II SA/Ol 1062/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak Sędziowie Sędzia WSA Irena Szczepkowska (spr.) Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Grzegorz Knop po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego oddala skargę. Decyzją z dnia 28 listopada 2007 r. Prezydent Miasta E. uchylił od dnia 1 marca 2007 r. własną decyzję z dnia 20 września 2007 r. w części dotyczącej przyznania S.L. zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na M.L. W uzasadnieniu podano, że w dniu 9 listopada 2007 r. do organu administracji wpłynęło zaświadczenie z Liceum "[...]" w E. informujące, iż M.L. była słuchaczką Liceum do dnia 2 lutego 2007 r. Powyższe spowodowało, że od dnia 1 marca 2007 r. nie przysługiwały stronie przedmiotowe świadczenia. Po rozpoznaniu odwołania S.L., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie decyzją z dnia 22 lutego 2008 r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Kolegium zarzuciło organowi pierwszej instancji brak dogłębnej analizy sytuacji wnioskodawczyni i jej córki oraz rozstrzygnięcie jedynie w oparciu o informację nadesłaną przez Liceum i uznało za niezbędne uzupełnienie materiału dowodowego w sprawie. Decyzją z dnia 25 marca 2008 r. Prezydent Miasta E. uchylił w całości własną decyzję z dnia 20 stycznia 2007 r. od dnia 1 marca 2007 r. W uzasadnieniu podał, że z § 7 pkt 5 statutu Liceum "[....]" wynika, że dyrektor szkoły może, na podstawie uchwały rady pedagogicznej, skreślić słuchacza z listy w przypadkach określonych w statucie. Decyzja o skreśleniu jest przedkładana słuchaczowi na piśmie. Uchwałą Rady Pedagogicznej tego liceum z dnia 2 lutego 2007 r. M.L. nie otrzymała promocji na semestr drugi. Z informacji Dyrektora szkoły wynika, że była słuchaczką Liceum w okresie od 9 września 2006 r. do 2 lutego 2007 r. i nie wywiązywała się ze swoich obowiązków słuchaczki szkoły. O skreśleniu jej z listy słuchaczy poinformowano jej matkę w bezpośredniej rozmowie. Wobec powyższego, zdaniem organu pierwszej instancji, wnioskodawczyni była świadoma, że jej córka utraciła status osoby uczącej się. Powyższe stanowiło podstawę do stwierdzenia, że od dnia 1 marca 2008 r. nie przysługiwał zasiłek rodzinny i dodatek do zasiłku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Decyzją z dnia 21 października 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., po rozpoznaniu odwołania S.L., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości. Wskazano w uzasadnieniu, że M.L. jest osobą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od dnia 6 września 2006 r. podjęła naukę w Liceum "[...]", jednak uchwałą Rady Pedagogicznej z dnia 2 lutego 2007 r. nie otrzymała promocji na semestr drugi. Zaznaczono, że matka została niezwłocznie poinformowana o skreśleniu córki z listy słuchaczy Liceum. Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm.) warunkiem ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych po osiągnięciu przez dziecko pełnoletniości jest kontynuowanie nauki w szkole lub szkole wyższej. Okoliczność ta przesądza o możliwości przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. Prawo to ustaje zatem z chwilą ukończenia szkoły lub przerwania nauki. M.L. od dnia 2 lutego 2007 r. nie była słuchaczką Liceum "[...]", a statusu tego została pozbawiona zgodnie z obowiązującym w szkole statutem, na mocy uchwały Rady Pedagogicznej. Odpadła zatem przesłanka pozwalająca przyznać jej prawo do świadczeń rodzinnych. Wyjaśniono też, iż decyzja wydana na podstawie art. 32 powołanej wyżej ustawy ma charakter konstytutywny. Stwierdzenie przez organ ziszczenia się przesłanek określonych w tym artykule wiąże się zatem z wydaniem decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzję pierwotną. Zaznaczono, że skutek taki może nastąpić dopiero z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym zaistniała podstawa do uchylenia lub zmiany decyzji. W związku z powyższym, Kolegium uznało, iż organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że M.L. była uprawniona do przedmiotowych świadczeń rodzinnych do dnia 28 lutego 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, wyrokiem z dnia 3 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 969/08, po rozpoznaniu skargi S.L. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że decyzje te zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał kontynuowanie nauki w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 24 roku życia za jedną z okoliczności warunkujących przyznanie skarżącej wnioskowanych świadczeń na córkę. Stwierdził jednocześnie, że zgromadzony w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na jednoznaczne ustalenie, od kiedy córka skarżącej przestała być słuchaczką Liceum, a tym samym niemożliwe było prawidłowe ustalenie okresu, na jaki przysługiwałoby jej prawo do spornych świadczeń rodzinnych. Zalecił w konsekwencji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, aby organ administracji zwrócił się do dyrekcji szkoły w celu ustalenia czy była wydana pisemna decyzja dyrektora szkoły o skreśleniu M.L. z listy słuchaczy, a jeśli nie wydano takiej decyzji - to o wyjaśnienie, na jakiej podstawie wskazano datę jej skreślenia. Decyzją z dnia 27 maja 2009 r. Prezydent Miasta E. uchylił od dnia 1 marca 2007 r. własną decyzję z dnia 20 września 2007 r. w sprawie przyznania S.L. zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na M.L. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wywiódł, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że dzień 2 lutego 2007 r. jest datą skutecznego skreślenia M.L. z listy słuchaczy Liceum "[...]", pomimo niedopełnienia przez dyrektora tej szkoły wymogów formalnych. W złożonym odwołaniu S.L. zarzuciła, że organ pierwszej instancji zaakceptował nieprawidłowe działanie dyrektora szkoły i nie dał wiary jej wyjaśnieniom dotyczącym kontynuowania nauki przez córkę. Stwierdziła, że obciążono ją i jej córkę odpowiedzialnością za nieprawidłowości tego podmiotu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia 6 października 2009 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium podało, że w dacie wydania decyzji ustalającej prawo do zasiłku rodzinnego córka odwołującej się ukończyła 18 rok życia, zatem z prawa do świadczeń rodzinnych mogła korzystać tylko pod warunkiem pobierania nauki w szkole lub szkole wyższej. M.L. była uczennicą Liceum "[...]", a przyznanego na nią prawa do świadczeń rodzinnych jej matka mogła korzystać tylko w czasie, w którym córka była uczennicą tej szkoły. Kolegium stwierdziło, że chociaż nie wydano decyzji administracyjnej o skreśleniu M.L. z listy uczniów Liceum, to uwzględniając brak promocji na kolejny semestr, M.L. nie była uczennicą szkoły i nie pobierała w niej nauki do końca okresu zasiłkowego, tj. do dnia 31 sierpnia 2007 r. W świetle uchwały nr "[...]" Rady Pedagogicznej Liceum z dnia 2 lutego 2007 r. w sprawie klasyfikacji w roku szkolnym 2006/2007, przyjęcie takiego założenia byłoby nieuprawnione. Na mocy tej uchwały promocji na semestr drugi nie otrzymała m.in. M.L. Zawarto w niej też zapis, że słuchacze zostają skreśleni z dniem podjęcia uchwały. Wobec powyższego, w ocenie Kolegium, w przypadku wydania decyzji administracyjnej dzień 2 lutego 2007 r. zostałaby wskazana jako data zaprzestania nauki w szkole przez M.L. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w piśmie dyrektora szkoły z dnia 7 maja 2009 r., w którym podano, że nie otrzymała ona promocji na semestr drugi, lecz miała możliwość powtarzania semestru, z czego jednak nie skorzystała i na podstawie powyższej uchwały została skreślona z listy słuchaczy. W ocenie organu odwoławczego, zasadne jest stanowisko, że chwilą skutecznego skreślenia M.L. z listy słuchaczy liceum i zaprzestania przez nią nauki jest data wydania uchwały Rady Pedagogicznej, tj. 2 lutego 2007 r. Kolegium wyjaśniło ponadto, że sprawa niewydania decyzji administracyjnej o skreśleniu z listy słuchaczy przez dyrektora tej placówki nie znajduje się w kompetencji organu administracji i nie mogła być przez Kolegium oceniana. W złożonej skardze S.L. zarzuciła, że organ odwoławczy zmienił swoje stanowisko w sprawie, chociaż stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie. Podkreśliła, że nie wydano decyzji o skreśleniu jej córki z listy słuchaczy liceum, ponadto nie poinformowano jej o skreśleniu córki. Podniosła, że Kolegium uwzględniło tylko stanowisko dyrektora liceum, pomijając całkowicie wyjaśnienia skarżącej. Stwierdziła, że ani ona, ani jej córka nie składały "rezygnacji ze szkoły" i nie odebrały dokumentów. Ponadto, podniosła zarzuty dotyczące nieprawidłowości w działaniach dyrektora szkoły oraz polityki państwa w sprawach pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269, ze zm.), art. 1 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zarzutami i wnioskami skargi, uznał, że decyzja zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa w stopniu kwalifikującym je do wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub 2. Rozpoznawana sprawa była już przedmiotem kontroli tutejszego Sądu. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana wskutek wskazanego wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 3 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 969/08. W wyroku tym Sąd uznał za niezbędne ustalenie czy była wydana pisemna decyzja dyrektora szkoły o skreśleniu M.L. z listy słuchaczy, bądź też – w przypadku gdy nie wydano takiej decyzji - wyjaśnienie, na jakiej podstawie dyrektor szkoły podał datę jej skreślenia. Zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Cytowany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że organ administracji publicznej i sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie muszą uwzględnić ocenę prawną i wskazania wyrażone wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Respektując powyższe, organ pierwszej instancji wystąpił do Dyrektora Liceum "[...]"o udzielenie informacji czy była wydana decyzja dyrektora tej szkoły o skreśleniu M.L. z listy słuchaczy w 2007 r., a w przypadku gdyby nie wydano takiej decyzji o wyjaśnienie, na jakiej podstawie wskazano w zaświadczeniu z dnia 5 listopada 2007 r. datę skreślenia jej z listy słuchaczy. W odpowiedzi z dnia 6 maja 2009 r. dyrektor szkoły wyjaśnił, że M.L. została skreślona z listy słuchaczy na podstawie uchwały Rady Pedagogicznej Liceum "[...]" z dnia 2 lutego 2007 r. Dodatkowo w piśmie z dnia 7 maja 2009 r. podał, że nie wydano decyzji o skreśleniu słuchaczki. Wyjaśnił, że M.L. miała możliwość powtarzania semestru, lecz nie skorzystała z tego prawa. Wobec tego na podstawie powyższej uchwały została skreślona z listy słuchaczy. Zgodzić się należy ze skarżącą, że powyższe działania nie są zgodne z trybem relegowania słuchacza przewidzianym w § 28 statutu szkoły. Bezspornie bowiem dyrektor liceum nie wydał decyzji o skreśleniu córki skarżącej, ani tym bardziej nie doręczył jej na piśmie. Jednakże należy zauważyć, że w sprawie nie jest również sporne, iż bez względu na przyczyny, M.L. nie uczęszczała na zajęcia lekcyjne od dnia 9 grudnia 2006 r. (vide: pismo dyrektora szkoły z dnia 10 marca 2008 r.). Uchwałą nr 1"[...]" Rady Pedagogicznej Liceum "[...]" z dnia 2 lutego 2007 r. w sprawie klasyfikacji w roku szkolnym 2006/2007 nie otrzymała promocji na semestr drugi. Podjęcie uchwały o skreśleniu słuchacza z listy słuchaczy Liceum jest jednym z etapów relegowania z tej szkoły. Przypomnienia wymaga, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2, do ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, albo 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 6 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Z mocy art. 13 ust. 1 pkt 2 tej ustawy również dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka w wieku powyżej 16 roku życia do ukończenia 24 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak już wywiedziono w wyroku z dnia 3 lutego 2009 r., istotną w sprawie okolicznością, od której uzależnione jest przyznanie skarżącej wnioskowanych świadczeń na córkę, jest kontynuowanie nauki przez córkę w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 24 roku życia. Warunek ten ma charakter obligatoryjny i jego niespełnienie, tj. zakończenie lub przerwanie nauki, powoduje utratę prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku. W ocenie Sądu należy przyjąć, że z dniem podjęcia powołanej wyżej uchwały córka skarżącej nie kontynuowała już nauki w Liceum. W postępowaniu administracyjnym wyjaśniono, że przyjęto dzień 2 lutego 2007 r. za datę zakończenia nauki przez M.L., gdyż jest to data podjęcia uchwały o skreśleniu jej z listy słuchaczy z uwagi na nieotrzymanie promocji na semestr drugi. Zaznaczyć przy tym należy, że organy administracji nie mają kompetencji, żeby skutecznie domagać się od władz szkoły wydania decyzji o skreśleniu z listy słuchaczy. Skoro więc córka skarżącej przestała być słuchaczką Liceum "[...]" z dniem 2 lutego 2007 r., to tym samym odpadła przesłanka warunkująca prawo do spornych świadczeń rodzinnych - kontynuacja nauki w szkole lub w szkole wyższej. W tej sytuacji na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, właściwy organ mógł bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych. Podniesione w skardze zarzuty nie podważają prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy. Skarżąca przyznała, że córka przerwała naukę w szkole, a fakt, że nie dopełniono wymogów formalnych związanych z relegowaniem jej ze szkoły pozostaje bez wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, skargę należało oddalić.