II SA/Ol 1018/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2012r. sprawy ze skargi A. A. i C. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz radcy prawnego S. B. – G. kwotę 240zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Wnioskiem z dnia "[...]" A. i C. A. zwrócili się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" z prośbą o przyznanie pomocy finansowej, tj. o zwrot kosztów poniesionych w związku z zakupem nowej pompki wodnej do pralki oraz przyznanie zasiłku celowego na pokrycie rachunku za energię elektryczną za październik "[...]" w wysokości "[...]". Decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" przyznał A. i C. A. zasiłek celowy na opłatę energii elektrycznej w wysokości "[...]", jednocześnie odmówił przyznania wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu pompki wodnej do pralki w wysokości "[...]". W uzasadnieniu swego stanowiska wskazał, iż dochód rodziny (na który składa się: zasiłek pielęgnacyjny, zasiłek stały, zasiłki rodzinne na dwoje dzieci, zasiłek okresowy, dodatek mieszkaniowy) we "[...]" wyniósł "[...]". Podniósł, iż rodzina jest dodatkowo wspierana poprzez zasiłki celowe na zakup posiłku, leków, a także częściową opłatę stancji, energii, gazu, środków czystości i higieny osobistej. Zaznaczył, iż w "[...]" przyznano rodzinie dodatkową pomoc w formie zasiłków celowych na łączną kwotę "[...]", a w "[...]" - na kwotę "[...]". Podkreślił, iż należność do zapłaty za energię elektryczną w "[...]" wynosi "[...]". Natomiast wniosek o przyznanie pomocy na zakup pompki wodnej do pralki w kwocie "[...]" nie może być rozpoznany pozytywnie ponieważ potrzeba ta została zaspokojona we własnym zakresie. W odwołaniu od powyższej decyzji A. i C. A. zakwestionowali jej rozstrzygnięcie w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu pompki wodnej do pralki w wysokości "[...]". Zarzucili, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest lakoniczne i niezgodne z prawem. Ponadto zarzucili organowi naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.). Podnieśli, iż w "[...]" MOPS dokonał przelewu zasiłków celowych na "[...]" i właśnie z tych środków została zakupiona część do pralki, a nie ze środków własnych, jak sugeruje organ pierwszej instancji. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" (Nr "[...]") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Wskazało m.in., iż stosownie do art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty "[...]". W niniejszej sprawie powyższe warunki zostały spełnione. Organ pierwszej instancji, po zaktualizowaniu wywiadu środowiskowego, ustalił bowiem, że A. A. ma "[...]" lat i jest bezrobotna. Natomiast C. A. ma "[...]" lata, posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności i otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny. A. i C. A. mają dwoje dzieci (w wieku "[...]" i "[...]" lat), najmują mieszkanie, otrzymują dodatek mieszkaniowy i utrzymują się z pomocy społecznej. Otrzymują: zasiłek stały, zasiłek okresowy oraz zasiłki celowe. W "[...]" ich łączny dochód wyniósł "[...]". Tym samym dochód na osobę w rodzinie jest niższy niż ustawowe kryterium dochodowe (351 zł) i wynosi "[...]". Z powyższych ustaleń wynika zatem, iż dochód wnioskodawców mieści się w kryterium dochodowym określonym w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, kwalifikującym ich do otrzymania zasiłku celowego, jednakże organ pierwszej instancji skorzystał z faktu, że zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym, nieobowiązkowym i zdecydował o jedynie częściowym przyznaniu wnioskowanej pomocy. Podniesiono, że świadczenia z pomocy społecznej nie mają być podstawowym źródłem utrzymania, gdyż przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej, tym bardziej w sytuacji, gdy wnioskodawcy objęci są systematycznie udzielaną pomocą społeczną. Podkreślono, iż organy świadczące pomoc społeczną mają za zadanie w pierwszej kolejności zabezpieczać potrzeby pierwszoplanowe. Ponadto, organ pierwszej instancji, uzasadniając zaskarżoną decyzję, wskazał na sytuację finansową ośrodka i ograniczone możliwości. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy. Kolegium dodało, iż nie bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje również fakt, iż A. i C. A. otrzymują stałe wsparcie z MOPS i ich wniosek w dużej mierze został uwzględniony. Tak więc ubieganie się o większe środki finansowe z pomocy społecznej jest nieuzasadnione, zwłaszcza, że sami zakupili przedmiotową część do pralki. Zauważono również, iż są oni osobami młodymi, zdolnymi do pracy i sami mogą podjąć zatrudnienie i zadbać o domowy budżet. W skardze wniesionej na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie A. i C. A. w całości przytoczyli argumentację zawartą w odwołaniu oraz zarzucili Kolegium stronniczość. Podnieśli m.in., iż nie jest prawdą, że otrzymywali wyższe zasiłki od innych klientów pomocy społecznej. Podnieśli również, że ich rodzina nie jest bierna i roszczeniowa, lecz czynnie uczestniczy w procesie usamodzielniania się. Dodali, że pralka na równi z lodówką jest obecnie niezbędną potrzebą życiową człowieka, jak energia elektryczna, woda, czy gaz, a odmowa zwrotu kosztów poniesionych w związku z zakupem nowej pompki wodnej do pralki jest "cofaniem się do czasów, gdy prało się nad brzegiem potoków, czy strumieni". W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. Z uwagi na tak zakreśloną kognicję sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organy prowadzące postępowanie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanych decyzji. Podkreślić należy, że zasiłek celowy jest świadczeniem z pomocy społecznej, które może, ale nie musi zostać przyznane nawet jeżeli wnioskodawca spełnia wszystkie warunki. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Wyznacznikami przyznania świadczenia są – z jednej strony – sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Co do zasady, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej). Nie budzi wątpliwości, że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym o charakterze doraźnym, powiązanym z zaspokojeniem niezbędnej potrzeby życiowej, jak również z kryterium dochodowym. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji stanowił m.in. przepis art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W myśl ust. 1 tego artykułu w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Osobom bezdomnym i innym osobom nie mającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne. Zasiłek celowy może być przyznany także w formie biletu kredytowanego. Użyty w powyższym przepisie zwrot "może być przyznany" wskazuje, że decyzja organu pomocy społecznej przyznająca zasiłek podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, a to oznacza, że samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać świadczenia. Uznanie administracyjne obejmuje zarówno ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję odnośnie jej wysokości. Jeśli organ oceniając z jednej strony sytuację materialną i osobistą osoby wnioskującej o zasiłek, a z drugiej strony własne możliwości finansowe uznał, że nie istnieje możliwość przyznania zasiłku, to takiej decyzji nie można postawić zarzutu naruszenia prawa. Swoboda działania organu nie zwalnia go oczywiście z obowiązku, jak najstaranniejszego działania i przeprowadzenia postępowania zgodnie z wymogami kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem - w przypadku decyzji uznaniowych - kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a. - a więc w sposób przekonywujący. Badając sprawę pod tym kątem Sąd orzekający w sprawie stwierdził, że organy, nie przyznając A. i C. A. zasiłku celowego na wskazany przez nich cel nie naruszyły prawa. Przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie oczekiwać spełnienia wszystkich żądań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej (w sprawie organ pierwszej instancji wskazał, że w "[...]" przeznaczono na zasiłki i pomoc w naturze kwotę "[...]", a pomocą objęto "[...]" osób). Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Nie ulega wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. W ocenie Sądu organy orzekające wskazały w uzasadnieniu decyzji jakie są możliwości organu pomocy społecznej w zakresie udzielania świadczeń z pomocy społecznej, jak również wnikliwie wyjaśniły przyczyny odmowy przyznania skarżącym wnioskowanej pomocy. W tych okolicznościach, nie kwestionując, iż skarżący znajdują się w trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej konieczność udzielenia im wsparcia, nie można przyjąć, że decyzja organu pierwszej instancji przyznająca pomoc w określonej wysokości narusza prawo. W kontekście wysokości udzielonego skarżącym wsparcia warto również wskazać, że pomoc społeczna ma jedynie charakter posiłkowy, nie jest żadnym zastępczym środkiem utrzymania osób lub rodzin. Świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie umożliwić poszkodowanym zaspokojenie ich głównych potrzeb i to w zakresie podstawowym. Pomoc społeczna ma bowiem zmierzać do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Skarżący, będąc niewątpliwie w sytuacji wymagającej świadczeń z pomocy społecznej, nie mogą z kolei oczekiwać, by organ pomocy społecznej przejął na siebie wszystkie obowiązki wynikające z konieczności ich utrzymania. Świadczenie w postaci zasiłku celowego służy zaspokojeniu konkretnej potrzeby, a jego wysokość, uzależniona jest nie tylko od wysokości konkretnej potrzeby, ale i od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Podsumowując, stwierdzić należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo odmówiły przyznania skarżącym zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup nowej pompki wodnej do pralki - nie naruszając przy tym przepisów prawa i nie przekraczając granic uznania administracyjnego - a Sąd w całości podzielił ich stanowisko. Ponadto, organy wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz i szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy - uzasadniając przekonująco swoje decyzje. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).