II SA/Ol 1016/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 8 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ogólnopolskiego Stowarzyszenia "[...]" o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ogólnopolskiego Stowarzyszenia "[...]" na decyzję "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wykonania określonych robót budowlanych postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Na etapie wniesienia skargi Ogólnopolskie Stowarzyszenie "[...]", zwane dalej Stowarzyszeniem, wystąpiło o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, iż "organizacja (...) działa w interesie państwa polskiego oraz na rzecz ochrony zdrowia, życia, mienia mieszkańców w sprawie związanej z oddziaływaniem pól elektromagnetycznych na środowisko. W ostatnim czasie (...) odmawia już interwencji wskazując na orzecznictwo sądów, które obligują stowarzyszenia do zbierania ogromnych środków na działalność na rzecz społeczeństwa. Organizacja nie zgadza się z poglądami doktryny, że ma obowiązek zapewnić sobie środki na działalność w tym równia na opłaty sądowe w sprawach niedotyczących jej członków. W takim wypadku działalność organizacji społecznych w Polsce jest zagrożona albowiem trudno wyobrazić sobie żeby ich członkowie kosztem swoich rodzin płacili ogromne składki tylko po to, aby uiścić wpis sądowy." Powołano pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 marca 2016 r. (sygn. akt II OSK 1674/14), zgodnie z którym w sprawach wymienionych w art. 6 Konwencji z Aarhus, organizacje pozarządowe spełniające wymagania określone w jej art. 2 ust. 5 mają prawo do kwestionowania legalności z przyczyn merytorycznych i formalnych każdej decyzji. Artykuł ten definiuje pojęcie "zainteresowanej społeczności" (oznacza to "część społeczeństwa, która jest lub może być dotknięta skutkami lub ma interes w podejmowanej decyzji dotyczącej środowiska"), przy czym jednocześnie po średniku dodano, że "dla potrzeb niniejszej definicji organizacje pozarządowe działające na rzecz ochrony środowiska i spełniające wymagania przewidziane w prawie krajowym uważa się za posiadające interes w tym zakresie". Dodano, że w myśl art. 3 ust. 4 Konwencji "Każda ze Stron zapewni odpowiednie uznanie i wsparcie dla stowarzyszeń, organizacji i grup działających na rzecz ochrony środowiska i sprawi, że jej krajowy porządek prawny będzie zgodny z tym zobowiązaniem." Stwierdzono, iż "w świetle powyższego WSA winien zwolnić z kosztów sądowych organizację albowiem setki spraw, w których uczestniczy oraz ograniczony składkami budżet nie pozwala na uiszczenie wszystkich wpisów sądowych tym bardziej, że skarb państwa nie ponosi z tego tytułu żadnych strat. W niniejszej sprawie dodatkowo należy podnieść, że uznanie zasadności skargi może spowodować wymierne korzyści dla skarbu państwa (125 000 opłata legalizacyjna) o ile inwestor spełni wymogi ustawowe. Reasumując działanie na rzecz państwa i jego mieszkańców stanowi przesłankę pozwalającą na przyjęcie, że wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych jest zasadny. W przypadku negatywnego rozpatrzenia wniosku stowarzyszenie zwróci się z prośbą do ONZ o podjęcie działań mających na celu umożliwienie działania organizacjom społecznym, których nie stać na wpisy sądowe i to w sprawach niedotyczących ich członków. Organizacja nie prowadzi działalności gospodarczej i w miarę możliwości stara się uiszczać wpisy sądowe, lecz z uwagi na ogromną ilość prowadzonych sprawach na rzecz państwa oraz życia ludzkiego nie jest w stanie tego czynić. W przypadku odmownego rozpatrzenia wniosku organizacja zrezygnuje z niniejszej skargi czekając, jakie kroki podejmie sąd, aby chronić życie ludzkie i interesy skarbu państwa. Wobec powyższego niniejszy wniosek jest konieczny albowiem aktualny stan konta wynosi 5,97 złotych." Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, a w ostatnim roku obrotowym odnotowano stratę w wysokości 128,90 zł. Stosownie do unormowania zawartego w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 ww. ustawy). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Stąd też w orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, iż ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, osoba prawna czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na ich poniesienie, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W odniesieniu do argumentacji wniosku orzekający podziela stanowisko znane skarżącemu z postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 18 września 2014 r. (sygn. akt II SA/Gl 836/14) oraz 1 września 2016 r. (II SA/Gl 747/16) i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 23 sierpnia 2016 r. (II SA/Op 231/16). W ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, Stowarzyszenie, powinno mianowicie uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. Okoliczność, że ono organizacją non profit nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym jego traktowaniem przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie prawa pomocy. Stowarzyszenie zwiększając zakres swojej aktywności, powinno zadbać również o zwiększenie źródeł finansowania. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie jego działalność finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Rozpatrywany wniosek nie został jednak nawet poparty jakimikolwiek informacjami odnoszącymi się do pozyskiwania środków na prowadzenie statutowej działalności. Z kolei, jak też zostało wskazane w ww. postanowieniach z bieżącego roku, powoływane przez stronę skarżącą regulacje Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska sporządzonej w Aarhus 25 czerwca 1998 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 78, poz. 706; Dz. Urz. UE L 2005.124.4) w żadnym miejscu nie odnoszą się do kwestii zapewnienia stronie postępowania sądowoadministracyjnego zwolnienia od kosztów sądowych. Przywołany przez Stowarzyszenie art. 3 ust. 4 Konwencji stanowi normę skierowaną do stron ratyfikujących Konwencję, które winny dostosować swój porządek prawny do jej treści, nie zaś do sądu. Z powyższego nie sposób wywieść bezwzględnie obowiązującej dyrektywy nakazującej zwalnianie organizacji społecznych zajmujących się ochroną środowiska od kosztów sądowych. Odnotowania wymaga, iż skarżący nie zalicza się do organizacji pożytku publicznego (informacja z KRS - k. 11), korzystających ze zwolnienia od opłat sądowych w ramach art. 239 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z powyższych względów, w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 tejże ustawy, postanowiono jak w sentencji.