II SA/Ol 1021/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędzia WSA Asesor WSA Protokolant Alicja Jaszczak - Sikora (spr.) Marzenna Glabas Irena Szczepkowska Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2005 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę Dyrektor Izby Celnej w O. decyzją z dnia l października 2004 r., znak "[...]" zwolnił K. S. ze służby w Izbie Celnej, ponieważ Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 10 września 2004 r. zastosował wobec niego tymczasowe aresztowanie. Organ stwierdził, że zgodnie z art. 25 ust. l pkt 8"b" Ustawy o Służbie celnej, funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku tymczasowego aresztowania. K. S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i umorzenia postępowania w sprawie. Przedmiotowej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 25 ust. l pkt 8 "b" Ustawy o Służbie celnej, oraz liczne naruszenia prawa procesowego. Ponadto złożył wniosek o zawieszenie postępowania do czasu rozpatrzenia przez Trybunał Konstytucyjny zagadnienia wstępnego polegającego na rozstrzygnięciu kwestii konstytucyjności przepisów o służbie celnej dotyczących zasad zwolnień ze służby funkcjonariuszy celnych oskarżonych o przestępstwa bez wydania skazującego wyroku sądu karnego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia 10 listopada 2004 roku, znak "[...]" utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdził, że zwolnienie ze służby nastąpiło w trybie art. 25 ust. l pkt 8"b" Ustawy o Służbie celnej. Treść tego przepisu wskazuje tymczasowe aresztowanie jako przesłankę bezwarunkową zwolnienia funkcjonariusza ze służby. Podejmując decyzję w trybie tego artykułu nie może stosować zasady adekwatnej, tj. faktu tymczasowego aresztowania i dotychczasowej nienagannej pracy jako funkcjonariusza celnego. Także względy osobiste nie mogą być w tym miejscu rozpatrywane. Z kolei nie zawiadomienie strony o wszczętym postępowaniu (zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a.), brak czynnego uczestnictwa strony oraz brak możliwości zapoznania się z aktami nie miało wpływu na treść decyzji, która nie podlegała uznaniu administracyjnemu. Organ stwierdził, że powoływanie się na przesłanki z art. 145 k.p.a. nie jest zasadne, gdyż artykuł ten dotyczy decyzji ostatecznych, a taką nie była zaskarżona decyzja. Natomiast Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 października 2004 r. sygn. akt K 1/04 uznał, że 25 ust. l pkt 8 "b" Ustawy o Służbie celnej jest zgodny z Konstytucją. W tej sytuacji wniosek o zawieszenie postępowania został uznany za bezzasadny. Na powyższą decyzję K. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia oraz decyzji ją poprzedzającej. Przedmiotowej decyzji zarzucił naruszenie prawa procesowego, w szczególności art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 81 ust. 2 Ustawy o Służbie celnej, art. 10 § l, 61 § l w związku z 123, 61 § 4, 73 §, 7 i 77 § 1 k.p.a., art. 145 § l pkt 4 k.p.a oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 25 ust. l pkt 8 "b" Ustawy o Służbie celnej na skutek błędnej wykładni i zastosowania tego przepisu. W uzasadnieniu twierdził, że postępowanie w sprawie zwolnienia funkcjonariusza celnego powinno być wszczęte z urzędu w formie postanowienia zgodnie z art. 123 § l k.p.a. Brak takiego postanowienia powoduje naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Podniósł, że nie został zawiadomiony o wszczęciu postępowania w sprawie zwolnienia go ze służby, co narusza art. 10 § l w zw. z art. 61 § 4 k.p.a. Ponadto w postępowaniu został naruszony art. 10 § l w zw. z art. 73 § l k.p.a., gdyż jako strona nie został pouczony o prawie przeglądania i zapoznania się z aktami, a także przed wydaniem obu decyzji nie został mu wyznaczony termin do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. Jego zdaniem przedmiotowa decyzja narusza słuszny i istotny interes strony (art. 7 k.p.a.). Ponadto organ nie zebrał i w sposób wyczerpujący nie rozpatrzył całego materiału dowodowego (art. 77 § l k.p.a.), czyli nie wykazał należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) i w tej sytuacji nie mógł zawrzeć w decyzji uzasadnienia odpowiadającego wymaganiom zawartym w art. 107 § 3 k.p.a. Organ nie uwzględnił, iż w dacie sporządzenia decyzji z dnia l października 2004 roku postanowienie Sądu Rejonowego o zastosowaniu tymczasowego aresztowania nie było prawomocne, a w dacie wydania decyzji z 10 listopada 2004 roku ten środek zapobiegawczy został uchylony. Zdaniem skarżącego powyższe uchybienia procesowe mają istotny wpływ na wynik sprawy i uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji. Ponadto zarzucił on błędną wykładnię i błędne zastosowanie art. 25 ust. l pkt 8 "b", gdyż przepis tego artykułu nie określa terminu w jakim powinno nastąpić zwolnienie funkcjonariusza celnego ze służby w przypadku zastosowania względem niego tymczasowego aresztowania. Dlatego dopiero prawomocny wyrok skazujący stanowi podstawę do zwolnienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu stwierdził, że Dyrektor Izby Celnej otrzymując informację o tymczasowym aresztowaniu zobligowany jest do zastosowania wobec aresztowanego funkcjonariusza celnego sankcji wynikających z art. 25 ust. l pkt 8 "b" Ustawy o Służbie celnej. Zastosowanie przez sąd wobec funkcjonariusza celnego tymczasowego aresztowania stanowi bezwzględną i bezwarunkową przesłankę zwolnienia funkcjonariusza ze służby. Natomiast skazanie prawomocnym wyrokiem sądu stanowi inną samodzielną przesłankę do zwolnienia (art. 25 ust. l pkt 3 cyt. ustawy). Uchylenie w późniejszym czasie środka zapobiegawczego nie ma żadnego znaczenia i nie może uzasadniać stanowiska o przedwczesnym zastosowaniu wobec skarżącego sankcji wynikających z art. 25 ust. l pkt 8 "b" cyt. ustawy. Natomiast zarzut uniemożliwienia skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu dotyczącym zwolnienia ze służby nie jest uzasadniony, gdyż przepisy szczególne, regulujące to zagadnienie, zawarte w art. 25-27 Ustawy o Służbie celnej, nie przewidują udziału strony w tym postępowaniu. Decyzja została wydana na podstawie przepisu bezwzględnie obowiązującego organ do jej wydania w określonym brzemieniu i udział strony w takim postępowaniu nie był celowy ani zasadny. Ewentualne naruszenie przez organ przepisów k.p.a. nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż dokonując kwestionowanych czynności organ i tak byłby zobowiązany wydać taką samą decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę legalności decyzji administracyjnej, to jest bada, czy została wydana zgodnie z obowiązującym prawem. W niniejszej sprawie podstawę prawną wydania decyzji w przedmiocie zwolnienia skarżącego ze służby celnej stanowił przepis art. 25 ust. l pkt 8 "b" Ustawy z 24 lipca 1999 roku o Służbie celnej (tekst jednolity Dz.U. z 2004 roku, nr 156, póz. 1641 ze zm.), zwanej dalej u.s.c. Norma ta stanowi, iż funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w przypadku tymczasowego aresztowania. Użycie w przepisie sformułowania "zwalnia się" oznacza, że zwolnienie funkcjonariusza w oparciu o tę podstawę prawną ma charakter obligatoryjny i nie jest zależne od uznania organu. Dlatego w przypadku tymczasowego aresztowania funkcjonariusza organ ma obowiązek zwolnić go ze służby. Jak słusznie zauważył organ, przy stosowaniu tego przepisu nie bierze się pod uwagę żadnych innych okoliczności, w tym sytuacji rodzinnej zwalnianego ani dotychczasowego nienagannego przebiegu jego służby. W przedmiotowej sprawie postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 10 września 2004 roku skarżący został tymczasowo aresztowany. Następnie postanowieniem z dnia 21 października 2004 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej uchylił ten środek zapobiegawczy. Jednakże stosowanie przepisu art. 25 ust. l pkt 8 b u.s.c. uzależnione jest od wystąpienia przesłanki w postaci zastosowania wobec funkcjonariusza celnego tymczasowego aresztowania. Dlatego późniejsze uchylenie tego środka jest jedynie wykorzystaniem uprawnienia danego prokuratorowi przez art. 253 § 2 k.p.k., w celu realizacji prawidłowego przebiegu postępowania ( przygotowawczego, nie ma jednak wpływu na decyzję o zwolnieniu ze służby na podstawie omawianego art. 25 ust. l pkt 8 "b" u.s.c. Skarżący podnosił, że przepis ten nie określa terminu w jakim powinno nastąpić zwolnienie funkcjonariusza celnego ze służby w przypadku zastosowania względem niego tymczasowego aresztowania. Jego zdaniem dopiero prawomocny wyrok skazujący stanowi podstawę do zwolnienia. Z tym poglądem nie można się zgodzić. Na osobach pełniących służbę publiczną, w tym na funkcjonariuszach celnych, ciąży szczególny obowiązek troski o dobro wspólne. Idea dobra wspólnego zakłada pewną ofiarność z ich strony, z którą łączyć się mogą kwalifikowane wymagania i odpowiedzialność. Stąd też, niezależnie od konsekwencji karnych, ustawodawca w stosunku do osób pełniących służbę publiczną może wprowadzić inne prawne środki zabezpieczające, które stosowane będą zanim zapadnie prawomocny wyrok w sprawie karnej. Pogląd taki, w pełni zasługujący na aprobatę, wyraził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia z 19 października 2004 r., sygn. K. 1/04 ( ZU 2004/9A/93). Realizując zasadę ochrony dobra wspólnego ustawodawca wprowadził w Ustawie o Służbie celnej obowiązek zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby już po spełnieniu przesłanki tymczasowego aresztowania. Konstrukcja przepisu wskazuje jednoznacznie, że organowi zatrudniającemu funkcjonariusza celnego nie pozostawiono w tym zakresie dowolności, czy też uznaniowości. Z redakcji przepisu wynika bowiem, że organ ten zobligowany jest do podjęcia decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza w razie powzięcia wiadomości o tymczasowym aresztowaniu funkcjonariusza. Fakt, iż ustawodawca nie określił terminu, w jakim należy wydać decyzję o zwolnieniu ze służby nie oznacza, iż - tak jak chce tego skarżący- możliwe byłoby to dopiero w chwili prawomocnego skazania. Z brzmienia przepisu art. 25 ust. l pkt 8 "b" wynika, iż zwolnienie to ma nastąpić " w razie tymczasowego aresztowania", czyli wówczas, gdy organ zatrudniający funkcjonariusza poweźmie o takim fakcie wiadomość. W rozpoznawanej sprawie fakt ten niewątpliwie nastąpił i tego skarżący nie kwestionuje, a jak już podniesiono, późniejsze uchylenie tego środka zapobiegawczego mogło mieć wpływ jedynie na tok postępowania karnego przygotowawczego, lecz pozostawało bez wpływu na stosunek służbowy. Odnośnie zarzutów skarżącego o naruszeniu przepisów postępowania , to w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 145 k.p.a. Otóż Sąd nie stwierdził naruszenia art. 145 § l pkt 4 k.p.a., które skutkowałoby uchyleniem decyzji na podstawie art. 145 § l pkt l lit." b" Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, póz. 1270 ze zm.), zwaną dalej p.p.s.a. Ponieważ skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, to w tej sytuacji brał udział w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 maja 2001 roku, IV SA 567/99, niepublikowany) Także inne zarzuty, odnoszące się do naruszenia przez organ przepisów proceduralnych, nie mogą powodować w przedmiotowej sprawie uchylenia decyzji przez Sąd. Nie każde bowiem uchybienie przepisom postępowania wywołuje skutek w postaci uchylenia decyzji. Zgodnie z art. 145 § l pkt l lit. "c" p.p.s.a. skutek taki wywołuje naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast "o istotnym wpływie można mówić w sytuacji, że gdyby naruszenie przepisów nie miało miejsca, to prawdopodobnym byłoby wydanie decyzji o odmiennej treści" (wyrok NSA z 8 listopada 2001 roku, I SA/Gd 2015/98, niepublikowany). Tymczasem w przedmiotowej sprawie inne rozstrzygnięcie nie mogłoby zostać wydane, gdyż została spełniona przesłanka z art. 25 ust. l pkt 8 "b" u.s.c., która zobowiązuje organ do wydania decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza ze służby celnej. Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i z tych względów, na podstawie art. 151 Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.