II SA/Ol 1040/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2010 r. sprawy ze skargi J. S na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych oraz funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adw. J. S. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) netto powiększoną o należny podatek VAT z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że J. S. wnioskami z dniami 18 grudnia 2008r. oraz z dnia 14 stycznia 2009r. zwrócił się do Wójta Gminy o umorzenie w całości zaliczki alimentacyjnej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego wskazując na trudną sytuację rodziny związaną z zajęciem przez komornika emerytury, stanem zdrowia i brakiem majątku, który podlegałby egzekucji. Decyzją z dnia "[...]" organ I instancji odmówił J. S. umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w kwocie 47 717,16 zł oraz funduszu alimentacyjnego w kwocie 7 200,00 zł, co stanowi ogółem kwotę 54 917,16 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że wobec dłużnika nie było przypadku, aby egzekucja była skuteczna w wysokości nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, co potwierdza zaświadczenie od komornika z dnia 6 lipca 2009r. Stąd też według organu brak jest przesłanek aby zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wnioskodawcy umorzyć należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej i funduszu alimentacyjnego. W ocenie organu fakt, że wnioskodawca otrzymuje emeryturę zmniejszoną na skutek egzekucji należności alimentacyjnych nie uzasadnia umorzenia należności. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. S., podnosząc, że jest ona krzywdząca i została wydana na podstawie utopijnego art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podtrzymał wniosek o umorzenie w całości kwoty 54 917,16 zł z uwagi na sytuację rodzinną i dochodową rodziny. Podniósł, że prowadzi wspólne ośmioosobowe gospodarstwo domowe z żoną i z dziećmi i na tę okoliczność załączył zaświadczenie o ubezpieczeniu zdrowotnym. Potwierdził, że jedynym źródłem dochodu jest emerytura wojskowa, którą otrzymuje w kwocie 423,73 zł po potrąceniu kwoty 1091,11 zł, którą komornik przekazuje na konto Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Ponadto załączył kopię decyzji z dnia "[...]" o waloryzacji emerytury wojskowej, pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 12 grudnia 2008r. dotyczące sprawy egzekucyjnej "[...]" oraz odpis z księgi wieczystej Nr "[...]" Sądu Rejonowego z dnia 9 września 2008r., podnosząc, że właścicielem wszystkich nieruchomości jest Skarb Państwa. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy w całości decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że w rozpatrywanym przypadku brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej, jak i należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej w wysokości o jakiej stanowi art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, bowiem według organu przesłanki określone w tym przepisie, odnośnie skuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego, nie zostały zachowane. Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 6 lipca 2009r. wynika bowiem, że wierzyciel D. S. nie otrzymywała pełnych rat alimentacyjnych. Alimenty bieżące w pełnej kwocie uzyskała tylko w marcu 2004r. Kolegium podzieliło również pogląd organu I instancji stanowiący, że sytuacja dochodowa i rodzinna nie przemawia za umorzeniem należności J. S.. Zdaniem Kolegium wysokość zadłużenia z tytułu zaliczek alimentacyjnych świadczy o tym, że J. S. od wielu lat nie wywiązywał się z nałożonych na niego zobowiązań alimentacyjnych. Organ II instancji podkreślił ponadto, że organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające rzetelnie, z poszanowaniem prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego. Skargę na ww. decyzję wywiódł J. S. zarzucając jej niezgodność z prawem. Podkreślił, że jego dzieci nie otrzymują żadnych alimentów od niego od 1 października 2008r., ponieważ większość kwoty jego emerytury jest zajmowana przez komornika. Doprowadziło to do pozbawienia środków koniecznych na utrzymanie dzieci. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Pismem procesowym z dnia 5 marca 2010r. skarżący wniósł o umorzenie zaliczki alimentacyjnej, świadczenia alimentacyjnego oraz o ustalenie kwoty wolnej od egzekucji administracyjnej. Skarżący stwierdził, że realne możliwości płatnicze w postaci renty inwalidzkiej nie wystarczają na pokrycie zwrotu środków wypłaconych na poczet zaliczki alimentacyjnej. Według strony skarżącej niedopuszczalne jest takie prowadzenie egzekucji, które pozbawia niezbędnych środków na utrzymanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim należy wskazać, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. (Dz. U. 2009r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący otrzymywał emeryturę wojskową w kwocie 1713,96 zł brutto (1430,70 zł netto), a od 1 marca 2009r. kwotę 1818, 51 zł brutto Z emerytury tej w oparciu o wspomniane wyżej regulacje prawne potrącane są należności z tytułu alimentów do wysokości 50% najniższej emerytury. Zasadnym jest w tym miejscu wskazać, że przedmiotem zaskarżenia jest z kolei decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" utrzymująca w mocy w całości decyzję organu I instancji z dnia "[...]" odmawiającą J. S. umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w kwocie 47 717,16 zł oraz funduszu alimentacyjnego w kwocie 7 200,00 zł, co stanowi ogółem kwotę 54 917,16 zł. W tym kontekście należy wskazać, że stosownie do art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Oznacza to, że organ na podstawie wskazanego przepisu może umorzyć następujące należności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia Ponadto na art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Trzeba tu wskazać, że z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 6 lipca 2009r. wynika, iż wierzyciel D. S. nie otrzymywała pełnych rat alimentacyjnych. Alimenty bieżące w pełnej kwocie uzyskała tylko w marcu 2004r. (akta adm., k. - 62). Z pisma zaś Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego (akta adm., k. - 41) wynika, że na podstawie art. 139-143 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2004r., Nr 8, poz. 6) od dnia 1 stycznia 2009r. dokonywane są potrącenia z emerytury skarżącego w kwocie 1028,38 zł. W związku z tym organ nie mógł umorzyć skarżącemu wskazanych przez niego w skardze świadczeń w oparciu o przesłanki kilkuletniej skuteczności egzekucji, gdyż nie zostały spełnione ustawowe przesłanki umorzenia należności wymienionych w art. 30 ust. 1 ustawy. W sprawie niniejszej organy mogły jedynie rozważyć ewentualne umorzenie należności skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w oparciu o art. 30 ust. 2 wskazanej ustawy czyli w oparciu o przesłankę sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Organy rozpatrując tą sytuację odmówiły wnioskodawcy umorzenia jego należności. Przede wszystkim trzeba tu wskazać, że możliwość umorzenia wspomnianych należności w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że organ może dokonać umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie jest jednak na podstawie tej regulacji prawnej zobowiązany do obligatoryjnego umorzenia takich należności dłużnika alimentacyjnego, nawet w sytuacji zaistnienia przesłanek z art. 30 ust. 2 wspomnianej ustawy. To organ rozważając każdą sytuację indywidualnie dysponuje w takim przypadku władztwem administracyjnym pozwalającym zastosować mu wspomniany przepis wobec szczególnych przypadków. W ocenie Sądu organy zasadnie uznały, że w przedmiotowej sytuacji niecelowe jest zastosowanie fakultatywnego umorzenia należności alimentacyjnych. Trzeba przy tym zauważyć, co podniosły organy, że skarżący prowadząc wspólne ośmioosobowe gospodarstwo domowe i będąc współwłaścicielem budynku mieszkalnego w "[...]" - gdzie zamieszkuje, dysponuje dochodem w postaci emerytury wojskowej, który wynosił 1713, 96 zł brutto, a od dnia 1 marca 2009r. 1818,51 zł. Jest to więc realny dochód, nie stanowiący w warunkach naszego Państwa minimalnej kwoty, która nie pozwalałaby na utrzymanie się. Wprawdzie obecnie po potrąceniach komorniczych skarżącemu pozostaje kwota niewiele przekraczająca 400 zł. Jednakże podkreślić trzeba, że egzekwowane kwoty dotyczą wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w kwocie 47 717,16 zł oraz funduszu alimentacyjnego w kwocie 7 200,00 zł, co stanowi ogółem kwotę 54 917,16 zł. Tak więc konieczność egzekucji wskazanych kwot wynika z faktu niepłacenia przez skarżącego zasądzonych alimentów na jego dzieci. Strona skarżąca mimo, że posiadała środki, z których mogłaby wygospodarować kwotę na swoje zobowiązania alimentacyjne nie zadośćuczyniła takiemu obowiązkowi alimentacyjnemu wobec własnych dzieci. Obiektywnie trudna sytuacja materialna J. S. ma swoje źródło w niewywiązywaniu się przez niego z obowiązków alimentacyjnych wobec swoich dzieci. Istotnym jest tu wskazanie, że obowiązek alimentacyjny wynikał z prawomocnych orzeczeń sądu powszechnego (także ugody), zaopatrzonych w klauzulę wykonalności. Sama zaś egzekucja odbywa się do wysokości kwoty, regulowanej przepisami ustawowymi czyli do połowy wysokości najniższej emerytury. Strona skarżąca musi mieć świadomość, że nie wywiązując się z najbardziej podstawowego zobowiązania, jakim jest obowiązek alimentacyjny wobec dzieci, w sytuacji kiedy dochód jej na to pozwalał, będzie musiała ponieść konsekwencji zwracając należne świadczenia Skarbowi Państwa, który czasowo przejął ten obowiązek na siebie. Zasadnie także organ odwoławczy wskazuje, że w sprawie nie stwierdzono nadzwyczajnych czy losowych przypadków w sytuacji skarżącego uzasadniających umorzenie ciążących na nim obowiązków. Przyjąć także należy, że sam fakt zmniejszenia emerytury skarżącego na skutek egzekucji należności alimentacyjnych nie uzasadnia umorzenia tych należności. W tym stanie rzeczy na mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pkt I skargę oddalono. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt II wyroku oparto na § 18 ust. 1 pkt lit. c w związku z § 2 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. (Dz. U. z dnia 3 października 2002r., Nr 163, poz. 1348).