II SA/Ol 1061/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" przyznano M. B. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2008r. na stałe. W dniu 16 czerwca 2010r. ZUS Odział w "[...]" poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, że M. B. pobiera dodatek pielęgnacyjny od dnia 1 stycznia 2009r. W konsekwencji powyższego organ I instancji decyzją z dnia "[...]" zmienił decyzję własną z dnia "[...]" w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, w ten sposób, że przyznano stronie świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2008r. do 31 grudnia 2008r. Następnie działający z upoważnienia Prezydenta Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia "[...]" uznał za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne, kwotę w wysokości 2 754,00 zł uzyskaną przez M. B. za okres od 1 stycznia 2009r. do 30 czerwca 2010r. z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego. Organ wskazał przy tym na dyspozycję art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym to przepisem zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Tymczasem M. B. jest uprawniona od dnia 1 stycznia 2009r. do pobierania dodatku pielęgnacyjnego. Odwołanie od tej decyzji wniosła M. B.. Wskazała, że w decyzji z dnia "[...]" przyznającej jej zasiłek pielęgnacyjny, nie ma żadnej informacji mówiącej, że z chwilą nabycia prawa do dodatku pielęgnacyjnego, zasiłek pielęgnacyjny przestaje przysługiwać. Strona podkreśliła, że nie ponosi żadnej winy w sytuacji, w której to sam organ pomocy społecznej wypłacał jej świadczenie, jak później się okazało nienależne. Odwołująca podkreśliła swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony M.B. w okresie od 1 stycznia 2009r. do 30 czerwca 2010r. w wysokości 2 754,00 zł stanowił świadczenie nienależne. Był on bowiem wypłacany stronie pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do tego świadczenia. Wskazano na art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Skoro zatem M. B. pobierała od dnia 1 stycznia 2009r. dodatek pielęgnacyjny z ZUS, to nie przysługiwało jej od tego momentu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Kolegium podkreśliło, że strona odwołująca została we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego pouczona o braku możliwości uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku pobierania dodatku pielęgnacyjnego, co też potwierdziła własnoręcznym podpisem. Wskazano także, że strona potwierdziła w tym oświadczeniu, że zobowiązuje się niezwłocznie powiadomić podmiot wypłacający zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do tego zasiłku. Skargę na powyższą decyzję wywiodła M. B., stwierdzając, że w decyzji z dnia "[...]" przyznającej jej zasiłek pielęgnacyjny, nie ma żadnej informacji mówiącej, że z chwilą nabycia prawa do dodatku pielęgnacyjnego, zasiłek pielęgnacyjny przestaje przysługiwać. Skarżąca podkreśliła, że nie była świadoma, że organ pomocy społecznej wypłacał jej nienależne świadczenie. Wskazała, że pracownik pomocy społecznej, który zajmował się jej sprawą był świadomy jej wieku i powinien znać przepisy prawa. Strona stwierdziła, że nie zna przepisów prawnych w tym zakresie. W skardze M. B. zwróciła również uwagę na jej trudną sytuację zdrowotną i materialną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie została podjęta z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Na gruncie przedmiotowej sprawy działający z upoważnienia Prezydenta Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia "[...]" przyznał M. B. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2008r. na stałe. Natomiast pismem z dnia 16 czerwca 2010r. ZUS Odział "[...]" poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, że M. B. pobiera dodatek pielęgnacyjny od dnia 1 stycznia 2009r. W konsekwencji powyższego organ I instancji decyzją z dnia "[...]" zmienił decyzję własną z dnia "[...]" w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, w ten sposób, że przyznano stronie świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2008r. do 31 grudnia 2008r. Następnie organ I instancji uznał za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne, kwotę w wysokości 2 754,00 zł uzyskaną przez M. B. za okres od 1 stycznia 2009r. do 30 czerwca 2010r. z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego. W sprawie bezspornym jest więc, że M. B. pobiera dodatek pielęgnacyjny od dnia 1 stycznia 2009r., natomiast m.in. w okresie od 1 stycznia 2009r. do 30 czerwca 2010r. pobierała również zasiłek pielęgnacyjny. Skarżąca nie kwestionuje tego stanu rzeczy. Tymczasem w myśl art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Dyspozycja tego przepisu jest jednoznaczna i nie budząca żadnych wątpliwości. Zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne są równoważnymi świadczeniami i nabycie prawa do dodatku pielęgnacyjnego przekreśla prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Wskazać należy jeszcze na art. 30 ust. 1 wspomnianej ustawy, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu. Stosownie zaś do art. 30 ust. 2 tej ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (pkt 1); świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (pkt 2); świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (pkt 3); świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego (pkt 4). W ocenie Sądu organy zasadnie oceniły, że strona spełniła przesłanki nienależnie pobranego świadczenia z art. 30 ust. 2 pkt 1, gdyż mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego - o czym strona była pouczona. Z pouczeniem tym skarżąca zapoznana została w dniu 11 sierpnia 2008r., natomiast dodatek pielęgnacyjny pobierała od 1 stycznia 2009r., tak więc czas pomiędzy tymi dwoma zdarzeniami nie był odległy i nie może tu być mowy o zapomnieniu udzielonego pouczenia na skutek znacznego upływu czasu. Bezspornym jest, że wypełniony i własnoręcznie podpisany przez stronę skarżącą formularz wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (akta adm., k. – 4) zawierał jednoznaczne pouczenie, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wyjaśnić należy skarżącej, odnosząc się do jej stanowiska przedstawionego w odwołaniu i skardze, że ani organy ani też sąd nie traktują skarżącej jako osoby działającej w celu wyłudzenia pieniędzy. Niemniej jednak przedstawione regulacje prawne są jednoznacznie i nie pozostawiają wątpliwości, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez skarżąca w okresie od 1 stycznia 2009r. do 30 czerwca 2010r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie rodzinne. Dostrzec również trzeba, że w momencie uprawomocnienia się decyzji organu I instancji z dnia "[...]" zmieniającej decyzję własną z dnia "[...]" w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego M. B. - której to decyzji strona nie zaskarżyła - przestała istnieć podstawa prawna do wypłaty tego zasiłku. Ponadto jakkolwiek uznać trzeba sytuację zdrowotną i materialną skarżącej za obiektywnie trudną i godną współczucia, to jednak wobec jednoznacznych przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie, której stan faktyczny nie budzi wątpliwości, nie ma ona wpływu na wynik sprawy. Jej rezultat nie oznacza jednak, że strona automatycznie będzie zobowiązana do zapłaty nienależnie pobranej kwoty zasiłku pielęgnacyjnego. M. B. może bowiem rozważyć kwestię zwrócenia się do organu z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami, bądź odroczenie terminu ich płatności lub też rozłożenie ich na raty, z uwagi na szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej skarżącej. W tym stanie rzeczy na mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalono.