II SA/Ol 1027/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. P. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności – zawieszenia postępowania postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku z dnia "[...]", złożonym na urzędowym formularzu, D. P. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", Nr "[...]". W uzasadnieniu podniosła, iż ich pokrycie uniemożliwia jej trudna sytuacja materialna. Wskazała, iż jedynym jej dochodem jest emerytura, która wystarcza na najkonieczniejsze leczenie i życie w nędzy. Podniosła, iż jest osobą samotną i nie ma nikogo, kto byłby zobowiązany pomagać jej materialnie. Wskazała na okoliczności, które "[...]" zmusiły ją do wyzbycia się oszczędności i przedmiotów wartościowych oraz zaciągnięcia pożyczek u krewnych i przyjaciół, których do tej pory nie jest w stanie spłacić. Dodała, iż doszły do nich jeszcze długi z ostatnich miesięcy związane z "ratowaniem zdrowia". Podniosła, iż emerytura nie wystarcza jej na elementarne potrzeby, mimo że oszczędza każdą złotówkę. Wskazała ponoszone wydatki: żywność i środki czystości – ok. "[...]", opłaty (gaz, prąd, woda, podatki, opłata za użytkowanie wieczyste, telefon, itp.) – ok. "[...]", ogrzewanie – ok. "[...]", utrzymanie psa (trzymanego ze względów bezpieczeństwa) – "[...]", "ratowanie zdrowia" – "[...]", "wydatki związane z dochodzeniem sprawiedliwości" – "kilkadziesiąt złotych". Stwierdziła, iż w tej sytuacji zaoszczędzenie kwoty 100 zł, a nawet mniejszej, nie jest możliwe, gdyż zagrażałoby jej egzystencji. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. W rubrykach nr 7.1. ("Nieruchomości") wykazała dom o powierzchni "[...]" wraz z prawem użytkowania wieczystego przydomowego ogrodu o pow. "[...]", natomiast w rubryce nr 10 ("Dochody") dochód z tytułu emerytury w wysokości "[...]" brutto. Pismem z dnia "[...]", skarżąca wezwana została do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji materialnej w zakresie odnoszącym się do uzyskiwanego obecnie dochodu z tytułu emerytury oraz uzyskiwanego w poprzednich latach dochodu z tytułu uprawy ogrodu, aktualnego zadłużenia, ponoszonych wydatków miesięcznych, przyczyn, które sprawiają, że mimo uzyskiwania obecnie stałego miesięcznego dochodu w wysokości kilkukrotnie wyższej od będącego dotychczas źródłem jej utrzymania dochodu z tytułu uprawy ogrodu, nie jest ona w stanie zaspokoić wszystkich swoich niezbędnych potrzeb i jednocześnie wygospodarować środków na chociażby częściowe pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W przedmiotowym wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżąca przedłożyła pismo procesowe z dnia "[...]", w którym wyjaśniła, iż emeryturę w wysokości "[...]", której przekaz pocztowy załączyła, otrzymuje od "[...]". W ubiegłym roku nie uzyskała żadnego dochodu z tytułu uprawy ogrodu z uwagi na stan zdrowia. Wskazując na zmiany w sytuacji życiowej i materialnej podniosła, iż przybyło jej lat i chorób, od "[...]" 2011 r. zmuszona jest ponosić wysokie koszty leczenia – minimalnie "[...]" miesięcznie, nie jest też już w stanie mieszkać w nieogrzewanym domu, dlatego też na ogrzanie jednego tylko pokoju musi poświęcić zimą ok. "[...]". Dodała jednocześnie, iż dom wymaga kapitalnego remontu, na który nie jest jej stać, dlatego też ponosi koszty tylko najniezbędniejszych napraw. Zauważyła również, iż ciągle rosną ceny i opłaty – za użytkowanie wieczyste, prąd, telefon, gaz, itd. Odnosząc się do kwestii aktualnego zadłużenia wskazała, iż jej długi wynoszą obecnie ok. "[...]", jej wierzyciele nadal wspierają ją jak mogą, "[...]", i nie wspominają o warunkach spłaty długów. Wyjaśniła, iż najnowsze długi są efektem pomocy udzielonej jej przy leczeniu przez przyjaciół, którzy pokrywali koszty leczenia, podróży do lekarzy i koszty niezbędnego utrzymania. W odpowiedzi na żądanie przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych obecnie przez nią miesięcznie wydatków, skarżąca ponownie oświadczyła, iż żyje w skrajnej nędzy, oszczędza każdą złotówkę i nie stać jej na zaspokojenie elementarnych potrzeb. Wskazała, iż stara "utrzymać się przy życiu i jako takim zdrowiu", dlatego też największą część jej wydatków stanowią obecnie koszty leczenia (leki, badania, porady, dojazdy do lekarzy do miasta znacznie oddalonego od jej miejsca zamieszkania). Jak można przypuszczać na podstawie treści wyjaśnień skarżącej, "[...]" nie może ona ujawnić ani gdzie się leczy ani u kogo. Skarżąca stwierdziła ponadto, iż nie potrafi już zmniejszyć ponoszonych obecnie wydatków na żywność, środki czystości, prąd, gaz, telefon, itp. oraz wydatków związanych z dochodzeniem sprawiedliwości i odszkodowań, nie może też nie zapłacić podatku od nieruchomości oraz opłaty za użytkowanie wieczyste, a ponadto nie jest w stanie żyć w nieogrzewanym domu, czy też zrezygnować z leczenia, wydatków na najniezbędniejsze naprawy i psa. Oświadczyła również, iż nie posiada jakichkolwiek rachunków bankowych. Na zakończenie dodała, iż zwraca się o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż doprowadzono ją do nędzy i w jej sytuacji nie jest możliwe wygospodarowanie na ten cel 100 zł ani nawet kwoty o wiele mniejszej. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż w sprawie występuje przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, w związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej, w tym w szczególności jej aktualnych zdolności płatniczych oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, skierowane zostało do niej wezwanie z dnia "[...]". Pomimo pouczenia o skutkach niezastosowania się do przedmiotowego wezwania, skarżąca nie przedłożyła jednak wszystkich żądanych dokumentów źródłowych, a mianowicie dokumentów, potwierdzających wysokość ponoszonych obecnie przez nią wydatków ani wyraźnego oświadczenia wskazującego przyczyny braku ich złożenia. Zauważyć natomiast należy, iż na ocenę możliwości finansowych strony ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, lecz także wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Skarżąca wskazała wprawdzie, że uzyskuje obecnie wyłącznie dochód z tytułu emerytury wysokości "[...]", oświadczając, że ponosi wskazane przez nią wydatki, których wysokości nie jest w stanie ograniczyć, bądź z których nie może zrezygnować, lecz nie przedstawiła jednocześnie, pomimo wezwania, jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ich wysokość. Wobec braku złożenia żądanych dokumentów źródłowych nie jest natomiast możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w całości lub w części. Zauważyć należy, iż skarżąca dysponuje obecnie stałym miesięcznym dochodem w kwocie przekraczającej kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, a to jak przyjąć należy co do zasady powinno umożliwiać, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie oszczędności, które można byłoby przeznaczyć na partycypowanie w kosztach postępowania. Wobec braku możliwości zweryfikowania twierdzeń skarżącej dotyczących wysokości ponoszonych przez nią wydatków, w tym w szczególności związanych z leczeniem, nie jest możliwe ustalenie, czy i w jakim ewentualnie zakresie poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie mogłoby nastąpić z uszczerbkiem dla jej utrzymania. Zauważyć jednocześnie należy, iż w przypadku ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. To, że skarżąca, mimo wezwania, nie przedkłada dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych przez nią miesięcznie wydatków, a ponadto nie wyjawia przyczyn braku ich przedłożenia, uniemożliwia zweryfikowanie jej oświadczenia w tym zakresie i tym samym ocenę jej rzeczywistych zdolności płatniczych. Rodzi również wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia i nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest ona w stanie wygospodarować środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Oświadczenie, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.