II SA/Ol 1065/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G.B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G.B. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie pozwolenia na budowę postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. G.B., wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdził, iż "posiada kredyty na zakup ziemi, maszyn, kredyt mieszkaniowy. Gospodarstwo rolne o pow. 22 ha przejął(-) wraz z żoną po rodzicach w 2006 roku. Praktycznie nie było w nim sprzętu do prowadzenia gospodarstwa rolnego, stąd musiał(-) zainwestować w park maszynowy. Obecny rok należy do mało opłacalnej produkcji rolnej. Dlatego też w miesiącu wrześniu musiał(-) wystąpić o kredyt na kwotę 40.000 zł. aby spłacić zobowiązania w innych bankach. Dochód z gospodarstwa praktycznie w całości przeznaczany jest na spłatę zadłużenia, oraz utrzymanie rodziny i gospodarstwa." Według oświadczenia, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają ze skarżącym żona ("[...]" l.) i dwoje małoletnich dzieci. Dochód miesięczny rodziny, z prowadzonego przez małżonków gospodarstwa rolnego, wynosi "według zaświadczenia z Urzędu Gminy" ok. 6600 zł. Majątek stanowią: dom (100 m2), mieszkanie (74 m2), nieruchomość rolna o powierzchni 48 ha, ciągniki rolnicze "[...]" i "[...]", samochody "[...]" i "[...]" (k. 18 verte akt sądowych) oraz maszyny rolnicze (zakup wymienionych ruchomości został skredytowany). W rubryce 11 formularza skarżący wskazał, iż w skład gospodarstwa wchodzi 15 ha gruntów dzierżawionych. Rozpatrując wniosek zważono, co następuje: Stosownie do unormowania zawartego w art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.), zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub części, czyli przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Możliwość poczynienia na rzecz strony wyjątku od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.) zależy więc od tego, czy przekona ona sąd (referendarza sądowego), iż uiszczenie całości lub części tych kosztów spowoduje zachwianie jej sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stosuje się zatem jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Zdaniem orzekającego, informacje przedstawione przez skarżącego nie przekonują, by znajdował się on w tego rodzaju sytuacji. Wniosek taki sformułowano mimo niemożności przyjęcia rzeczywistego dochodu z jego działalności rolniczej w oparciu o wartość zaczerpniętą z zaświadczenia urzędu gminy, które bazuje na średniej wysokości dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego, ogłaszanej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w oparciu o dane statystyczne pochodzące z całego kraju i dotyczące wszystkich rodzajów gospodarstw rolnych. Uznano, iż przeciwko uwzględnieniu zgłoszonego postulatu mogą samoistnie przemawiać pozostałe okoliczności. Wbrew zapatrywaniu wyrażonemu w uzasadnieniu wniosku, spłacanie kredytów nie może mieć mianowicie pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, orzeczenia.nsa. gov.pl). Zaciągnięcie przez skarżącego szeregu kredytów oznacza, iż bank wysoko oceniał jego zdolność kredytową, uznając tym samym, że sytuacja finansowa pozwoli mu na ponoszenie obciążeń związanych z ich spłatą bez uszczerbku dla utrzymania jego i jego rodziny. Wobec braku informacji, by skarżący zalegał ze spłatą rat, należy przyjąć, że reguluje je terminowo, a co za tym idzie jego położenie nie uległo zasadniczej zmianie. Szczególnie istotne znaczenie ma również przeznaczenie zaciągniętych kredytów. Ograniczenie zdolności płatniczej wynikające ze spłacania kredytów wymienionych w uzasadnieniu wniosku nie może mieć wpływu na ocenę, czy skarżący dysponuje dostatecznymi środkami na uiszczenie kosztów sadowych. Ich pokrycie z budżetu Skarbu Państwa obciążałoby bowiem bezzasadnie ogół społeczeństwa, skoro tym samym zostałby nań przerzucony ciężar wydatków służących inwestowaniu w prywatny majątek. Zwrócenia uwagi wymaga też w tym kontekście fakt, iż powierzchnia gospodarstwa skarżącego jest ponad czterokrotnie większa od średniej powierzchni gospodarstwa rolnego w Polsce. Już sam wzgląd na rozmiar reszty jego majątku (dwie nieruchomości mieszkalne, cztery pojazdy) nie pozwala uznać go za osobę wymagającą pomocy Państwa. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.