II SA/Ol 103/15

Dnia 17 marca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Referent-Stażysta Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2015 roku sprawy ze skargi P. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. W dniu 22 września 2014 r. (data wpływu pisma) Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (organ właściwy wierzyciela), na podstawie art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wystąpił do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (organ właściwy dłużnika), z wnioskiem o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego P.F. Poinformowano, że na wniosek Ż.Z. wydano w dniu [...] decyzję przyznającą prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną: E.F. w kwocie 350 zł miesięcznie na okres od 1 października 2014 r. do 30 września 2015 r. Wskazano, że na dzień skierowania pisma kwota zobowiązań dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi 4440,09 zł. W dniu 29 września 2014 r. (data doręczenia do rąk dłużnika alimentacyjnego) organ właściwy dłużnika wezwał P.F. do osobistego stawienia się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w B. w terminie 14 dni w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego oraz dostarczenia wskazanych dokumentów. W dniu 20 października 2014 r. (data doręczenia do rąk dłużnika alimentacyjnego) Dyrektor MOPS zawiadomił dłużnika alimentacyjnego o wszczęciu postepowania administracyjnego w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjny - art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dalej: u.p.o.u.a. jednocześnie pouczono stronę o możliwości zapoznania się w terminie 7 dni z aktami sprawy, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Pismem z 22 października 2014 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. poinformował organ właściwy dłużnika, że dłużnik P.F. w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, orzekł o uznaniu P.F. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu wskazano, że z posiadanej dokumentacji wynika, iż w dniu 29 września 2014 r. strona odebrała wezwanie do stawienia się w organie w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. Do dnia wydania niniejszej decyzji strona nie stawiła się w organie, a ponadto z zaświadczenia wystawionego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. wynika, że w okresie ostatnich 6 miesięcy dłużnik nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Od decyzji tej skarżący złożył odwołanie wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy. Wskazał, że nie wie jak to się stało, że nie stawił się na wywiad ale nigdy nie lekceważył swoich spraw. Podał, że znalazł się w bardzo trudnej sytuacji z uwagi na sprawę dotyczącą pozbawienia go praw do dziecka. Te kłopoty sprawiły, że przeoczył obowiązek stawienia się na wywiad. Wyjaśnił, że nie mógł pozbierać się po tak trudnych przeżyciach lecz zaczął już dorywczo pracować i będzie wpłacał po 200 zł na fundusz alimentacyjny. Podał, że pracuje dorywczo jako taksówkarz i jego dochody to 400-500 zł miesięcznie, jeździ dwa lub trzy razy w tygodniu na zastępstwie. Gdyby teraz odebrano mu prawo jazdy to utraciłby możliwość choćby dorywczego zarabiania na życie. Podkreślił, że stara się znaleźć stałe zatrudnienie lecz brak pracy na rynku mu to uniemożliwia. Wyjaśnił, że nigdy taka sytuacja już się nie powtórzy oraz wniósł o wstrzymanie prowadzenia postępowania w jego sprawie. Rozpatrując odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] Nr [...], działając na podstawie art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach uzasadnienia przedstawiono treść art. 5 ust. 3 i 3a ww. ustawy wskazując, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może być wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek określonych w powołanym przepisie, których spełnienie jednakże nie jest wystarczające do wydania decyzji w tym przedmiocie. Konieczne jest bowiem ustalenie, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik alimentacyjny nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Istotnym pozostaje okoliczność, że z posiadanego zaświadczenia Komornika sądowego wynika, iż w okresie ostatnich 6 miesięcy strona nie wywiązywała się ze swoich zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco płaconych alimentów. Nadto odwołujący nie zastosował się do wezwania z dnia 23 września 2014r. i nie stawił się w organie celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. W konsekwencji spełniona została jedna z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Takie zachowanie odwołującego uprawniało organ do wszczęcia postępowania w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie P.F. zaskarżył decyzję Kolegium oraz postępowanie MOPS w B., który zaniedbał swoje obowiązki i nie poinformował Komornika, że zaczęły wpływać pieniądze na fundusz alimentacyjny. Kolegium tej okoliczności również nie sprawdziło tylko podjęło decyzję. Podniósł, że został wprowadzony w błąd, gdyż kazano mu wpłacać pieniądze na fundusz alimentacyjny, a okazuje się że winien płacić Komornikowi, który nic nie wiedział o jego wpłatach. Wprawdzie nie są to duże wpłaty lecz stara się nawet kilka razy w miesiącu płacić, aby pokryć choćby 50% kwoty zobowiązań. Wyjaśnił, że zaczął wpłacać, gdy tylko znalazł dorywcze zajęcie jeżdżąc na taksówce, gdy któryś z kolegów ma wolne. Dorabia 400 - 500 zł miesięcznie, gdyż trudno jest obecnie o kursy. Wprawdzie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku lecz nie otrzymuje ofert, dlatego też szuka pracy również na własną rękę. Podkreślił, że Kolegium zgłasza pretensje ponieważ kupił sobie kurtkę i buty lecz w pracy nie mógł być boso, natomiast o dziecko sam też się zatroszczył, gdyż kupił mu kurtkę, ciepłe spodnie i buty. Podał, że pani z MOPS w B. przeprowadziła z nim wywiad alimentacyjny ale potem stwierdziła, że wywiad jest nieważny, gdyż toczy się względem niego postepowanie o uchylanie się od alimentów. On zaś nie uchyla się od obowiązku lecz nie miał z czego ich płacić. Ponownie podkreślił, że nie stawił się na wywiad alimentacyjny gdyż miał na głowie dużo problemów, gdyż nie miał pracy, a matka dziecka zabroniła mu spotykać się z synem oraz pozbawiła go praw do dziecka, gdyż nie wyraził zgody na to aby wywiozła je za granicę. Potem nie chciano z nim takiego wywiadu już przeprowadzić, a gdy go przeprowadzono to okazało się że jest już nieważny. Zarzucił, że pracownik organu I instancji nie chciała mu pomóc tylko wszystko utrudniała. Do skargi załączył skarżący potwierdzenie dokonywanych wpłat do Komornika oraz przelewów na rzecz Funduszu Alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosząc o jej oddalenie podtrzymało argumenty zawarte w skarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśniono, że wszystkie wpłaty, które byty dokonywane przez skarżącego zostały wykonane po wystawieniu zaświadczenia przez Komornika. Nadto nie można na zasadach współżycia społecznego opierać wykładni przepisów prawa publicznego - prawa administracyjnego - wyrok NSA z 5 marca 2008 r. sygn. II OSK 113/07. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga strony zasługuje na uwzględnienie Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r. poz.270, ze zm.) zwanej dalej; ppsa. sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postepowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz zastosowania wykładni tych przepisów. Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy ppsa. sąd orzeka na podstawie akt sprawy. W myśl art. 106 § 3 ustawy ppsa. tylko wyjątkowo może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Na zasadzie tych przepisów Sąd uwzględnił nadesłane przy skardze dokumenty, z których część w postaci potwierdzenia dokonanych przelewów na rzecz Funduszu Alimentacyjnego została wykonana przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy, a zatem okoliczności, które dokumenty te potwierdzają istniały w dniu rozpoznawania sprawy przez Kolegium. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia w tym zakresie materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym. Sąd natomiast nie rozstrzyga merytorycznie sprawy zawisłej przed organami administracji, a jedynie, w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy ppsa., uchyla go lub stwierdza jego nieważność. W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej spawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa.), Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które nie pozwoliło na pozostawienie jej w obrocie prawnym. Badając legalność zaskarżonej decyzji, w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja wydana została bez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 r poz. 267) dalej: kpa. w zakresie mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W rzeczonej sprawie spór dotyczy uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego, uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Podstawę prawną do wydania decyzji w tym przedmiocie stanowi art. 5 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228, ze zm) dalej: u.p.o.u.a., zgodnie z którymi: w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej racy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadzie robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (ust. 3). Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (ust. 3a). Z przytoczonych wyżej przepisów wynika niezbicie, że postępowanie o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może nastąpić po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., których spełnienie jednakże nie stanowi jedynej podstawy do wydania decyzji orzekającej o uchylaniu się dłużnika alimentacyjnego od zobowiązań alimentacyjnych. Rozstrzygająca bowiem pozostaje treść art. 5 ust. 3a ww. ustawy, który wymaga ustalenia czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik alimentacyjny wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Okoliczność ta ma decydujące znaczenie dla wszczęcia i wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W rozpoznawanej sprawie wprawdzie organ I instancji wystąpił do Komornika sądowego o potwierdzenie wskazanej okoliczności, który jak wynika z nadesłanych akt administracyjnych zaświadczeniem z dnia 22 października 2014 r. potwierdził, że dłużnik w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, jednakże w toku postępowania odwoławczego skarżący okoliczność tą zakwestionował, a w nadesłanej skardze wprost wskazał, że został wprowadzony w błąd, bowiem nakazano mu przekazywanie środków finansowych na Fundusz Alimentacyjny nie zaś do Komornika sądowego, którego organ nadto nie poinformował o fakcie dokonywanych wpłat na poczet należnych dziecku alimentów. Okoliczności tej Kolegium nie wyjaśniło w sposób nie budzący wątpliwości, a stanowi ona najistotniejszą kwestię dla wydania decyzji we wskazanych wyżej przedmiocie sprawy. Skoro w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. nie wskazuje się, że okoliczność wymieniona we wskazanej regulacji może być potwierdzona jedynie zaświadczeniem wystawionym przez komornika sądowego, to niewystarczające jest w tym zakresie oparcie się tylko na informacji pochodzącej od komornika sądowego, skoro w toku postępowania przed organem odwoławczym skarżący powołał się na okoliczność dokonywanych wpłat na fundusz alimentacyjny. Skoro skarżący w toku postępowania przed organem odwoławczym podniósł taką okoliczność, to obowiązkiem organu było sprawdzenie tej ewentualności stosownie do wymogów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa., które zobowiązują organ administracji publicznej do dochodzenia prawdy obiektywnej, poprzez wyczerpujące zgromadzenie materiału dowodowego i jego ocenę we wzajemnej łączności. Z przepisów tych wynika, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Organy administracji maja zatem obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a następnie powinny dokonać wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych i prawnych konkretnej sprawy, na podstawie analizy całego materiału dowodowego, w tym zgłoszonych przez stronę zarzutów. Trzeba mieć tu na uwadze także okoliczność, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy jest obowiązany merytorycznie sprawę rozpatrzeć na nowo w jej całokształcie. Oznacza powyższe, że organ odwoławczy nie jest związany granicami odwołania i obowiązany jest orzec co do całości rozstrzygnięcia tzn. do kompleksowego jej wyjaśnienia i merytorycznego rozstrzygnięcia oraz odniesienia się do zarzutów strony odwołującej. W piśmiennictwie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że organ odwoławczy nie może ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie rozpoznać sprawę, co oznacza, że z urzędu uwzględnia zmiany stanu prawnego oraz stanu faktycznego jakie zaistniały w okresie od wydania decyzji organu I instancji do dnia wydania decyzji przez organ odwoławczy, co wynika z zasady prawdy obiektywnej oraz zasady praworządności (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006 r. sygn. V SA/Wa 1140/06, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; R. Hauser, M. Wierzbowski Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz, Wydawnictwo C.H.BECK, str. 71 i nst.). W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie została wydana po wszechstronnym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności tej sprawy, a przede wszystkim bez wyjaśnienia, czy skarżący faktycznie dokonywał wpłat z tytułu zobowiązań alimentacyjnych, przy czym nie może być rozstrzygającym w tym zakresie jedynie zaświadczenie komornika sądowego, bowiem na zasadzie art. 75 § 1 k.p.a jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Nadto należałoby również wyjaśnić kwestię podnoszoną w skardze a dotycząca sporządzenia przez pracownika MOPS wywiadu alimentacyjnego oraz późniejsze stwierdzenie, że jest on nieważny. Rekapitulując, przedwczesne w realiach niniejszej sprawy jest uznanie skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, przed jednoznacznym wyjaśnieniem czy dokonywane były wpłaty na rzecz zobowiązań alimentacyjnych, przy czym bez wpływu pozostaje okoliczność, czy wpłaty te były dokonywane na rzecz funduszu alimentacyjnego czy też samych alimentów na rzecz dziecka. W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ustawy ppsa.