II SA/Ol 1043/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.D.K. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie pozwolenia na budowę na skutek sprzeciwu W.D.K. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 29 marca 2011 r., Sygn. akt II SA/Ol 1043/10 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od uiszczenia wpisu postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 1043/10, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania W.D.K. prawa pomocy w postaci zwolnienia od uiszczenia wpisu. Uzasadniając wskazał m.in., że skarżąca posiada duży dom, mieszkanie, drogi samochód, stale wysoki stan kont bankowych i obrotów na nich, co uzasadnia stwierdzenie, iż daleko jej do miana osób ubogich. We wniesionym sprzeciwie od powyższego postanowienia W.D.K. podniosła, iż jej sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazała, że nie pracuje, mąż jest na emeryturze, ma na utrzymaniu uczące się dzieci, a wyprzedaż majątku nie jest dochodem stałym i przewidywalnym w czasie, dlatego też prośba o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych jest w pełni zasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W wyniku wniesienia sprzeciwu przeciwko postanowieniu referendarza sądowego z dnia 29 marca 2011 r. straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy (art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a.) wynika, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawczynię dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Zauważyć również trzeba, że przez "niemożność poniesienia kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" należy mieć na względzie taką sytuację, w której na skutek partycypacji w kosztach procesu doszłoby do zachwiania sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej (jej rodziny) w taki sposób, że nie byłaby ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. post. NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 424/04, niepubl.). Należy bowiem pamiętać, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy (zasadą jest ponoszenie przez skarżących kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu - art. 199 p.p.s.a.) i wobec tego regulacje w tym zakresie powinny być interpretowane ściśle. Tylko zatem osoby, które usiłując ponieść koszty postępowania pozbawiłyby się niezbędnych (koniecznych) środków utrzymania, spełniają wymogi pozwalające na ich dotowanie przez Państwo (opłaty sądowe są dochodem Skarbu Państwa - art. 212 § 2 p.p.s.a.). Do tych osób adresowana jest omawiana instytucja prawna, która - stanowiąc zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) - stwarza możliwość bezpłatnego uczestnictwa w procesie tylko tym, którzy ze względu na swoją sytuację materialną musieli by zrezygnować z tej zagwarantowanej przez Ustawę Zasadniczą drogi dochodzenia swoich praw (v: post. NSA z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 569/06, niepubl.). Oceniając sytuację materialną skarżącej w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, że nie spełniła ona warunków do przyznania jej tego rodzaju pomocy. Niewątpliwie skarżąca jest osobą nie pracującą, ma na utrzymaniu uczące się córki, a koszty utrzymania domu i bieżące wydatki "na życie" (jedzenie, rachunki, raty kredytu itp.) stanowią znaczący wydatek w budżecie domowym. Należy jednakże zauważyć, że mąż skarżącej uzyskuje stały, miesięczny dochód z tytułu emerytury w kwocie 1.509 zł netto, a nadto uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z przedstawionej przez skarżącą historii obrotów na jej rachunku osobistym (wspólnym z mężem) wynika, że jest on zasilany emeryturą męża (1509 zł), a środki na nim zgromadzone wydatkowane są wyłącznie na utrzymanie studiującej córki (przelewy na kwotę 500 – 700 zł) i opłatę faktur z TP S.A. (ok. 120 zł). Sporadycznie dokonywane są wpłaty własne na ten rachunek. Analiza operacji dokonywanych na powyższym rachunku prowadzi wprost do wniosku, że dochód uzyskiwany z emerytury nie jest wydatkowany na opłacenie pozostałych bieżących kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Należy zatem domniemywać, że pozostałe koszty utrzymania skarżąca opłaca z dochodu uzyskiwanego z działalności gospodarczej jej męża. Jak wynika z wyciągu przedstawionego z rachunku bankowego na koncie firmowym mąż skarżącej zgromadził oszczędności na dzień 10 grudnia 2010 r. (data wydania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego) w kwocie 65.880 zł. (w okresie od listopada 2010 r. do lutego 2011 r. wielokrotnie dokonywano kilkutysięcznych wypłat z powyższego rachunku), a na koncie osobistym w kwocie 1185,89 zł. W tak ustalonej sytuacji materialnej i życiowej trudno uznać, że strona posiadająca oszczędności znacząco przewyższające kwotę wpisu od skargi (500 zł) uprawniona jest do przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała zatem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Nie zostały więc spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji.