II SA/Ol 1064/09

Dnia 18 lutego 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2010 roku sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego - oddala skargę. Wnioskiem z dnia "[...]" D. P. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" o przyznanie zasiłku celowego na wykupienie leków i pomoc "w spłacie zadłużenia ZUS na alimenty III kw. 2009r." W uzasadnieniu wniosku wskazał, że na bieżący kwartał potrzebuje 400 zł na leki, 300 zł na spłatę zadłużenia alimentacyjnego. Podniósł, że bez zasiłków celowych w wysokości 700,00 zł nie da rady ponieść koniecznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego ani się wyżywić. Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", działający z upoważnienia Burmistrza - Kierownik Sekcji Pomocy Środowiskowej MOPS w "[...]" przyznał D. P. zasiłek celowy w wysokości 130 zł na zakup leków oraz odmówił przyznania zasiłków celowych na zakup leków w wysokości 270 zł i na spłatę zadłużenia alimentacyjnego w wysokości 300 zł. Jako podstawę prawną orzeczenia wskazał art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i art. 110 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r. Nr 115 poz. 728 ze zm.), art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.), oraz przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950). W uzasadnieniu wskazał, że dokonano weryfikacji załączonych przez wnioskodawcę recept i koszt wykupu przepisanych nimi leków wyniósł 128,37 zł, a nie 400 zł, jak zostało to przedstawione we wniosku. Odnośnie pomocy w spłacie zadłużenia alimentacyjnego, organ uznał, że nie jest to niezbędna potrzeba bytowa uzasadniająca przyznanie zasiłku celowego. W odwołaniu od tej decyzji D. P. zwrócił się o przyznanie mu 70 zł na pokrycie kosztów zakupu leków w czerwcu 2009r., ponad przyznaną kwotę 130 zł, oraz kwoty 100 zł z powodu obniżenia zasiłku stałego przez konieczność spłaty zadłużenia alimentacyjnego. Wskazał, iż aptekarz wyliczył, że na lekarstwa będzie potrzebował 200 zł miesięcznie, a na leki w lipcu 2009r. wydał faktycznie 176,37 zł. Ponadto dodał, że zasiłek stały w kwocie 444 zł, który otrzymuje jest zbyt niski i stanowi minimum dla osoby o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W związku z czym, mając na uwadze ciążący na nim dług alimentacyjny MOPS powinien pomóc mu go spłacić. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", działając na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 138 § 1 k.p.a., utrzymało zakwestionowaną decyzję w całości w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie podniosło, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł i posiadane dochody nie pozwalają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. W toku postępowania ustalono, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności do 31 sierpnia "[...]" i z tego tytułu otrzymuje zasiłek stały w kwocie 444 zł stanowiący jego jedyne dochody. Ponadto spłaca ratalnie zaległości alimentacyjne w wysokości 100 zł miesięcznie. Zgodnie z art. 39 ust.1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Wskazało, iż nie ulega wątpliwości, że skarżący spełnia kryteria do przyznania mu pomocy w formie zasiłku celowego. Jednak samo przyznanie zasiłku ma charakter uznaniowy. Okoliczność ta powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Argumentowało, że skoro skarżący dołączył do wniosku o przyznanie pomocy finansowej kserokopie recept na leki, które ma wykupić, to oczywistym jest, że właśnie te konkretne leki są mu niezbędne. Organ ustalił w aptece, że recepty te mogą zostać zrealizowane za znacznie niższą kwotę niż podał skarżący we wniosku, stosując w przypadku drogich leków ich tańsze zamienniki i przyznał pomoc w wysokości pozwalającej na realizację załączonych recept. Fakt, że skarżący zrealizował recepty wykupując przepisane leki drożej nie oznacza automatycznie, że różnica pomiędzy kwotą udzielonej pomocy, a kosztem realizacji recept, który poniósł skarżący zostanie wyrównana. Analiza faktur z aptek załączona do odwołania oraz recept dołączonych do wniosku o udzielenie pomocy prowadzi bowiem do wniosku, że skarżący wykupił leki przepisane na receptach, mimo że organ ustalił iż są dostępne tańsze zamienniki niektórych z nich. Powyższa okoliczność jednoznacznie przesądza, że nie ma podstaw by kwestionować działanie organu pierwszej instancji w powyższej kwestii. Dodało również, iż udzielenie pomocy w spłacie zadłużenia alimentacyjnego nie mieści się w granicach pojęcia niezbędnej potrzeby bytowej w rozumieniu art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie D. P. podając, że zakup leków jest dla niego niezbędną potrzebą bytową. Wskazał, iż jest osobą bezrobotną, choruje na zespół pozawałowy mięśnia sercowego, podał jakiego typu leki przyjmuje oraz przedstawił swoją sytuację materialną. Zarzucił organowi pierwszej instancji, iż nie ma wypracowanych kryteriów udzielania pomocy w formie zasiłków celowych. Dodał również, iż odmowa przyznania mu zasiłku celowego w wysokości 200 zł narusza jego prawo do "przyznania środków na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej". W odpowiedzi na skargę Kolegium, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Innymi słowy mówiąc sąd administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji administracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w toku kontroli legalności zaskarżonego aktu podjętego w postępowaniu administracyjnym nie stwierdził istotnego naruszenia przepisów prawa materialnego i postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Organy rozpatrujące sprawę poczyniły prawidłowe ustalenia i wbrew stanowisku skarżącego dokonały trafnej wykładni przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji. Ustawodawca precyzyjnie określił warunki przyznawania pomocy społecznej w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2008r. Nr 69, poz. 415 ze zm.). Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Może być on przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Dodatkowo ustawodawca w art. 2,3 i 4 ustawy wskazał iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawarta jest jedna z konstytucyjnych zasad, na której opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej zarazem fundamentalna zasada pomocy społecznej. Mowa tu o pomocniczości ( subsydiarności). Treść tej zasady kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizacji zadań publicznych. Państwo powinno wspomagać jednostki, rodziny grupy i nie powinno przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać. Ingerencja państwa lub większych wspólnot powinna zaś następować tylko w przypadku gdy zadania przekraczają możliwości jednostki lub małej wspólnoty. Zgodnie z zasadą subsydiarności państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. Należy umacniać pierwszeństwo i autonomię jednostki. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości państwa ( I. Sierpowska, Komentarz do ustawy dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, Wydawnictwo ABC 2007r.). W doktrynie wskazuje się, iż zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli jednostka nie uczyni zadość owej powinności, to brak po jej stronie podstawowej przesłanki do udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Pomoc społeczną jednostka może otrzymać dopiero wówczas gdy wykorzysta, po pierwsze swoje uprawnienia , po drugie własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialna ale również właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz jej gotowość współdziałania w tym celu z innymi. W art. 4 ustawy określony jest kolejny cel pomocy społecznej – aktywizacja świadczeniobiorców. Zgodnie z tą zasadą należy, przy współpracy beneficjenta, wykształcić u niego poczucie odpowiedzialności i wskazać mu możliwości samodzielnego radzenia sobie z problemami, Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych rozsądnych propozycji pracowników socjalnych, pomagających osobie i rodzinie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania jest niezwykle ważne, w przeciwnym bowiem wypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych. Przepisy dotyczące pomocy społecznej nie nakładają na organy administracji obowiązku zapewnienia mieszkania, opłacenia rachunków za energię elektryczną, gaz, co, lub refundacji kosztów zakupionych leków. Prawo do świadczeń z pomocy społecznej zgodnie z art.8 ust.1 pkt.1 ustawy o pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł i posiadane dochody nie pozwalają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Organy administracji ustaliły, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności do 31 sierpnia "[...]" i z tego tytułu otrzymuje zasiłek stały w kwocie 444 zł stanowiący jego jedyne dochody. Ponadto spłaca on ratalnie zaległości alimentacyjne w Funduszu Alimentacyjnym w wysokości100 zł miesięcznie. Bezsporne w sprawie zatem jest, że skarżący spełnia kryteria do przyznania mu pomocy w formie zasiłku celowego. Nie oznacza to automatycznego przyznania skarżącemu zasiłku w żądanej przez niego kwocie. Skarżący do wniosku o zasiłek dołączył recepty na podstawie których chciałby kupić potrzebne mu leki. Początkowo koszty ich zakupu ocenił na 400 zł a potem obniżył je do 200 zł. Z informacji uzyskanych przez pracownika MOPS w "[...]" w aptece ""[...]"" w "[...]" wynika, że potrzebne skarżącemu leki, przy zastosowaniu niektórych tańszych zamienników, kosztowałyby 128,37zł. Potwierdzeniem tego są ceny tych leków na tychże receptach podane przez tę aptekę. Skarżący kwestionuje to wyliczenie i do odwołania dołączył faktury z których wynika, iż faktycznie za laki zapłacił więcej niż to przyjął organ I instancji. Ta okoliczność nie mogła jednak prowadzić do przyznania skarżącemu wyższego zasiłku na zakup leków, bowiem jak to wskazano już wyżej, pomoc społeczna nie zajmuje się refundacją zakupionych leków. Osoba która żąda pomocy, jak już wskazano wyżej, zobowiązana jest do współpracy z organami jej udzielającymi. Wiadomym bowiem jest, że ze względu na dużą ilość osób takiej pomocy potrzebujących i możliwości budżetowe organów pomocy społecznej, potrzeby takich osób nie mogą być zaspokojone w całości. Współdziałanie to powinno polegać przede wszystkim na zakupie, jeśli to możliwe ( co wykazały organy), tańszych zamienników (leków). Jeżeli skarżący z takiej propozycji nie skorzystał i kupił leki droższe , to finansowanie zakupu tych leków w części przekraczającej wysokość przyznanego zasiłku powinien zapewnić z innych źródeł. Pozostaje też dodać, iż pomoc w formie zasiłku celowego jest pomocą fakultatywną przyznawaną w ramach tzw. uznania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie organy szczegółowo przeanalizowały sytuację skarżącego i przyznały mu pomoc w odpowiedniej wysokości uzasadniając swoje stanowisko. W ocenie Sądu zaskarżonej decyzji nie można zarzucić przekroczenia ram uznania administracyjnego, gdyż organ szczegółowo wskazał czym kierował się przy podejmowaniu tegoż rozstrzygnięcia i argumentacja ta zasługuje na akceptację. Odnosząc się do opisanej w skardze trudnej sytuacji życiowej skarżącego, to należy ubolewać nad takim stanem rzeczy, jednak sama trudna sytuacja finansowa skarżącego nie mogła mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż ani organy administracji, ani sąd administracyjny nie orzekają w oparciu o zasady współżycia społecznego. Odnośnie natomiast udzielenia pomocy w spłacie zadłużenia w Funduszu alimentacyjnym, to Sąd w całości podziela stanowisko organów administracji orzekających w niniejszej sprawie, że taki cel nie mieści się w granicach pojęcia niezbędnej potrzeby betowej w rozumieniu art. 39 ust 1 ustawy o pomocy społecznej. W tym zakresie słusznie pouczono skarżącego o możliwości wystąpienia o umorzenie tej należności, co w jego sytuacji powinno przynieść pożądany efekt. Mając powyższe na względzie, wobec braku podstaw do kwestionowania zaskarżonej decyzji z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.