II SA/Ol 1019/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 stycznia 2011r. wniosku S. S. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Z przedłożonych akt sprawy wynika, że S. S. - skarżący decyzję w sprawie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego - złożył wniosek o ustanowienie na jego rzecz adwokata. Podniósł w nim, że jest byłym żołnierzem zawodowym. Od stycznia 2009r. natomiast pozostaje osobą bezrobotną zarejestrowaną w PUP, obecnie bez prawa do zasiłku. Stwierdził, iż pomimo doświadczenia zawodowego i posiadanych kwalifikacji Urząd Pracy nie dysponuje dla niego żadną ofertą zatrudnienia. Wskazał ponadto, że jest samotnym ojcem i wychowuje dwie małoletnie córki. Jego dochód stanowią zaś: alimenty w kwocie 250 zł, zasiłek rodzinny w kwocie 182 zł, praca dorywcza 250 zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie 323 zł. Stwierdził również, że ponosi koszty opłat mieszkaniowych w postaci czynszu za mieszkanie w kwocie 176 zł + dodatek mieszkaniowy i opłaty za media - 128 zł. Podniósł także, że choruje na zaburzenia pracy serca i nadciśnienie. Nie posiada majątku, który mógłby spieniężyć bez względnie racjonalnego zakłócenia bytu jego rodziny. Wnioskodawca określił siebie jako sierotę społeczną. Skarżący wezwaniem z dnia 10 grudnia 2010r. został zobowiązany do złożenia uzupełniających dokumentów. Następnie postanowieniem z dnia 30 grudnia 2010r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z uwagi na wybiórcze zastosowanie się do wezwania jak również prezentowanie niespójnych danych, co skutkowało nie wykazaniem przez stronę zasadności jej wniosku. Podkreślono w szczególności, że wbrew żądaniu nie zostały udokumentowane przez stronę dochody w postaci alimentów i zasiłku rodzinnego, a dostarczone w miejsce wyciągu z rachunku bankowego zaświadczenie pomija kwestię stanu konta. Referendarz stwierdził również, że przedstawione przez wnioskodawcę wydatki nie znajdują pokrycia w deklarowanych dochodach. Od powyższego postanowienia S. S. złożył sprzeciw. Skarżący wyraził swoje niezadowolenie z postanowienia, wobec którego wniósł sprzeciw. Podkreślił również swoją trudną sytuację rodzinną (ma na wychowaniu dwójkę dzieci, a przyszła żona jest w ciąży). Wyjaśnił, że jego dochód w okresie od 1 grudnia 2010r. do 10 stycznia 2011r. wyniósł 1400 zł, ulegając zmianie. Złożyły się na niego alimenty w kwocie 250 zł wypłacone z funduszu, świadczenie rodzinne w kwocie 182 zł i stypendium socjalne w kwocie 968 zł. Wskazał przy tym, że do 31 stycznia br. Urząd Miasta zobowiązał go do przedstawienia faktur na wykorzystanie (zakup odzieży, obuwia, przyborów szkolnych) stypendium dla potrzeb dzieci. Strona podniosła, że jej wydatki w okresie od 1 grudnia 2010r. do 10 stycznia 2011r. wynosiły 491 zł z tytułu czynszu i opłat mieszkaniowych, 200 zł z tytułu pożyczki, 52 zł za gaz i 51 zł za leki dla I. S., a także 70 zł na szkołę. Stwierdził również, że za kwotę 536 zł zakupił odzież, obuwie i żywność. Dalej skarżący wskazał na regulacje prawne ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dotyczące zakresu prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej jako: ustawa ppsa.). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl art. 245 § 1 powołanej wyżej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Ponadto ustawodawca umożliwia skorzystanie z prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa procesowego również osobie korzystającej z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (art. 262 powoływanej ustawy). Z tego względu zasadnym jest rozpatrzenie wniosku w oparciu o regulację zawartą w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – ustanowienia adwokata - domagać się może wyłącznie osoba fizyczna, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonując w niniejszej sprawie oceny sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, ustalono, iż jest on osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, obecnie bez prawa do zasiłku. Ponadto skarżący jest samotnym ojcem, który wychowuje dwie małoletnie córki. Jego dochód stanowią zaś: alimenty w kwocie 250 zł, zasiłek rodzinny w kwocie 182 zł, praca dorywcza 250 zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie 323 zł. Strona ponosi koszty opłat mieszkaniowych w postaci czynszu za mieszkanie w kwocie 176 zł - po odliczeniu dodatku mieszkaniowego i opłaty za media - 128 zł. Wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności, przedmiotów wartościowych ani majątku, który mógłby spieniężyć. S. S. w sprzeciwie od postanowienia referendarza wskazał, że jego dochód w okresie od 1 grudnia 2010r. do 10 stycznia 2011r. nieco uległ zmianie. Na dochód w tym okresie złożyły się bowiem alimenty w kwocie 250 zł wypłacone z funduszu, świadczenie rodzinne w kwocie 182 zł i stypendium socjalne w kwocie 968 zł. Dla potwierdzenia prawa do wspomnianych świadczeń skarżący załączył decyzje stosownych organów. Wskazał również, że do 31 stycznia br. Urząd Miasta zobowiązał go do przedstawienia faktur na wykorzystanie (zakup odzieży, obuwia, przyborów szkolnych) stypendium dla potrzeb dzieci. Strona podniosła, że jej wydatki w okresie od 1 grudnia 2010r. do 10 stycznia 2011r. wynosiły 491 zł z tytułu czynszu i opłat mieszkaniowych, 200 zł z tytułu pożyczki, 52 zł za gaz i 51 zł za leki dla I. S., a także 70 zł na szkołę. Stwierdził również, że za kwotę 536 zł zakupił odzież, obuwie i żywność. W tym stanie rzeczy, po uwzględnieniu rzeczywistych obciążeń i stałych wydatków strony należało uznać, że S. S. uprawdopodobnił zasadność swojego wniosku, a sytuacja materialna, w której się znajduje uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, albowiem opłacenie kosztów profesjonalnego pełnomocnika nie może być dokonane bez uszczerbku w utrzymaniu wnioskodawcy i jego rodziny. Sytuacja materialna wnioskodawcy jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia obciążeń związanych z udziałem strony w sprawie. Uzyskiwane przez skarżącego środki finansowe są bowiem na tyle niskie, a przy tym nie mają charakteru trwałego, że obecnie nie pozwalają na poniesienie kosztów ustanowienia adwokata. Takie wnioski można wysnuć na podstawie dokumentów i oświadczeń zgromadzonych w sprawie, mimo, że skarżący nie przedstawił wszystkich wymaganych przez referendarza dokumentów. W ocenie Sądu bowiem dochody uzyskiwane przez S. S. są obiektywnie niskie. Same zaś wydatki z tytułu opłat mieszkaniowych pochłaniają znaczną część dochodów wnioskodawcy. Z pewnością można przyjąć, że pozostała skarżącemu kwota może być wystarczająca na pokrycie pozostałych potrzeb (żywnościowych, odzieżowych, szkolnych itd.), jego oraz pozostających w jego gospodarstwie domowym córek, tylko w minimalnym zakresie. Ponadto zwrócić trzeba uwagę na znaczne w kontekście sytuacji finansowej strony jej zadłużenie z tytułu pożyczek bankowych i choć można by oceniać zaciągnięcie takich zobowiązań - o wysokim koszcie, jako nieroztropne to jednak pogłębiają one i tak trudną sytuację materialną skarżącego. Ponadto, jak wskazuje strona to na skutek zobowiązań pożyczkowych nastąpiło zajęcie komornicze jej rachunku bankowego. Nie bez znaczenia jest również fakt wskazany w sprzeciwie - spodziewanego trzeciego dziecka skarżącego. W takiej zaś sytuacji trudno oczekiwać od niego poczynienia oszczędności dla pokrycia kosztów udziału adwokata w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie trzeba zaznaczyć, że tak jak to ma miejsce na gruncie przedmiotowej sprawy, w przypadku ubiegania się przez stronę o ustanowienie pełnomocnika, sytuacja majątkowa strony nie może być jedynym kryterium rozstrzygającym o ustanowieniu pełnomocnika. Takim kryterium, którego ustawa wprost nie wskazuje jest też ustalenie czy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości dochodzenia jej praw. W ocenie Sądu koszt ustanowienia adwokata w sprawie mógłby stanowić dla wnioskodawcy wydatek przekraczający jej możliwości finansowe, który byłby znacznym uszczerbkiem dla budżetu domowego. Ponadto istnieje pewne zagrożenie, że ze względu na okoliczność jaką podnosi wnioskodawca - nieznajomości prawa, mógłby on napotkać trudności w dochodzeniu swoich praw. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji. Jednocześnie wskazać skarżącemu należy, iż w myśl art. 249 ustawy ppsa., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.