II SA/Ol 1019/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2011 r. sprawy ze skargi S.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu na rzecz adwokat kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu; 3. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" działający z upoważnienia Wójta Gminy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej ustalił wobec S. S. jako dłużnika alimentacyjnego obowiązek zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 2 161,50 zł wraz z ustawowymi odsetkami, z uwagi na otrzymanie przez osoby uprawnione: I. S. i K. S. tych świadczeń w kwocie 250 zł miesięcznie na każdą osobę w okresie zasiłkowym 2008/2009. Rozstrzygnięcie to zostało jednak uchylone, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia w I instancji - decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia "[...]" ustalił wobec S. S. jako dłużnika alimentacyjnego obowiązek zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 2 203,50 zł wraz z ustawowymi odsetkami, z uwagi na otrzymanie przez osoby uprawnione (córki skarżącego) I. S. i K. S. tych świadczeń w kwocie 250 zł miesięcznie na każdą osobę w okresie od 1 marca 2009r. do 30 września 2009r. Organ wskazał jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia art. 27 ust. 1-2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym to przepisem dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ przedstawił w decyzji wyliczenia, które doprowadziły według niego do ustalenia żądanej od S. S. kwoty. Następnie pismem z dnia 20 sierpnia 2010r. S. S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając ogólnie naruszenie w sprawie prawa materialnego i procesowego oraz brak rzetelnego wyjaśnienia sprawy. Swoje zarzuty strona sprecyzowała w piśmie skierowanym do organu odwoławczego z dnia 30 sierpnia 2010r., opatrzonym tytułem wniosek. Odwołujący zarzucił w nim m.in., że: - jako strona nie został poinformowany o zakończeniu postępowania w sprawie, czym naruszono m.in. art. 10 kpa, - jako strona nie miał możliwości końcowego zapoznania się z materiałem dowodowym, co uniemożliwiło mu złożenie końcowych wniosków dowodowych, stanowiąc tym samym o naruszeniu art. 10 kpa, - uzasadnienie decyzji organu I instancji nie spełnia wymogów formalnych, - jako strona nie został poinformowany o przesłaniu akt organowi II instancji, - ze sprawy nie została wyłączona z urzędu prowadząca sprawę Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (która podpisała zaskarżoną decyzję), mimo złożenia przez odwołującego, skargi o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec tej osoby, - w decyzji nie uwzględniono wpłaty 1 000,00 zł z tytułu zajęcia przez komornika nadpłaty podatku, - nie przesłuchanie w charakterze świadków: B. K. na okoliczność deklarowanych dochodów oraz bezprawnego zdaniem strony pobierania zasiłku rodzinnego i alimentacyjnego we wskazanym okresie oraz S. S., - nieuwzględnienie w żaden sposób dużej alimentacji naturalnej odwołującego wobec córek. Strona przywołała w uzasadnieniu swojego odwołania liczne orzecznictwo sądowoadministracyjne dla poparcia swoich zarzutów naruszenia prawa w sprawie. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, iż organ I instancji dokonał właściwego rozliczenia kwot wpłaconych przez Komornika Sądowego oraz kwot wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w oparciu o karty wpłat, przelewy i operacje na rachunku dokonane przez Komornika Sądowego. Kolegium podniosło ponadto, że Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 27 października 2008r., sygn. akt III RC 133/06 zasądził od S. S. alimenty na rzecz małoletnich I. i K. S. w wysokości 250 zł miesięcznie na każde dziecko. Wskazano przy tym, że wyrok ten został zmieniony orzeczeniem Sądu Okręgowego z dnia 29 lutego 2008r., sygn. akt V Cz 12/08 w ten sposób, że kwotę alimentów obniżono do 200 zł na każde dziecko. Podniesiono również, że Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 3 września 2009r., sygn. akt III Nsm 77/07 ustalił miejsce pobytu małoletnich I. i K. S. przy ojcu, co zostało podtrzymane postanowieniem Sądu Okręgowego. W decyzji zaznaczono także, że łączna kwota wypłaconych świadczeń alimentacyjnych wyniosła 3 500,00 zł, a kwota przekazana przez Komornika Sądowego w toku egzekucji świadczeń alimentacyjnych wyniosła 1 338,50 zł. Organ uznał za niezasadne przesłuchiwanie wskazanych przez stronę świadków. Kolegium przyznało, że w aktach sprawy znajduje się skarga S. S. z dnia 12 lipca 2010r. na działanie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wraz z wnioskiem o ukaranie dyscyplinarne, jednakże organ odwoławczy uznał, że nie jest uprawniony do rozstrzygania w niniejszym postępowaniu czy zachodzą przesłanki do wyłączenia z urzędu Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Skargę na powyższą decyzję wywiódł S. S., wnosząc o uchylenie rozstrzygnięć zapadłych w obu instancjach. Skarżący zarzucił: - naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 8, art. 12, art. 21, art. 75, art. 70, art. 77 kpa poprzez niedopuszczenie i nie przeprowadzenie dowodu z akt wskazanych przez skarżącego spraw, - naruszenie prawa procesowego w postaci art. 130 § 1 § 2 kpa poprzez wykonanie obu decyzji przez egzekucję komorniczą bez klauzuli natychmiastowej wykonalności, - niedopełnienie obowiązków służbowych przez organy obu instancji poprzez nie przeprowadzono prawidłowo postępowania wyjaśniającego w sprawie, - naruszenie przepisów postępowania tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 12 i art. 107 § 3 kpa poprzez nie wyjaśnienie dogłębne stanu faktycznego, - nie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego zgodnie z przepisami kpa, - nie rozpatrzenie i nie ustosunkowanie się do treści zawartych w aktach sprawy, - nie podanie przyczyn z powodu których organ wydający obie decyzje innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, - nie uwzględnienie sytuacji życiowej i materialnej skarżącego, - nie poinformowanie skarżącego o przesłaniu przez organ I instancji akt organowi II instancji, - nie wyłączenie z urzędu prowadzącej sprawę Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, mimo złożenia przez odwołującego skargi o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec tej osoby, - nie uwzględnienie przez organy wpłaty 1 000,00 zł z tytułu zajęcia przez komornika nadpłaty podatku, - nie przesłuchanie w charakterze świadków: B. K. na okoliczność deklarowanych dochodów oraz bezprawnego zdaniem strony pobierania zasiłku rodzinnego i alimentacyjnego we wskazanym okresie oraz S. S., - nieuwzględnienie w żaden sposób dużej alimentacji naturalnej odwołującego wobec córek. Skarżący przywołał w uzasadnieniu swojego odwołania liczne orzecznictwo sądowoadministracyjne dla poparcia swoich zarzutów naruszenia prawa w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, głównie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Przechodząc do kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wskazać przede wszystkim należy, że skarga podlega uwzględnieniu, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty i wnioski były zasadne. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy naruszyły art. 7 i 77 § 1 oraz 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako kpa), w świetle którego są one zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zaś uzasadnienie decyzji powinno odzwierciedlać tok rozumowania organu i czynić decyzję zrozumiałą pod względem faktycznym i prawnym. Prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego może nastąpić jedynie wtedy, gdy okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości, czego nie można jednak stwierdzić w niniejszej sprawie. Wydaje się, że po pierwszym uchyleniu decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie zwróciło w sposób właściwy uwagi na to, że nie wszystkie zalecenia zostały wykonane w sposób prawidłowy. Powyższe stwierdzenie dotyczy konieczności dokładnego wskazania w uzasadnieniu decyzji w jaki sposób organ dokonał wyliczenia należności do zwrotu, tym bardziej, że skarżący kwestionował tę wysokość wskazując na rozbieżności pomiędzy wyliczeniem organu, a wysokością kwot alimentów egzekwowanych przez komornika. Jeżeli w tej sytuacji prześledzić treść decyzji organu pierwszej instancji to można stwierdzić, że powyższe zalecenie zostało wykonane najwyżej w połowie, czego konsekwencją jest to, że decyzja nadal jest niezrozumiała, może nie co do sposobu wyliczenia należnych kwot, ale co do ich wysokości. W decyzji Wójta Gminy w sposób zrozumiały można prześledzić sposób wyliczenia przedstawiony w pierwszych pięciu punktach obejmujący czas do 26 czerwca 2009 r. Późniejsze obliczenia stają się niezrozumiałe, natomiast stwierdzenie, że kwoty egzekwowane przez komornika zostały rozliczone z omówioną metodą nie wyjaśnia niczego w sytuacji gdy organ nie podaje wysokości egzekwowanych kwot, a skarżący nadal kwestionuje ich wysokość wskazując choćby to, że na poczet spłaty zadłużenia nie została zaliczona kwota 1 000,00 złotych wyegzekwowana przez komornika z tytułu nadpłaty podatku. Organ II instancji uznając, że wyliczenie dokonane zostało w sposób prawidłowy jedynie ogólnikowo podał, że dokonane zostało w oparciu o karty wpłat, przelewy i operacje na rachunku bankowym, nie podając jednak przy tym żadnych konkretnych wpłat i przelewów. W tej sytuacji nie można stwierdzić choćby tego czy rację ma skarżący, iż nie zaliczono mu wpłaty 1 000,00 złotych wyegzekwowanej z tytułu nadpłaty podatku. Dlatego zasadne jest stwierdzenie, że organy rozpatrując sprawę nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego oraz nie uzasadniły swoich ustaleń zgodnie z wymogami kodeksu postępowania administracyjnego. Wysokość kwoty zwrotu świadczeń funduszu alimentacyjnego, oczywiście w przypadku gdy to świadczenie jest należne, musi być obliczona w sposób jasny, jednoznaczny i zrozumiały, bo przecież wykazanie wypłaconych świadczeń i zestawienie ich ze wszystkimi dokonanymi potrąceniami powinno być dokonane w sposób zrozumiały również dla skarżącego. Organ II instancji w ślad za stwierdzeniem zawartym w uzasadnieniu decyzji Wójta Gminy powtarza, że łączna kwota wypłaconych świadczeń alimentacyjnych wynosiła 3 500,00 zł, natomiast kwota wyegzekwowana przez komornika to 1 338,50 zł. Tym samym Kolegium powieliło błąd w obliczeniu dokonany przez organ I instancji, bo różnica między tymi kwotami to nie 2 203,50 złotych jak wskazano w decyzji, a 2 163,50 zł (taka kwota została wskazana w pierwszej decyzji z "[...]", która została uchylona, przez Kolegium). Zaistniała różnica może być tłumaczona naliczeniem ustawowych odsetek, lecz w sentencji swojej decyzji organ I instancji sposób jednoznaczny stwierdził, że kwota 2 203, 50 zł to należność główna bez odsetek, a jeżeli jest to należność główna bez odsetek to albo została ona źle obliczona, albo w uzasadnieniu decyzji podano błędne dane dotyczące wyegzekwowanych kwot. Żadnym usprawiedliwieniem nie może być to, że różnica między tymi kwotami ( 2 203,50 zł i 2 163,50 ) nie jest znaczna, bo w takim przypadku nie może być najmniejszych rozbieżności. Nie można nie dostrzec też tego, że Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 3 września 2009 r. ustalił miejsce pobytu dzieci przy ojcu, dlatego też gdyby dzieci we wrześniu przebywały razem z ojcem to żądanie zwrotu świadczenia wypłaconego za ten czas byłoby nieracjonalne. Treść art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz.7 ze zm. ) nakazuje zwrot należności w wysokości wypłaconych świadczeń. Jednak art. 9 i następne tejże ustawy określają warunki nabywania prawa do świadczeń alimentacyjnych, zaś w art. 2 zdefiniowane jest między innymi świadczenie nienależne. Przy uwzględnieniu tych i innych przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego regulacji prawnych organy rozważą czy świadczenie wypłacone we wrześniu 2009 r. było świadczeniem należnym. Dla ustalenia tej kwestii wystarczające powinno być przesłuchanie skarżącego i matki dzieci. Rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że nie ono podejmuje rozstrzygnięcie w sprawie wyłączenia Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, która z upoważnienia Wójta wydała decyzję w pierwszej instancji. Jednak jeżeli zarzut wyłączenia podnoszony był przez skarżącego to organ II instancji powinien sprawdzić czy z powodu tej sprawy wszczęto przeciwko Kierownik GOPS np. postępowanie dyscyplinarne. Podkreślić trzeba, iż samo dostrzeżenie, że w aktach sprawy znajdowała się skarga S. S. z wnioskiem o ukaranie dyscyplinarne powinno sugerować sprawdzenie tego czy w związku z rozstrzyganą sprawą nie toczy się postępowanie dyscyplinarne przeciwko osobie wydającej decyzję z upoważnienia wójta. Znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie mógł mieć fakt, że skarżący będący ojcem obu dziewczynek w sposób dobrowolny przyczyniał się do zaspokojenia ich potrzeb choćby poprzez zapewnienie wypoczynku i wyjazdy w góry czy nad morze. Wbrew twierdzeniom S. S., pismem z dnia 8 lipca 2010 r. został on zawiadomiony o wszczęciu postępowania, poinformowany został również o tym, że w terminie 7 dni może zapoznać się z aktami sprawy i złożyć stosowne wnioski. Z uwagi na jednoczesność informacji o wszczęciu postępowania i możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym zawiadomienie takie można uznać za ułomne, ale tylko do pewnego stopnia, gdyż skarżący mógł się zapoznać ze zgromadzonym materiałem dowodowym nie tylko przed organem pierwszej, ale i drugiej instancji. Organy ponownie rozpoznając sprawę zobowiązane są w pierwszej kolejności w uzasadnieniu decyzji wyjaśnić, czy - a jeżeli tak to dlaczego - skarżący zobowiązany jest do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Następnie powinny uczynić to czego w sposób skuteczny nie uczyniły w niniejszym postępowaniu to jest w sposób jasny, możliwie najprostszy i jednocześnie zrozumiały przedstawić sposób wyliczenia kwoty, której zwrotu ewentualnie będą żądały. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie o wynagrodzeniu za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu zawarto w punkcie 2 wyroku na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). W kwestii wykonalności zaskarżonego aktu orzeczono w punkcie 3 wyroku na zasadzie art. 152 p.p.s.