II SA/Ol 106/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. M. na niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 marca 2016 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 48/15 postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. We wniosku złożonym w dniu 10 marca 2017 r. (data nadania) i następnie uzupełnionym w zakresie jego braków formalnych w dniu 3 kwietnia 2017 r. (data nadania), skarżąca – M. M. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu nawiązała do przedmiotu skargi. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci, które jak wskazała w rubryce nr 8 pozostają na jej utrzymaniu. Skarżąca nie posiada żadnego majątku - nieruchomości, przedmiotów wartościowych, zasobów pieniężnych. W rubryce nr 10 wykazała dochody 4-osobowej rodziny z tytułu: "alimenty, rodzinne, 500+" w wysokości "[...]" netto, natomiast w rubryce nr 11 wpisała: "opłaty za media, koszty leczenia". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej i członków jej rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia skarżąca wezwana została do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w zakresie odnoszącym się do jej statusu jako osoby bezrobotnej, sytuacji zawodowej jej pełnoletniego syna, aktualnej wysokości dochodu 4-osobowej rodziny z poszczególnych wykazanych w rubryce nr 10 tytułów, ewentualnego korzystania z innych niż wykazane świadczeń socjalnych lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny, wysokości i przeznaczenia wydatków ponoszonych przez nią i osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, a ponadto wyciągów z posiadanych przez nią i wskazane osoby rachunków bankowych z okresu od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie lub jej pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu przez określoną osobę jakichkolwiek rachunków bankowych. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie, w piśmie z dnia 20 kwietnia 2017 r. skarżąca oświadczyła, że jest "zarejestrowana w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku", syn jest aktualnie w trakcie stażu, ale nie otrzymuje z tego tytułu żadnego dochodu i pozostaje na jej utrzymaniu. Stwierdziła, że nie korzystała ze świadczeń socjalnych, zaś wykazane dochody "pochłania gospodarstwo domowe w całości: jedzenie, ubranie i opłaty w wys. "[...]"". Oświadczyła ponadto: "nie posiadam konta". Do pisma skarżąca załączyła kserokopie: ugody w sprawie o alimenty z "[...]" r., z której wynika zobowiązanie do płacenia alimentów na rzecz małoletnich dzieci w łącznej kwocie "[...]" miesięcznie do rąk skarżącej, oraz decyzji z "[...]" r. w przedmiocie świadczeń rodzinnych, z której wynika, że na dwójkę dzieci skarżącej przyznane zostały zasiłki rodzinne w łącznej kwocie "[...]" miesięcznie, przekazywane - zgodnie z uzasadnieniem decyzji - na jej konto. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co sprawia, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej jej 4-osobowej rodziny. Wskazać należy, że w piśmie z dnia 20 kwietnia 2017 r. skarżąca udzieliła wprawdzie dodatkowych wyjaśnień, lecz w sposób niepełny i ogólnikowy oraz załączyła do niego jedynie wybiórczo wybrane kopie dokumentów. Nie wyjaśniła przy tym przyczyny niezłożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że pomimo wezwania skarżąca nie przedłożyła ani wyciągów z rachunków bankowych dzieci, które mogą już posiadać własne konta ani oświadczenia o nieposiadaniu przez dzieci jakichkolwiek rachunków bankowych. Oświadczyła jedynie, że ona sama nie posiada konta, co jednak pozostaje w sprzeczności z informacją zawartą w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie świadczeń rodzinnych, zgodnie z którą świadczenia te przekazywane będą na jej konto. W tej natomiast sytuacji stwierdzić należy, że to, że skarżąca, mimo wezwania, nie przedkłada żądanych wyciągów z rachunków bankowych dzieci, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn tego stanu rzeczy oraz w żaden sposób nie odnosi się do zawartej w uzasadnieniu wskazanej decyzji informacji o posiadaniu przez nią konta, uniemożliwia ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych 4-osobowej rodziny skarżącej. Nie pozwala bowiem przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że członkowie tej rodziny nie posiadają rachunków bankowych oraz że nie dysponują oni ulokowanymi na nich środkami pieniężnymi, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie w całości lub w części. W dalszej kolejności zauważyć należy, że skarżąca nie przedłożyła ponadto kopii dokumentów, w oparciu o które można byłoby ustalić jednoznacznie wysokość dochodu, jakim obecnie dysponuje - w zażaleniu z dnia 28 lutego 2017 r. podniosła, że dysponuje dochodem w wysokości "[...]" netto, w rubryce nr 10 wykazała kwotę "[...]" netto, lecz łączna wysokość dochodu, ustalona w oparciu o przedłożone kopie dokumentów i jej oświadczenia nie odpowiada żadnej z tych kwot, do czego skarżąca w żaden sposób się nie ustosunkowała i czego nie wyjaśniła. Pomimo wezwania nie wskazała również czy w latach 2016-2017, ona i jej dzieci korzystały z innego rodzaju pomocy (poza świadczeniami socjalnymi) udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny. Nie wyjaśniła też przyczyny, dla której syn, pomimo tego, że jest aktualnie w trakcie stażu, nie otrzymuje z tego tytułu żadnego "wynagrodzenia". Dodatkowo stwierdzić należy, że na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków, w tym w szczególności wydatków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Skarżąca pomimo wezwania nie przedłożyła natomiast pisemnego oświadczenia wskazującego wysokość i przeznaczenie wszystkich miesięcznych wydatków jej 4-osobowej rodziny oraz kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości. Nie wskazała też przyczyn niezastosowania się do wezwania w tym zakresie. W rubryce nr 11 wpisała tylko: "opłaty za media, koszty leczenia", zaś w dodatkowym oświadczeniu zauważyła jedynie ogólnikowo, że dochody "pochłania gospodarstwo domowe w całości: jedzenie, ubranie i opłaty w wys. "[...]"", nie wskazując przy tym jakie opłaty ponosi, co ma jednak istotne znaczenie w świetle jej oświadczenia złożonego w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 48/15 (k. 55), zgodnie z którym należności związane z lokalem, z którego części skarżąca ma prawo korzystać dożywotnio, pokrywa osoba płacąca jej alimenty. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że brak pełnych informacji na temat sytuacji finansowej skarżącej i jej dzieci uniemożliwia dokonanie oceny ich rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym również uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nieujawnienie przez skarżącą, pomimo wezwania, sytuacji materialnej jej 4-osobowej rodziny w pełnym zakresie uniemożliwia bowiem stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.