II SA/Ol 1038/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Asesor WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Ewa Rychcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi W.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami oddala skargę. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Wnioskiem z dnia 30 lipca 2007 r. W. M. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na syna A. M., wnioskowanego na okres zasiłkowy 2006/2007 oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. Decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" wydaną z upoważnienia Wójta Gminy, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej przyznał W. M. świadczenie w formie zasiłku rodzinnego na syna A. M. na okres od dnia 1 lipca 2007r. do dnia 31 sierpnia 2007r. oraz odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania wnioskowanych na A. M. W uzasadnieniu decyzji przytoczono treść art. 14 ust. 3 oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Od decyzji tej odwołanie w terminie wniosła W. M. Wyraziła swe niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu I instancji, wskazując że decyzją będącą przedmiotem odwołania odmówiono jej przyznania zasiłku rodzinnego na syna A. M. od września 2006 r., jak też dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz z tytułu podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania. Wyjaśniła, że wcześniej nie mogła złożyć wniosku o przyznanie wnioskowanych świadczeń, ponieważ przechodziła załamanie nerwowe i nie mogła stawić się w GOPS celem złożenia wniosku. Podkreśliła, że znajdowała się w trudnej sytuacji finansowej; musiała pożyczać pieniądze na naukę syna, a teraz musi je oddać. Odwołująca się wskazała, iż syn uczęszcza do szkoły oddalonej o 25 km od miejsca zamieszkania i spełnia wszystkie warunki do otrzymania wnioskowanych świadczeń. Decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych, w tym do zasiłku rodzinnego, ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W przedmiotowej sprawie wniosek wraz z dokumentami został złożony w dniu 30 lipca 2007 r., co oznacza, iż od tego miesiąca najwcześniej mógł być przyznany zasiłek rodzinny, co też organ I instancji uczynił. Po ustaleniu, iż spełnione zostały ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie w/w świadczenia, organ pierwszej instancji przyznał W. M. świadczenie w formie zasiłku rodzinnego na syna począwszy od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożony został wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli od 1 lipca 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. tj. do końca okresu zasiłkowego, na który zainteresowana wnioskowała. Z uwagi na fakt, iż odwołująca się złożyła wniosek dopiero w dniu 30 lipca 2007 r. organ pierwszej instancji nie miał prawnej możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia od września 2006 r. w oparciu o w/cyt. przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Kolegium, organ I instancji nie miał również prawnej możliwości przyznania zainteresowanej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, ponieważ stosownie do art. 14 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wniosek o wypłatę dodatku składa się w terminie 4 miesięcy od dnia rozpoczęcia roku szkolnego albo rocznego przygotowania przedszkolnego. Z uwagi na to, że w przedmiotowej sprawie wniosek został złożony po upływie 4 miesięcy od dnia rozpoczęcia roku szkolnego 2006/2007, bo dopiero w miesiącu lipcu 2007 r., a wnioskująca ubiegała się o przyznanie zasiłku rodzinnego jak również dodatków do tego zasiłku, w tym dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na trwający jeszcze okres zasiłkowy 2006/2007, organ nie mógł przyznać jej przedmiotowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Organ winien był wniosek ten, zgodnie z brzmieniem art. 14 ust. 4 ustawy pozostawić bez rozpoznania. Zdaniem Kolegium, organ I instancji nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa przez to, że zamiast pozostawić bez rozpoznania wniosek strony o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego złożony po terminie (odnotować to w formie adnotacji, czy notatki służbowej) orzekł o tym w decyzji będącej przedmiotem odwołania. Rozstrzygnięcie w tym zakresie dotyczyło jednego z wnioskowanych świadczeń, a organ mając na uwadze zasadę słusznego interesu strony oraz chcąc umożliwić prawo odwołania się od całości decyzji, a więc również możliwość wypowiedzenia się w kwestii odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego z uwagi na niedochowanie ustawowego terminu, orzekł o tym również w decyzji będącej przedmiotem odwołania, co nie jest sprzeczne z prawem. Kolegium argumentowało dalej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że organ I instancji nie miał także prawnej możliwości przyznania stronie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. Z dołączonego do wniosku zaświadczenia Zespołu Szkół "[...]" z dnia 4 września 2006 r. wynika, iż szkoła znajduje się poza terenem zamieszkania ucznia, w związku z czym spełniona byłaby przesłanka, o której mowa w art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. podjęcie przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. Jednakże z uwagi na to, że zgodnie z brzmieniem art. 15 ust. 2 ustawy, dodatek ten przysługuje przez 10 miesięcy w roku w okresie pobierania nauki od września do czerwca następnego roku kalendarzowego, zaś odwołująca się złożyła wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, w tym z tytułu podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania, dopiero w miesiącu lipcu 2007 r. (tj. już po terminie, w którym mogłaby być uprawniona do pobierania tego dodatku), a wniosek ten dotyczył jeszcze okresu zasiłkowego 2006/2007, organ I instancji nie mógł przyznać odwołującej się na syna A. M. również wnioskowanego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania. Na wymienioną decyzję Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie złożyła W. M., wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami od września 2006r. Oświadczyła, iż wniosku o świadczenia rodzinne nie złożyła w terminie ponieważ Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej spowodowała u skarżącej załamanie nerwowe i z tego powodu nie mogła zgłosić się w Ośrodku Pomocy Społecznej. O załamaniu nerwowym skarżącej wiedziała Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz jedna z urzędniczek tego Ośrodka. Z powodu załamania nerwowego skarżąca nie była w stanie opuścić domu, a żaden pracownik Ośrodka nie zainteresował się jej sytuacją rodzinną. Podniosła, iż bezprawnie organy administracji odmówiły przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Wskazała, iż zmuszona była pożyczać pieniądze na naukę syna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji. Kolegium podniosło dodatkowo, iż termin określony w art. 14 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest terminem prawa materialnego. Terminy prawa materialnego mogą być przywracane tylko wyjątkowo i jedynie wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem. Zatem usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) zwanej dalej: ustawą p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. Do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki, w tym dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania (art. 8 pkt 6 i 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Art. 14 ust. 1 – 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, iż dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na częściowe pokrycie wydatków związanych z rozpoczęciem w szkole nowego roku szkolnego. Dodatek przysługuje raz w roku, w związku z rozpoczęciem roku szkolnego, w wysokości 100,00 zł na dziecko. Wniosek o wypłatę dodatku składa się w terminie 4 miesięcy od dnia rozpoczęcia roku szkolnego. Wniosek złożony po terminie organ właściwy pozostawia bez rozpoznania. W art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawodawca wskazał, iż dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka lub osobie uczącej się w związku z dojazdem z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły, w przypadku dojazdu do szkoły ponadgimnazjalnej, a także szkoły artystycznej, w której realizowany jest obowiązek szkolny i obowiązek nauki w zakresie odpowiadającym nauce w szkole ponadgimnazjalnej. Dodatek przysługuje przez 10 miesięcy w roku w okresie pobierania nauki od września do czerwca następnego roku kalendarzowego (art. 15 ust. 2). Art. 24 ust. 1 ustawy stanowi z kolei, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, 14-16 i 15b. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W sprawie stan faktyczny nie jest sporny. Akta administracyjne wskazują, iż skarżąca złożyła wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w dniu 30 lipca 2007r. Poza sporem pozostaje także, iż dochód skarżącej w roku poprzedzającym okres zasiłkowy 2006/2007 pozwalał na przyznanie wnioskowanych świadczeń, a dziecko skarżącej uczy się w szkole ponadgimnazjalnej poza miejscem zamieszkania. Spornym natomiast pozostaje kwestia daty początkowej przyznania zasiłku rodzinnego, a także to, czy ze względu na datę złożenia wniosku skarżąca winna otrzymać dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. Jak wskazano wyżej art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Przepis powyższy nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych. Po pierwsze wynika z niego, iż świadczenia rodzinne przyznawane są na wniosek strony, nie zaś z urzędu. Po drugie, świadczenia te (z wyjątkiem świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności – por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007r. sygn. akt P 28/07 Dz. U. Nr 200, poz. 1446) mogą zostać przyznane dopiero od miesiąca, w którym wpłynął wniosek strony z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jednocześnie ustawodawca nie przewidział możliwości przyznania świadczeń rodzinnych za miesiące wcześniejsze poprzedzające złożenie wniosku i to niezależnie od przyczyn braku złożenia w terminie wniosku przez stronę. W ustawie o świadczeniach rodzinnych nie znalazł się także zapis pozwalający organom orzekającym na przywrócenie terminu do złożenia wniosku o świadczenia rodzinne. Rację ma przy tym Kolegium wskazując, iż przywrócenie terminu prawa materialnego jest dopuszczalne, ale tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin, a procesowe przepisy o przywróceniu terminu nie mają zastosowania do terminów zawitych prawa materialnego (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 1996r. OPK 19/96 ONSA 1997/2/56). Powyższej przytoczone reguły stanowią zasadę przyznawania świadczeń rodzinnych, a wyjątki od niej może określać jedynie sama ustawa. W sprawie niniejszej skarżąca złożyła wniosek o zasiłek rodzinny wraz z dodatkami w lipcu 2007r., dlatego też dopiero od tego miesiąca organ pomocy społecznej miał możliwość przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego. W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo ocenił, iż skarżąca nie mogła otrzymać w roku zasiłkowym 2006/2007 dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Art. 14 ust. 4 ustawy stanowi bowiem, iż wniosek o tenże dodatek składa się w terminie 4 miesięcy od dnia rozpoczęcia roku szkolnego. Oznacza to, iż wniosek taki skarżąca wina złożyć w terminie czterech miesięcy od dnia dnia 1 września 2006r. Jednocześnie wniosek złożony po terminie pozostawia się bez rozpoznania. Wprawdzie jak zauważyło Kolegium organ I instancji nie pozostawił bez rozpoznania wniosku o dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, tak jak wymaga tego art. 14 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a odmówił przyznania tegoż dodatku. Niemniej jednak to naruszenia prawa materialnego nie miało wpływu na wynik sprawy. Skarżąca bowiem nie nabyła w roku zasiłkowym 2006/2007 uprawnienia do tego dodatku ze względu na fakt złożenia wniosku po terminie. Podzielić także należy argumentację organu odwoławczego dotyczącą braku podstaw prawnych przyznania dodatku z tytułu pobierania nauki poza miejscem zamieszkania. Dodatek ten przysługuje bowiem w roku szkolnym przez okres pobierania nauki, tj. w niniejszej sprawie przysługiwałby w okresie od września 2006r. do czerwca 2007r. Skoro wniosek o ten dodatek wpłynął po tym okresie to brak było możliwości prawnych do przyznania tego świadczenia. Ponadto wskazać należy, iż wymienione dodatki mogą zostać przyznane jedynie w sytuacji nabycia uprawnienia do zasiłku rodzinnego. Skoro w sprawie skarżąca zasiłek ten otrzymała dopiero od 1 lipca 2007r., to za okres wcześniejszy skarżąca nie mogła nabyć uprawnień do wspomnianych dodatków. Podkreślić także należy, iż organy administracji w niniejszej sprawie nie miały możliwości uznaniowego przyznania wnioskowanych świadczeń rodzinnych poza regułami ich przyznawania opisanymi wyżej. Takiej możliwości nie ma także Sąd, który zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych kontroluje zaskarżoną decyzją jedynie pod kątem jej zgodności z prawem. W sprawie nie ma znaczenia fakt, iż w obecnym okresie zasiłkowym skarżąca otrzymała wnioskowane świadczenia od 1 września 2007r., jak również to, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami skarżąca otrzymywała do dnia 31 sierpnia 2006r. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.