II SA/Ol 1062/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego postanawia przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące ustanowienie adwokata. We wniosku z dnia 3 marca 2010 r., złożonym na urzędowym formularzu, S. L. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]". W uzasadnieniu powołała się na bardzo trudną sytuację materialną rodziny i wskazała, iż jedno z jej dzieci posiada status osoby niepełnosprawnej. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem pełnoletnich dzieci. Jako składnik majątku wykazała mieszkanie socjalne, z którym jak wskazała w rubryce nr 11 formularza wniosku wiążą się bardzo wysokie wydatki na energię, węgiel i gaz. Źródłami dochodu 3-osobowej rodziny są renta socjalna "[...]" i pobierane przez skarżącą świadczenia rodzinne w łącznej kwocie "[...]", wykazane w podrubryce "dochód miesięczny brutto". Wskazać należy, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, skarżąca zwolniona jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Zgodnie z art. 262 ppsa, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści art. 246 § 1 pkt 2 ppsa wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Co do zasady, to strony zobowiązane są bowiem do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ppsa). Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji przyznanie prawa pomocy powinno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Ocena, czy wniosek strony jest uzasadniony, dokonywana jest w oparciu o złożone przez nią w formularzu wniosku oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Jeżeli jednak przedmiotowe oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona, zgodnie z art. 255 ppsa, ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe. W niniejszej sprawie, pismem z dnia 12 marca 2010 r., wezwano skarżącą do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, przede wszystkim w związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat obecnej sytuacji zawodowej jej pełnoletnich dzieci, ponoszonych miesięcznie wydatków i uzyskiwanej pomocy, a także w celu rozwiania wątpliwości co do wysokości dochodu jej rodziny. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżąca przedłożyła pismo procesowe z dnia 26 marca 2010 r., w którym wyjaśniła, iż córka, "[...]", stale się uczy. Syn, do dnia "[...]", był uczniem "[...]", a obecnie samodzielnie poszukuje pracy. Nie pracował i nie pracuje dorywczo. Skarżąca wskazała, iż miesięcznie ponosi wydatki w kwocie "[...]" (dane za luty 2010 r.), pokrywając opłaty za energię, gaz, węgiel, leki, TV i Internet oraz szkołę córki. Dodała jednocześnie, iż z uwagi na niedobór środków pieniężnych pewne płatności dokonuje z opóźnieniem, a w załączeniu przedstawiła dokument potwierdzający posiadanie zaległości w opłatach "[...]". Skarżąca wskazała również, iż z uwagi na ustawowe kryterium dochodowe jej rodzina nie korzysta ani ze świadczeń z pomocy społecznej, ani z pomocy innych instytucji lub osób trzecich. Oświadczyła jednocześnie, iż ani ona, ani jej dzieci nie posiadają jakichkolwiek rachunków bankowych. Do przedmiotowego pisma procesowego skarżąca załączyła kserokopie: dokumentów potwierdzających niepełnosprawność dziecka oraz wysokość i przeznaczenie ponoszonych wydatków, a także pisma informującego, że od dnia "[...]" z dochodu skarżącej potrącane będą "[...]" (w kwocie "[...]"). W oświadczeniu skarżąca wskazała ponadto, iż przedłożyła już (do sprawy o sygn. akt "[...]") zaświadczenie o dochodach własnych oraz odcinek pocztowy renty socjalnej "[...]". Zgodnie z tymi dokumentami, których kopie włączone zostały do akt niniejszej sprawy, skarżąca pobrała w lutym świadczenia socjalne w łącznej kwocie "[...]" ("[...]", z których potrącona została kwota "[...]" tytułem "[...]"), a jej "[...]" rentę socjalną w kwocie "[...]". Powyższe oznacza, że dochód rodziny wykazany w rubryce nr 10 formularza wniosku stanowi dochód miesięczny netto. Przedstawiona wyżej sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie skarżącej prawa pomocy, obejmującego ustanowienie adwokata. Skarżąca nie jest bowiem w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, iż skarżąca posiada znaczne zaległości w opłatach "[...]". Środki pieniężne, jakimi dysponuje 3-osobowa rodzina nie są bowiem wystarczające na pokrycie wszystkich jej wydatków koniecznych. Wydatki wykazane w piśmie procesowym z dnia 26 marca 2010 r. pochłaniają większość dochodu rodziny skarżącej i regulowane są często z opóźnieniem, gdyż z pozostałej po ich pokryciu części skarżąca musi zaspokoić podstawowe potrzeby rodziny, w tym w zakresie wyżywienia. Sytuacja finansowa rodziny skarżącej nie pozwala zatem na poczynienie jakichkolwiek oszczędności, które mogłaby ona przeznaczyć na opłacenie kosztów postępowania sądowego. Dodatkowo zauważyć należy, że skarżąca i jej dzieci nie posiadają również majątku, dzięki któremu mogłaby ona pozyskać środki pieniężne na wskazany wyżej cel. Mając zatem na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 262 ppsa, orzeczono jak w sentencji.