II SA/Ol 1068/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. P. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 15 października 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 1068/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H. P. i M. P. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie pozwolenia na budowę postanawia 1) przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, 2) odmówić prawa pomocy w pozostałym zakresie. M. P. i H. P. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Wojewody z dnia 27 czerwca 2012 r., utrzymującą w mocy decyzję Starosty z dnia 27 kwietnia 2012 r. nr "[...]" o zatwierdzeniu projektu budowlanego i wydaniu pozwolenia na budowę obiektu kat. XXIX dla A sp. z o.o. W związku z wezwaniem skarżących przez Sąd do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżący złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazali, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe o powierzchni 3,20 ha przeliczeniowego. Nie posiadają maszyn do uprawy roli i muszą je wydzierżawiać. Dochodowość gospodarstwa jest bardzo niska, a stałe wydatki wynoszą minimum 500-600 zł miesięcznie. Ze względu na stan zdrowia nie mogą zaś podejmować dodatkowych prac zarobkowych. Wnioskodawca jest od półtora roku na zwolnieniu lekarskim i jest niezdolny do pracy. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, posiadają dom mieszkalny o powierzchni 85m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,90 ha. We wniosku w rubryce nr 10 wykazano dochód z tytułu "dopłaty rolne gosp. rolne" w kwocie 1.030 zł, a w rubryce nr 9 "kredyt w banku "[...]" S.A. ok. 5000 zł" oraz "komornik sądowy "[...]" ok. 12.000 zł". Do wniosku załączono zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wnioskodawcy. W przedłożonym następnie na wezwanie Sądu oświadczeniu skarżący podnieśli, iż nieruchomość rolna wykorzystywana jest pod uprawę żyta i kukurydzy. Z uwagi na brak własnych maszyn rolniczych, w zamian za uprawę ziemi oddawana jest większość ziarna, a w roku 2011 z powodu suszy i bardzo niskich plonów do uprawy trzeba było dołożyć. W 2012 r. prace się jeszcze nie skończyły i przychody będą znane po sprzedaży żyta, ale będą "niezbyt wysokie". Poza uprawą prowadzona jest hodowla kur (15 sztuk), dochód ze sprzedaży jajek wynosi 50-70 zł miesięcznie. Dopłaty, otrzymywane w związku z prowadzoną działalnością rolniczą wynoszą ok. 7.500 zł, ale wnioskodawca nie dysponuje obecnie dokumentami, z których wynikają terminy ich wypłaty i dokładna wysokość. Wysokość wydatków gospodarstwa domowego to ok. 1000 zł miesięcznie, a zobowiązania to dwa kredyty konsumpcyjne i remontowe. Wnioskodawca nadal jest na zwolnieniu lekarskim i kontynuuje leczenie. Małżonkowie korzystają z pomocy finansowej rodziny. Postanowieniem z dnia 15 października 2012 r. (sygn. akt II SA/Ol 1068/12) Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślono, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. Nr 270), zwanej dalej "p.p.s.a.", zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. W niniejszej sprawie stwierdzono, że przedstawione oświadczenia i dokumenty źródłowe, złożone w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, nie pozwalają na stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że wnioskodawca spełnia przesłankę uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Nie pozwalają one na ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych jego 2-osobowej rodziny, ponieważ zawierają nieścisłe i niepełne informacje. Nie są zbieżne przekazane informacje na temat dochodu z tytułu działalności rolniczej. Wysokość dochodów nie odpowiada również wysokości wykazanych wydatków. Wynoszą one bowiem 1300 zł, a zatem przewyższają wysokość wykazanego dochodu, który różni się zresztą w oświadczeniu, zawartym we wniosku i w dodatkowym oświadczeniu. Wskazano też, iż z rachunków bankowych wynika, że na jeden z nich wpłynęły w sierpniu dwukrotnie kwoty po 105 zł, a na drugi - we wrześniu kwota 2.000 zł, ponadto od czerwca do sierpnia wpłynęły kwoty zasiłku chorobowego za różne okresy i w różnej wysokości (548 zł, 300 zł, 300 zł i 188 zł), a nie wyjaśniono, czy wpływy wskazane jako pierwsze pochodzą od rodziny, czy pochodzą z innego źródła, czy mają charakter stały, czy okazjonalny. Nie dysponując zaś pełną wiedzą na temat wszystkich źródeł, z jakich pochodzą środki pieniężne, którymi dysponują wnioskodawca i jego żona oraz ich wysokości, nie można stwierdzić, jak w rzeczywistości kształtuje się sytuacja materialna rodziny oraz czy rzeczywiście nie posiada ona żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niego obiektywnie niemożliwe. Wskazano też, że z rachunku, na który wpłynęła kwota 2.000 zł, w tym samym dniu wypłacono kwotę 1.998 zł, nie wskazano natomiast na zwiększone w tym okresie wydatki rodziny, nie wyjaśniono również dlaczego z tej kwoty nie jest możliwe opłacenie kosztów postępowania. Reasumując, stwierdzono, że wobec nieścisłych i niepełnych oświadczeń na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego żony nie jest możliwa ocena rzeczywistych możliwości płatniczych jego 2-osobowej rodziny, a tym samym nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości że wnioskodawca spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy zarówno we wnioskowanym zakresie, jak i w zakresie węższym. M. P. wniósł sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, zarzucając błędne uznanie, iż obecna sytuacja majątkowa rodziny pozwala na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku dla rodziny. Podniósł, iż nieścisłości w złożonych wyjaśnieniach wynikają stąd, że wysokość dopłat w roku bieżącym będzie znana stronie dopiero po przelaniu ich na konto – między grudniem a czerwcem roku następnego. Natomiast przelew w wysokości 2.000 zł pochodzi od siostry i jest okazjonalny, ponieważ spędza ona wakacje u wnioskodawcy i jego żony i partycypuje czasami w kosztach niezbędnych remontów. Kwota ta została przeznaczona na zakup obornika i nawozów oraz na remont dachu. Wpłaty z KRUS przeznaczone zostały na ubezpieczenie w KRUS w wysokości 760 zł kwartalnie. Wskazano też, że niskie wydatki wynikają stąd, że warzywa i zioła do gospodarstwa domowego pochodzą z przydomowego ogrodu, zaś w ramach wymiany z sąsiadami wnioskodawca otrzymuje okazjonalnie kaczkę, czy mleko, z którego robione są sery. Podniesiono również, że odmowa prawa pomocy w przedmiotowej sprawie skutkuje odmową dostępu do sądu i sprawiedliwego rozpoznania skargi. Do sprzeciwu dołączono wezwanie z banku do zapłaty zaległych rat kredytu oraz kopię podania o rozłożenie zaległości na raty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącgo o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać sąd, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego Sąd uznał, iż uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z akt sprawy M. P. prowadzi wspólnie z żoną gospodarstwo rolne o powierzchni 7,90 ha, do majątku małżonków należy też dom o powierzchni 85m2. Małżonkowie uzyskują dochód w kwocie pomiędzy 625 zł (wyliczenie miesięczne kwoty dopłat wskazanej w wysokości 7.500 zł) a 1030 zł miesięcznie (kwota podana w oświadczeniu). Wydatki wynoszą ok. 1300 zł miesięcznie. Małżonkowie korzystają z doraźnej pomocy rodziny. Koszty utrzymania małżonkowie obniżają poprzez uprawę ogrodu i wymianę z sąsiadami produktów rolnych. Otrzymują dopłaty z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości ok. 7.500 zł, ale wysokość dopłat będzie znana dopiero po przelaniu ich na konto, co nastąpi w okresie pomiędzy grudniem i czerwcem przyszłego roku. Stąd też nieścisłości w oświadczeniach co do kwoty uzyskiwanego dochodu. Wnioskodawca jest od półtora roku na zwolnieniu lekarskim i jest niezdolny do pracy. Oceniając sytuację skarżącego i po dokonaniu zestawienia tej sytuacji z wysokością obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w przedmiotowym postępowaniu należy uznać, iż zaistniały podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wprawdzie skarżący posiada majątek w postaci gospodarstwa rolnego, lecz dochody z tego są niewielkie, zaś przyznane płatności w ramach pomocy unijnej niezbędne są na koszty utrzymania rodziny. Ponadto, jak wskazał skarżący, jest on niezdolny do pracy od półtora roku, a ponadto rodzina spłaca dwa kredyty, zaciągnięte na cele konsumpcyjne i remontowe i ma kłopoty z ich terminową spłatą. Otrzymane we wrześniu 2012 r. wsparcie finansowe w kwocie 2.000 zł było zaś jednorazowe i przeznaczone zostało na potrzeby prowadzonego gospodarstwa rolnego oraz naprawę dachu. W tej sytuacji, uwzględniając dochód skarżącego, a nawet kwotę dopłat unijnych stwierdzić należy, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednocześnie zaś Sąd uznał, że nie zachodzą w sprawie przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, bowiem wykazany stan majątkowy oraz wysokość comiesięcznych dochodów, a także pomoc rodziny, nie pozwala na uznanie, iż skarżący faktycznie znajduje się w takiej sytuacji materialnej, iż nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Z tych też względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.