II SA/Ol 1070/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant Sekretarz sądowy Grzegorz Knop po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2011 r. sprawy ze skargi ze skargi L. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia 3 września 2008 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., działając z upoważnienia Wójta Gminy, odmówił przyznania L. W. zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu samochodu, wskazując, że w budżecie gminy na 2008 r. brak było środków finansowych na zasiłki celowe i zasiłki celowe specjalne. Ponadto poinformował wnioskodawczynię, że Gmina kupiła dla osób niepełnosprawnych samochód ze środków PFRON i od października 2008 r. osoby te będą mogły z niego korzystać w związku z czym nie ma konieczności dofinansowania zakupu samochodu. Dodatkowo podniósł, że organ pomocy społecznej może przyznać zasiłek celowy, lecz nie jest do tego zobowiązany, nawet gdy spełnione zostały warunki do jego otrzymania. Decyzją z dnia 24 października 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po rozpoznaniu odwołania L. W., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium stwierdziło w uzasadnieniu, że potrzeby odwołującej się mogły być zostać zaspokojone w inny sposób niż dofinansowanie kosztów zakupu nowego samochodu, gdyż od października 2008 r. może ona korzystać z transportu zapewnianego osobom niepełnosprawnym przez gminę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu skargi L. W. od powyższej decyzji Kolegium wyrokiem z dnia 20 stycznia 2009 r., uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji i orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Sąd zarzucił organom obu instancji, że nie wyjaśniły dostatecznie zgłoszonej potrzeby w postaci dofinansowania zakupu nowego samochodu przeznaczonego do dowożenia niepełnosprawnego syna skarżącej na badania i rehabilitację oraz możliwości samodzielnego jej zaspokojenia. Ograniczyły się bowiem do ustalenia, że gmina dysponuje samochodem przeznaczonym do takich celów i osoby niepełnosprawne mogą z niego korzystać. W ocenie Sądu, przekonanie, iż zgłoszone przez skarżącą potrzeby w zakresie transportu chorego dziecka do lekarzy i na zajęcia rehabilitacyjne mogą być zaspokojone poprzez korzystanie z samochodu posiadanego przez gminę, wymagało uprzedniego ustalenia, jaki jest stan zdrowia syna A. i z jaką częstotliwością wymaga on wizyt u lekarzy oraz rehabilitacji. Potwierdzenia stosownymi dokumentami (zaświadczeniami lekarskimi) wymagała także podnoszona przez skarżącą konieczność swobodnego dysponowania środkiem transportu przez całą dobę z uwagi na zagrożenie zdrowia i życia dziecka i ocena w tym zakresie możliwości wykorzystania samochodu pozostającego we władaniu gminy. Sąd wskazał także na konieczność rozważenia kwestii dostępności i możliwości realnego skorzystania przez osoby niepełnosprawne z samochodu znajdującego się w posiadaniu organu samorządu. Dopiero poczynione w tym zakresie ustalenia pozwoliłyby zdaniem Sądu ocenić czy rzeczywiście w przypadku skarżącej nie występuje potrzeba samodzielnego dowożenia dziecka do lekarzy i specjalistów. Sąd zarzucił ponadto, że organy nie dokonały wystarczających ustaleń odnośnie do sytuacji majątkowej rodziny skarżącej. W sporządzonych przez pracowników organu pierwszej instancji opiniach powołano bowiem okoliczności jak posiadanie przez rodzinę dwóch samochodów, które nie miały oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, a fakt ten wymagał ustalenia i rozważenia w kontekście oceny zgłoszonego wniosku jako niezbędnej potrzeby bytowej. Sąd zauważył też, że nie umożliwiono stronie wypowiedzenia się co do twierdzeń zawartych w sporządzonych przez pracowników organu pierwszej instancji opiniach. Ponadto stwierdził, że ograniczone możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej mogły determinować treść rozstrzygnięcia, lecz w takiej sytuacji organ powinien był szczegółowo określić, jakie miał środki do dyspozycji na udzielenie pomocy w formie zasiłków celowych, jaka była wówczas liczba osób ubiegających się o taką pomoc i jakie kryteria zostały wypracowane przy jej przyznawaniu, skoro wysokość posiadanych środków nie dawała możliwości przyznania zasiłku uwzględniającego wniosek w całości lub w części. Decyzją z dnia 23 sierpnia 2010 r. Wójt Gminy M. ponownie odmówił skarżącej przyznania zasiłku celowego specjalnego. W uzasadnieniu podał, że miesięczny dochód rodziny w lipcu 2010 r. wyniósł 1.941,25 zł, a kryterium dochodowe czteroosobowej rodziny wynosi 1.404 zł, zatem rodzina nie spełnia kryterium do otrzymania pomocy. Wójt wskazał ponadto, że strona oczekuje pomocy w kwocie 7.000 zł na pokrycie wkładu własnego poniesionego na zakup samochodu osobowego refundowanego ze środków PFRON. Podniósł, że wnioskodawczyni została poinformowana o braku możliwości uzyskania tak wysokiej pomocy, gdyż w 2010 r. ośrodek pomocy społecznej na zasiłki celowe dysponował kwotą 10.000 zł. Podał, że w okresie od stycznia 2010 r. do 31 lipca 2010 r. przyznano 18 zasiłków celowych na zakup leków i leczenie w łącznej kwocie 5.075 zł, a średnia wysokość zasiłku wyniosła 282 zł. W tej kwocie mieściły się również zasiłki celowe specjalne przyznane na zakup wózka inwalidzkiego dla inwalidy pierwszej grupy, dla sierot zupełnych po śmierci matki oraz na naprawę zerwanego w wyniku klęski żywiołowej dachu. Dodał, że rodzina skarżącej w kwietniu 2010 r. otrzymała zasiłek celowy specjalny w wysokości 351 zł. Natomiast większa pomoc nie jest możliwa związku z dużą ilością osób korzystających z zasiłków celowych i małymi środkami będącymi w dyspozycji ośrodka. W złożonym odwołaniu L. W. wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, gdyż jej dziecko choruje od urodzenia, a ona ma problemy z uzyskaniem dla niego pomocy od organu pierwszej instancji. Podała, że codziennie wozi syna na rehabilitację, a od dnia 1 września 2010 r. będzie też dowozić go do szkoły i na basen, gdyż stan zdrowia syna uległ pogorszeniu. Dziennie musi więc przejechać ok. 60 km. Organowi pomocy zarzuciła brak zrozumienia i pomocy dla niepełnosprawnych dzieci i ich rodziców. Zarzuciła ponadto, że organy władzy samorządowej rozdysponowały znaczne środki finansowe na swoje dodatkowe wynagrodzenia, pozostawiając bez pomocy niepełnosprawne dzieci. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 23 października 2010 r. utrzymało w mocy w całości decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium podało, że rodzina odwołującej się składa się z czterech osób: wnioskodawczyni, jej męża i dwóch synów D. (21 lat) i A. (16 lat), mieszka w domu jednorodzinnym stanowiącym własność trzeciego syna – R. W., na dochód rodziny składa się renta inwalidzka odwołującej się i świadczenia rodzinne wypłacane na synów. Łączny dochód rodziny w lipcu 2010 r. wyniósł 1.941.25 zł, natomiast kryterium dochodowe wynosi 1.404 zł. Kolegium podkreśliło, że odwołująca się ubiega się o specjalny zasiłek celowy w wysokości 7.000 zł i zainteresowana jest wyłącznie zasiłkiem bezzwrotnym. Wyjaśniło, że organ pomocy społecznej nie ma prawnej możliwości przyznania zasiłku celowego specjalnego w żądanej kwocie, gdyż byłoby to niezgodne z art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362, ze zm.). Przepis ten ogranicza bowiem kwotę zasiłku celowego specjalnego bezzwrotnego do wysokości kryterium dochodowego rodziny. Zatem, w stanie faktycznym sprawy zasiłek celowy specjalny na zasadach bezzwrotnych nie mógłby być wyższy niż 1.404 zł. Kolegium podniosło ponadto, że o przyznaniu przedmiotowego świadczenia decyduje organ pomocy społecznej na zasadach tzw. uznania administracyjnego. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie. Na potrzeby jednej rodziny nie można bowiem przeznaczyć 70% dochodu przeznaczonego na zaspokajanie potrzeb osób i rodzin, które znajdują się w sytuacji trudniejszej niż odwołująca się, skoro wnioskowali o pomoc na usunięcie skutków klęski żywiołowej (naprawę dachu) lub zapewnienie możliwości poruszania się przez dofinansowanie zakupu wózka inwalidzkiego. Kolegium wskazało, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i ma na celu pomoc w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej w danym momencie. Natomiast, w ocenie Kolegium, nie można uznać za trudną sytuację położenia rodziny, która w tym samym czasie dokonuje zakupu skutera i konia do jazdy wierzchem oraz wykorzystując własne środki i możliwości, gromadzi zasoby finansowe wystarczające na wniesienie wkładu finansowego na zakup samochodu osobowego. W złożonej skardze L. W. zarzuciła, że od 2008 r. nie udzielono pomocy jej niepełnosprawnemu dziecku. Stwierdziła, że posiadane przez jej rodzinę środki są niewystarczające do wieloletniego leczenia dziecka. Podała, że w przeciągu 14 lat organ pierwszej instancji przyznał jej pomoc w łącznej kwocie 2.000 zł. Podniosła ponadto, że codziennie musi wozić syna ok. 70 km do szkoły i na rehabilitację, a nie ma możliwości korzystania z gminnego samochodu, gdyż jeździ on w godzinach, które nie odpowiadają jej potrzebom. Stwierdziła, że nie otrzymuje dodatku do zakupu paliwa i leków. Wyjaśniła też, że motorower i koń stanowią darowizny od osób prywatnych, a na uiszczenie wkładu własnego zaciągnęła pożyczkę, którą musi spłacać po 204 zł miesięcznie, na co jej nie stać. Stwierdziła ponadto, że organ pomocy społecznej dysponuje wystarczającymi środkami, aby udzielić jej wnioskowanej pomocy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji nie mógł udzielić pomocy w kwocie 7.000 zł, a skarżąca niezmiennie domaga się wyłącznie zasiłku bezzwrotnego w tej wysokości. Podniosło też, że codzienna eksploatacja samochodu i utrzymanie konia również wymagają nakładów finansowych, których skarżąca na żadnym etapie postępowania nie ujawniła. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje. Przede wszystkim podnieść należy, że niniejsza sprawa była już przedmiotem orzekania w tutejszym Sądzie. Prawomocnym wyrokiem z dnia 20 stycznia 2009 r. Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 października 2008 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji i orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Stosownie zaś do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd nie mógł więc dokonać jej oceny z pominięciem oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku z dnia 20 stycznia 2009 r. W uzasadnieniu wskazanego wyroku Sąd wskazał natomiast na konieczność ustalenia stanu zdrowia A. i częstotliwości wizyt u lekarzy oraz jego rehabilitacji, wyjaśnienia za pomocą zaświadczeń lekarskich podniesionej przez skarżącą kwestii zagrożenia zdrowia i życia syna i związanej z tym ewentualnej konieczności dysponowania środkiem transportu przez całą dobę oraz ocenę w tym zakresie możliwości wykorzystania samochodu pozostającego we władaniu gminy. Sąd wskazał też na konieczność ustalenia sytuacji majątkowej rodziny skarżącej, gdyż w sporządzonych przez pracowników organu pierwszej instancji opiniach powołano okoliczności (posiadanie dwóch samochodów), które nie miały oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Sąd zarzucił ponadto, że nie umożliwiono stronie wypowiedzenia się co do twierdzeń zawartych w sporządzonych przez pracowników organu pierwszej instancji opiniach oraz stwierdził, że organ pomocy społecznej powinien był szczegółowo określić, jakie miał środki do dyspozycji na udzielenie pomocy w formie zasiłków celowych, jaka była liczba osób ubiegających się o taką pomoc i jakie kryteria zostały wypracowane przy jej przyznawaniu, skoro wysokość posiadanych środków nie dawała możliwości przyznania zasiłku uwzględniającego wniosek w całości lub w części. Organ pierwszej instancji w toku ponownego postępowania administracyjnego przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego oraz zgromadził zaświadczenia lekarskie wystawione w dniach 23 lutego 2010 r. i 2 sierpnia 2010 r. w Poradni Ortopedycznej Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego oraz w dniach 15 stycznia 2010 r. i 6 sierpnia 2010 r. w Poradni Neurochirurgicznej Instytutu "Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka" i informację dla lekarza kierującego z dnia 6 sierpnia 2010 r. W dokumentach tych podano rozpoznanie choroby i wskazano, że A. W. chodzi z pomocą kul, wymaga stałego usprawniania i codziennej pomocy osób trzecich, ponadto został zwolniony z zajęć szkolnych w latach 2010 – 2013 (wskazano nauczanie indywidualne). Zgromadzone w aktach administracyjnych dokumenty nie pozwalają zatem na wniosek, że organy administracji przeprowadziły postępowanie administracyjne zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku Sądu z dnia 20 stycznia 2009 r. O ile bowiem opisane wyżej dowody pozwalają na ustalenie częstotliwości wizyt lekarskich, to nie wynika z nich jednoznacznie czy stan zdrowia A. (ewentualne zagrożenie jego życia) uzasadnia konieczność dysponowania środkiem transportu przez skarżącą przez całą dobę. Ponadto brak jest dowodów wskazujących na to, jak często syn skarżącej jest wożony na zajęcia rehabilitacyjne. Brak jest również rozważań dotyczących realnej możliwości wykorzystania samochodu pozostającego we władaniu gminy na potrzeby dowożenia syna skarżącej na wizyty lekarskie i rehabilitację. Nie wykonano także zaleceń Sądu dotyczących prawidłowego ustalenia sytuacji majątkowej rodziny skarżącej. Nie wyjaśniono bowiem kwestii posiadania (wyzbycia się) dwóch samochodów będących w posiadaniu rodziny w 2008 r. Z akt sprawy nie wynika też, aby umożliwiono stronie wypowiedzenie się co do twierdzeń zawartych w opinii sporządzonej przez pracowników organu pierwszej instancji. W związku z powyższym, ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni powyższe rozważania oraz uwagi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zawarte w wyroku z dnia 20 stycznia 2009 r. i rozstrzygnie sprawę co do istoty, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a., wskazując fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśni podstawę prawną decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Reasumując, Sąd rozpoznając niniejszą sprawę uznał, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 152 powołanej ustawy. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.