego, wykazanego w rubryce nr 10 formularzy PPF dochodu i "zajęcia komorniczego", ewentualnego korzystania z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny, wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków, wykazanych w rubryce nr 11 - "długu czynszowego" i "zobowiązania na kwotę "[...]"", a ponadto wyciągów z rachunków bankowych skarżącego z okresu ostatnich sześciu miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący przedłożył pismo procesowe, z którego wynika, iż lokal mieszkalny, w którym mieszka to ten sam, którego adres wskazał w rubryce nr 2.2. Ma on powierzchnię "[...]", a opłaty mieszkaniowe wynoszą "[...]". Oświadczył: "nie istnieje żaden dotyczący mojej osoby tytuł prawy do lokalu (...) nie przysługuje mi spółdzielcze prawo do lokalu. Zobowiązanie wobec SM (...) wynika z przepisów prawa cywilnego. Żadnych praw wobec lokalu się nie wyzbyłem". Odpowiadając na wezwanie do wskazania źródeł utrzymania w poszczególnych miesiącach 2015 r. i 2016 r. oraz wysokości środków pieniężnych pochodzących z tych źródeł, a ponadto do wskazania, czy w latach tych korzystał i/lub korzysta nadal ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny, skarżący stwierdził, iż wszystkie wymagane dane zawiera załączona do pisma decyzja z ośrodka pomocy społecznej i dodał, że do "[...]" nie był zatrudniony, od "[...]" do "[...]" wykonywał pracę "na umowę zlecenia lub umowę o pracę a wszystkie (...) dochody były objęte egzekucją", stąd jedynym dochodem, jakim dysponuje jest zasiłek stały. Wskazał, iż w styczniu 2016 r. złożył ponownie wniosek do ośrodka pomocy społecznej, postępowanie jest w toku, a zatem jest on obecnie bez dochodu. Oświadczył ponadto, że z pomocy rodziny nie korzysta z powodu zaistniałego konfliktu. Odnosząc się do wezwania w zakresie dotyczącym ponoszonych wydatków wskazał, iż ponosi koszty utrzymania w kwocie przyznanego zasiłku stałego - opłaca czynsz w kwocie "[...]", co spowodowało zaległość czynszową, pokrywaną obecnie przez pozostałe osoby zobowiązane, a resztę kwoty przeznacza na wyżywienie. Dodał, że korzysta z "pomocy (...) partnerki", która pokrywa koszty zakupu artykułów chemii gospodarczej. Oświadczył również, iż nie posiada pożyczek, ponieważ od lat wpisany jest do rejestru dłużników niewypłacalnych. Do przedmiotowego pisma skarżący załączył: 1. ugodę z dnia "[...]" w sprawie spłaty zaległości w opłatach za lokal mieszkalny, którego adres wskazany został w rubryce nr 2.2., z której wynika, iż mieszkający w tym lokalu skarżący i osoba trzecia zobowiązali się wobec spółdzielni mieszkaniowej do spłaty zaległości w kwocie "[...]" w ratach miesięcznych, nie mniejszych niż "[...]", do dnia "[...]", zaś warunkiem obowiązywania tej ugody jest terminowe regulowanie zarówno należności objętych ugodą, jak i bieżących płatności za użytkowanie lokalu mieszkalnego; 2. kopię zawiadomienia o wysokości opłat eksploatacyjnych za lokal mieszkalny (adresowanego do osoby trzeciej) w wysokości "[...]"; 3. postanowienia Komornika Sądowego: z dnia "[...]" o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela – spółdzielni mieszkaniowej w sprawie przeciwko wskazanym dłużnikom, w tym skarżącemu, z powodu zapłacenia całego egzekwowanego roszczenia oraz z dnia "[...]" o wysokości kosztów niezbędnych do celowego przeprowadzenia egzekucji w kwocie "[...]", obciążających dłużników (do zapłaty pozostało: "[...]"); 4. pismo wierzyciela z dnia "[...]" informujące o przejęciu wierzytelności i wskazujące wysokość należności głównej – skarżący wskazał, iż jest to kwota "[...]", a nie jak błędnie podał we wniosku "[...]" oraz kopię oświadczenia o przelewie tej wierzytelności, z którego wynika, iż wierzytelność ta przysługuje wobec skarżącego jako jednego z dłużników solidarnych; 5. historię rachunku bankowego za okres od 1 września 2015 r. do 3 lutego 2016 r., z którego wynika, że wpływające na ten rachunek wynagrodzenie skarżącego, a następnie świadczenie ZUS, objęte było zajęciem egzekucyjnym; 6. decyzję z dnia "[...]" o zmianie decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek stały na okres: od "[...]" do "[...]", z której wynika m.in., iż wysokość tego zasiłku za listopad i grudzień 2015 r. wynosi "[...]", zaś niedopłacony zasiłek za wskazane miesiące w okresie od "[...]" do "[...]" w łącznej wysokości "[...]" przelany zostanie na rachunek bankowy skarżącego w dniu "[...]"; 7. wydruk z Platformy Usług Elektronicznych dla Klientów ZUS i pismo z dnia "[...]", z których wynika m.in., że ZUS dokonywał w "[...]" potrąceń ("potrącenie alimentów komorniczych") z dochodów skarżącego z tytułu zasiłku chorobowego (za okres od "[...]" do "[...]"). Zauważyć należy, iż we wniosku z dnia 13 stycznia 2016 r., złożonym na formularzu PPF według obowiązującego wzoru, skarżący rozszerzył zakres dotychczasowego żądania, wnosząc nie tylko o ustanowienie radcy prawnego, ale i o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż wobec tego, iż z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., w skrócie: ppsa) skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a ppsa. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 262 ppsa, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, ustanowienie zawodowego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z jego ustanowieniem, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść przedmiotowych kosztów. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący nie zastosował się w pełni do zawartych w wezwaniu żądań, nie wyjaśniając przy tym przyczyn tego stanu rzeczy. Brak przedłożenia wszystkich żądanych dokumentów źródłowych i/lub dodatkowych oświadczeń, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn braku ich złożenia, uniemożliwia natomiast zweryfikowanie złożonych przez niego oświadczeń i dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie - bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania - ponieść kosztów związanych z ustanowieniem radcy prawnego. Zauważyć należy, iż skarżący zastosował się wprawdzie do wezwania, lecz nie w pełnym zakresie. Po pierwsze, wskazać należy, iż skarżący, pomimo wezwania do przedłożenia wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, a w przypadku nieposiadania rachunków bankowych - pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu jakichkolwiek rachunków bankowych i dacie jego/ich likwidacji, przedłożył jedynie historię rachunku bankowego, na który wpływają jego wynagrodzenia i świadczenia ZUS, nie przedłożył natomiast wyciągu z rachunku bankowego, na który przelewane są zasiłki stałe i na który - zgodnie z załączoną do dodatkowego oświadczenia decyzją - w dniu "[...]" przelana miała zostać kwota "[...]" z tytułu "niedopłaconego zasiłku". Skarżący nie wskazał przy tym żadnych przyczyn nieprzedłożenia wyciągów z tego rachunku, nie przedłożył też oświadczenia o jego likwidacji i jej dacie. To, że skarżący, mimo wezwania, nie przedkłada żądanych wyciągów, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn tego stanu rzeczy, uniemożliwia natomiast ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego. Nie pozwala też przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie posiada na rachunku bankowym środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania, szczególnie że nie odniósł się do przelanej na ten rachunek znacznej kwoty środków i nie wskazał, aby kwota ta została w całości wydana. W dalszej kolejności stwierdzić należy, że skarżący, pomimo wezwania, nie wskazał też źródeł utrzymania w 2016 r. i wysokości środków pieniężnych pochodzących z tych źródeł oraz nie wskazał przyczyn, dla których nie jest możliwe pokrycie z tych źródeł kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Skarżący oświadczył, iż w styczniu złożył stosowny wniosek do ośrodka pomocy społecznej, lecz fakt ten nie wyjaśnia, skąd czerpie obecnie środki na utrzymanie własne, skoro z rodziną jest konflikcie, a nie wykazał, aby korzystał z pomocy udzielanej przez jakiekolwiek inne instytucje niż ośrodek pomocy społecznej. Wskazał jedynie, że korzysta z pomocy partnerki, lecz wyłącznie w zakresie zakupu artykułów chemii gospodarczej. Można przypuszczać wprawdzie, że skarżący korzysta ze środków zgromadzonych na rachunku bankowym, na który wpływa zasiłek stały, lecz wobec nieprzedłożenia wyciągów z tego rachunku, przypuszczenia tego nie można potwierdzić. Powyższe okoliczności rodzą natomiast wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji materialnej, bowiem nie jest możliwe zaspokajanie nawet podstawowych potrzeb, związanych chociażby z koniecznym wyżywieniem, bez posiadania jakichkolwiek oszczędności, uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, czy też korzystania z pomocy rodziny lub osób trzecich. Pomimo wezwania, skarżący nie wyjawił natomiast źródeł swojego utrzymania oraz nie wskazał przyczyny, dla których nie jest możliwe pokrycie z tych źródeł kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Nie przedłożył też jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia określonych wydatków w wykazanej wysokości za okres dwóch miesięcy, nie wyjaśnił też przyczyn ich niezłożenia. Zauważyć również należy, iż pomimo, zawartego we wniosku z dnia 13 stycznia 2016 r., oświadczenia, zgodnie z którym jest osobą samotną, w dodatkowym oświadczeniu wskazał, iż korzysta z pomocy partnerki, lecz nie odniósł się bliżej do tej okoliczności, nie wskazał też, pomimo wezwania, czy może liczyć na jej pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wskazać ponadto należy, iż pomimo powoływania się przez skarżącego na trudną sytuację spowodowaną długami, nie przedłożył on dokumentów, z których wynika aktualna wysokość jego zobowiązań określonych we wniosku jako "zobowiązania na kwotę "[...]" z lat "[...]"", tytułów z jakich pochodzą oraz pisemnego oświadczenia wskazującego ustalony sposób wywiązania się z tych zobowiązań. Skarżący przedłożył wprawdzie dokumenty, które dotyczą tego zobowiązania, lecz wynika z nich jedynie, że należność główna na dzień "[...]" wynosiła "[...]", a ponadto że dług ten jest długiem solidarnym, co nie pozwala stwierdzić, że dług ten jest wciąż długiem aktualnym. Skarżący powołał się również na "dług czynszowy", lecz z załączonych do dodatkowego oświadczenia - postanowienia Komornika Sądowego z dnia "[...]" wynika, iż bliżej nieokreślone roszczenie wierzyciela - spółdzielni mieszkaniowej zostało zapłacone, natomiast z ugody wynika, iż skarżący i osoba trzecia zobowiązali się wobec spółdzielni mieszkaniowej do terminowej spłaty zaległości w kwocie "[...]" w ratach miesięcznych, nie mniejszych niż "[...]" oraz pokrywania bieżących płatności za użytkowanie lokalu mieszkalnego (od 1 stycznia 2016 r. w kwocie "[...]"), co także nie świadczy o złej sytuacji skarżącego. Skarżący, podejmując się spłaty tego zadłużenia, musiał bowiem zakładać, że pokrycie wymaganych roszczeń będzie możliwe jeśli nie z jego środków własnych to przy pomocy finansowej określonych osób lub ze środków wskazanej w ugodzie osoby trzeciej. Skoro skarżący uznał, że będzie w stanie gromadzić miesięcznie środki we wskazanych kwotach, to powyższe nie pozwala stwierdzić w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie ma i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych również na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącego sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.