II SA/Ol 1014/15

Dnia 13 kwietnia 2016roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2016 roku w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.L. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 24 lutego 2016r. sygn. akt II SA/Ol 1014/15 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.L. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku postanawia 1. utrzymać w mocy pkt 1 zaskarżonego postanowienia; 2. zmienić zaskarżone postanowienie w pkt 2 i ustanowić dla skarżącego radcę prawnego z urzędu. Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2015r., sygn. akt II SA/Ol 1014/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę M.L. na decyzję Wojewody z dnia [...], nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku. W piśmie z dnia 2 grudnia 2015r. skarżący wniósł o doręczenie odpisu tego wyroku wraz z uzasadnieniem oraz o ustanowienie radcy prawnego w związku z zamiarem złożenia skargi kasacyjnej. Do pisma skarżący załączył formularz PPF z dnia 2 grudnia 2015r. według nieobowiązującego od dnia 29 sierpnia 2015r. wzoru (k. 27-28). We wniosku skarżący wykazał dochód z tytułu "zasiłku stałego dla osoby niepełnosprawnej" w wysokości 460 zł. Po wezwaniu skarżącego do złożenia wypełnionego, urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej według obowiązującego wzoru, skarżący w piśmie z dnia 31 grudnia 2015r. wniósł ponownie o ustanowienie radcy prawnego. Do pisma załączył formularz PPF z dnia 31 grudnia 2015 r. również według nieobowiązującego już wzoru (k. 43-44). Następnie, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 23 grudnia 2015 r., skarżący przesłał wniosek z dnia 13 stycznia 2016 r., złożony na formularzu PPF według obowiązującego wzoru (k. 47-48). We wniosku tym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący jest osobą samotną i nie posiada żadnego majątku. W rubryce nr 9 wskazał, że jest wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych. W rubryce nr 10 wpisał: "Bez dochodu - zajęcie komornicze dotyczy całości moich dochodów z zasiłku chorobowego", natomiast w rubryce nr 11: "Zobowiązania na kwotę 1.000.000 zł z lat 1987-1999 oraz około 13.000 na rzecz SM (...) - dług czynszowy". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonych przez niego dotychczas oświadczeń, został on wezwany do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do lokalu mieszkalnego, w którym aktualnie mieszka, lokalu mieszkalnego, zlokalizowanego pod adresem wskazanym w rubryce nr 2.2. wniosku oraz w związku z powołaniem się na zobowiązanie wobec spółdzielni mieszkaniowej z tytułu "długu czynszowego" - przysługującego skarżącemu spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego w zasobach tej spółdzielni) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do źródła utrzymania skarżącego, wykazanego w rubryce nr 10 formularzy PPF dochodu i "zajęcia komorniczego", ewentualnego korzystania z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny, wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków, wykazanych w rubryce nr 11 - "długu czynszowego" i "zobowiązania na kwotę 1.000.000 zł", a ponadto wyciągów z rachunków bankowych skarżącego z okresu ostatnich sześciu miesięcy). W odpowiedzi skarżący w piśmie z dnia 3 lutego 2016r. wyjaśnił, że lokal mieszkalny, w którym mieszka to ten sam, którego adres wskazał w rubryce nr 2.2. Ma on powierzchnię 96,60 m2, a opłaty mieszkaniowe wynoszą 1.039,69 zł, nie przysługuje mu spółdzielcze prawo do lokalu. Odpowiadając na wezwanie do wskazania źródeł utrzymania w poszczególnych miesiącach 2015r. i 2016r. oraz wysokości środków pieniężnych pochodzących z tych źródeł, a ponadto do wskazania, czy w latach tych korzystał i/lub korzysta nadal ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny, skarżący stwierdził, iż wszystkie wymagane dane zawiera załączona do pisma decyzja z ośrodka pomocy społecznej i dodał, że do marca nie był zatrudniony, od marca do września wykonywał pracę "na umowę zlecenia lub umowę o pracę a wszystkie (...) dochody były objęte egzekucją", stąd jedynym dochodem, jakim dysponuje jest zasiłek stały. Wskazał, iż w styczniu 2016r. złożył ponownie wniosek do ośrodka pomocy społecznej, postępowanie jest w toku, obecnie jest bez dochodu. Oświadczył, że z pomocy rodziny nie korzysta z powodu zaistniałego konfliktu. Odnośnie ponoszonych wydatków wskazał, że ponosi koszty utrzymania w kwocie przyznanego zasiłku stałego - opłaca czynsz w kwocie 100 zł, co spowodowało zaległość czynszową, pokrywaną obecnie przez pozostałe osoby zobowiązane, a resztę kwoty przeznacza na wyżywienie. Dodał, że korzysta z pomocy swojej partnerki, która pokrywa koszty zakupu artykułów chemii gospodarczej. Oświadczył również, iż nie posiada pożyczek, ponieważ od lat wpisany jest do rejestru dłużników niewypłacalnych. Do przedmiotowego pisma skarżący załączył: 1. ugodę z dnia [...] 2015r. w sprawie spłaty zaległości w opłatach za lokal mieszkalny, którego adres wskazany został w rubryce nr 2.2., z której wynika, iż mieszkający w tym lokalu skarżący i osoba trzecia zobowiązali się wobec spółdzielni mieszkaniowej do spłaty zaległości w kwocie 14.299,29 zł w ratach miesięcznych, nie mniejszych niż 500 zł, do dnia 26 września 2017r., zaś warunkiem obowiązywania tej ugody jest terminowe regulowanie zarówno należności objętych ugodą, jak i bieżących płatności za użytkowanie lokalu mieszkalnego; 2. kopię zawiadomienia o wysokości opłat eksploatacyjnych za lokal mieszkalny (adresowanego do osoby trzeciej) w wysokości 1.039,69 zł; 3. postanowienia Komornika Sądowego: z dnia [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela - spółdzielni mieszkaniowej w sprawie przeciwko wskazanym dłużnikom, w tym skarżącemu, z powodu zapłacenia całego egzekwowanego roszczenia oraz z dnia [...] o wysokości kosztów niezbędnych do celowego przeprowadzenia egzekucji w kwocie 1.373,75 zł, obciążających dłużników (do zapłaty pozostało: 322,12 zł); 4. pismo wierzyciela z dnia 30 maja 2014r. informujące o przejęciu wierzytelności i wskazujące wysokość należności głównej – skarżący wskazał, iż jest to kwota 111.175 zł, a nie jak błędnie podał we wniosku milion zł oraz kopię oświadczenia o przelewie tej wierzytelności, z którego wynika, iż wierzytelność ta przysługuje wobec skarżącego jako jednego z dłużników solidarnych; 5. historię rachunku bankowego za okres od 1 września 2015r. do 3 lutego 2016r., z którego wynika, że wpływające na ten rachunek wynagrodzenie skarżącego, a następnie świadczenie ZUS, objęte było zajęciem egzekucyjnym; 6. decyzję z dnia [...] o zmianie decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek stały na okres: od 2014-11-01 do 2015-12-31, z której wynika m.in., iż wysokość tego zasiłku za listopad i grudzień 2015r. wynosi 469,10 zł, zaś niedopłacony zasiłek za wskazane miesiące w okresie od marca do października 2015r. w łącznej wysokości 1.833,54 zł przelany zostanie na rachunek bankowy skarżącego w dniu 12 października 2015r.; 7. wydruk z Platformy Usług Elektronicznych dla Klientów ZUS i pismo z dnia 18 listopada 2015r., z których wynika m.in., że ZUS dokonywał w 2015r. potrąceń ("potrącenie alimentów komorniczych") z dochodów skarżącego z tytułu zasiłku chorobowego (za okres od 1 października 2015r. do 29 stycznia 2016r.). Postanowieniem z dnia 24 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 1014/15 Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego. Wskazał, że skarżący nie ma w tej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a zatem postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Odmawiając ustanowienia radcy prawnego, starszy referendarz sądowy wyjaśnił, że pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący nie zastosował się w pełni do zawartych w wezwaniu żądań, nie wyjaśniając przy tym przyczyn tego stanu rzeczy. Brak przedłożenia wszystkich żądanych dokumentów źródłowych i/lub dodatkowych oświadczeń, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn braku ich złożenia, uniemożliwia zweryfikowanie złożonych przez niego oświadczeń i dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Skarżący wniósł w terminie sprzeciw domagając się zmiany pkt 2 powyższego postanowienia poprzez ustanowienie radcy prawnego do sporządzenia skargi kasacyjnej. Wyjaśnił, że zasiłek stały z MOPS jest przesyłany na konto J.K. Skarżący został wezwany jedynie do przesłania wyciągów z należących do niego kont, a nie do innych osób. Właścicielka konta wyraziła zgodę na wydruk operacji związanych z przelewem środków z MOPS, potwierdzenia te zostały dołączone do sprzeciwu. Skarżący nie korzysta w 2016r. z zasiłków z MOPS, gdyż postępowanie jest obecnie w toku i na potwierdzenie dołączył zaświadczenie z MOPS w E. z dnia 14 marca 2016r. Środki przekazywane z ZUS są w całości zajęte przez organ egzekucyjny i skarżący nie ma możliwości korzystania z nich. Od 11 stycznia 2016r. skarżący z powodu braku przychodów nie opłaca czynszu za zgodą J.K., zaległości w tym zakresie zostaną zwrócone na jej konto po otrzymaniu przez skarżącego zasiłku z MOPS za styczeń - marzec 2016r. Wysokość czynszu skarżącego wynosi 150 zł, jest on również dłużnikiem solidarnym zobowiązanym do spłaty zaległości wobec SM. Skarżący wyjaśnił, że do połowy stycznia 2016r. nie korzystał z pomocy osób trzecich, gdyż otrzymywał środki z MOPS. Natomiast po tym okresie korzystał z pomocy J.K. w zakresie wyżywienia i nadal korzysta, ale po otrzymaniu zasiłków z MOPS rozliczy się z nią. W okresie od [...] do [...] 2016r. przebywał w sanatorium, koszty pobytu zostały pokryte przez ZUS. Skarżący wskazał, że poza czynszem wydaje około 400 zł miesięcznie na żywność. Obecnie szacuje swoje zobowiązania wobec J.K. na kwotę 450 zł za wyżywienie i 450 zł za czynsz od stycznia do marca 2016r. Z kolei zobowiązanie na kwotę około 1000000,00 zł z lat 1987-1999 wynika z umowy zawartej z funduszem leasingowym na zakup pojazdu [...], który okazał się kradziony i został przekazany firmie A. Odnośnie zobowiązania na kwotę 111175,00 zł skarżący nie wie jaka jest aktualnie wielkość tego zobowiązania, ale w jego ocenie jest ono nadal aktualne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) - dalej jako: p.p.s.a., m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Na wstępie wskazać należy, że sąd zobowiązany był utrzymać w mocy pkt 1 zaskarżonego postanowienia. Stosownie bowiem do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zatem postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlegało umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a., o czym prawidłowo orzekł starszy referendarz sądowy. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09, dostępne w CBOSA). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że, zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący jest osobą samotną, nie posiada żadnego majątku. Jedynym dochodem jakim dysponuje jest zasiłek stały. Aktualnie skarżący nie posiada dochodu, bowiem, jak wynika z przedłożonego zaświadczenia z MOPS w E. z dnia 14 marca 2016r., w toku jest postępowanie o przyznanie mu zasiłku stałego od stycznia 2016r. Od tego też czasu z powodu braku dochodu nie opłaca czynszu w wysokości 150 zł, korzysta z pomocy J.K. w zakresie wyżywienia, ale po otrzymaniu zasiłku z MOPS za styczeń – marzec 2016r. spłaci swoje zobowiązania, które obecnie szacuje na kwotę 450 zł za wyżywienie i 450 zł za czynsz. Skarżący jest również dłużnikiem solidarnym zobowiązanym do spłaty zaległości wobec SM w wysokości około 14000,00 zł. Mając na uwadze sytuacją finansową Sąd uznał, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego, w celu zachowania prawa do sądu, zasadnym jest przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.