II SA/Ol 1071/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 28 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku stałego postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącej radcy prawnego. A.W., skarżąc decyzję w sprawie zasiłku stałego, zwróciła się we wniosku z 4 października 2014 r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu stwierdziła, iż utrzymuje się z dwojgiem wnuków z otrzymywanych przez nich alimentów w wysokości 800 zł. Koszty leków wynoszą 400 zł, a opłaty za "mieszkanie, media energia" - 900 zł. Leki (ratujące życie - rubryka 11 formularza) nie są kupowane. "(R)odzice dzieci z klas wykupili obiady dzieciom." Według zawartego we wniosku oświadczenia, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje ze skarżącą tylko dwóch niepełnoletnich wnuków, wskazane alimenty stanowią jedyny dochód, a majątek to "własnościowe "M5" przepisane notarialnie na wnuków wykupione za zachowek lipiec 2014". W rubryce "posiadane zasoby" wpisano: "długi pożyczki". Do wniosku załączone zostały kopie dwóch pism z 8 października 2014 r., skierowanych do ośrodka pomocy społecznej przez skarżącą, w którym stwierdziła ona m.in., iż ponownie zadłużyła mieszkanie na 1000 zł i nie ma za co wykupić leków, oraz przez matkę będących pod jej opieką dzieci, która podała, iż jest zobowiązana do ich utrzymania, lecz jest osobą bezrobotną, bez mieszkania, mieszkającą w różnych miejscach i utrzymującą się z roznoszenia ulotek. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, 18 czerwca 2014 r. skarżąca otrzymała tytułem zachowku "[...]" zł. W miesiącu tym spłaciła zobowiązania względem spółdzielni mieszkaniowej (11.270,16 + 1700 zł), tytułem całkowitej spłaty kredytów uiściła: 21.180 zł (kredyt na remont mieszkania zaciągnięty na osobę trzecią), 3.457,07 zł (w Credit Agricole; nr rachunku kredytowego: "[...]"), 11.734 zł (BGŻ; "[...]"), 1.946 zł (BGŻ; "[...]"), 1.516,70 zł (Getin Bank; "[...]"), uiściła tytułem rat kredytowych: 220 zł (Credit Agricole; "[...]"), spłaciła zadłużenie na kartach kredytowych: 102,35 zł i 510,58 zł (Credit Agricole; "[...]") i 1.423, 83 zł (Credit Agricole; "[...]"). Uwzględniając powyższe, pismem z 13 października 2014 r. zobowiązano skarżącą do przedłożenia 1) pisemnego oświadczenia a) upewniającego, że w skład majątku osób wymienionych we wniosku nie wchodzą nieruchomości inne niż mieszkanie (do niego odnosi się wpis w rubrykach "nieruchomość rolna" i "inne nieruchomości"), b) podającego informację o zobowiązaniach kredytowych sprzed otrzymania zachowku (nazwa banku, data zaciągnięcia kredytu, jego wysokość i przeznaczenie, umówiony czas spłaty, wysokość raty w maju 2014 r., numer rachunku kredytowego) oraz źródle ich pokrywania od początku bieżącego roku, c) wymieniającego numery rachunków kredytowych zamkniętych w wyniku całkowitego spłacenia kredytów ze środków pochodzących z zachowku, d) określającego źródło pokrywania niedoboru środków na ponoszone wydatki (według informacji podanej w uzasadnieniu wniosku, dochody są w skali miesiąca o 100 zł niższe niż same tylko opłaty mieszkaniowe) - ze wskazaniem uśrednionej miesięcznej wysokości wszystkich pozostałych kategorii tych wydatków, e) podającego tytuły i wysokość poszczególnych długów; 2) wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych (oszczędnościowo- -rozliczeniowych i kredytowych) posiadanych przez nią i wnuki - z ostatnich dwóch miesięcy (zastrzeżono, iż przypadek nieposiadania w tym czasie rachunku bankowego należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy); 3) kopii dowodów ostatnich opłat za mieszkanie i media (jeśli nie dokumentuje ich dostarczany wyciąg z rachunku bankowego); 4) kopii aktu nabycia mieszkania. Odpowiadając na wezwanie skarżąca oświadczyła, iż jedyne, co posiada to mieszkanie przepisane na wnuki, które przekształciła we własnościowe za 1000 zł. Nic innego nie posiada, jedynie długi. Ponownie zadłużyła się u przyjaciółki i nie płaci czynszu, z tytułu którego zadłużenie wynosi 1000 zł. Za "media i energię" płaci w sumie 230 zł. Spłaca raty w wysokości 144 zł - za wycenę mieszkania,130 zł - za fotel dla wnuków i 170 zł - za stół i krzesła (ostatni z kredytów został wzięty na kuzynkę). Wszystkie pozostałe kredyty spłaciła. 10 maja 2014 r. musiała zorganizować przyjęcie z okazji komunii wnuków. Od 2013 r., wiedząc, iż dostanie zachowek, przy pomocy przyjaciółki, na którą były brane pożyczki, remontuje mieszkanie, "bo kurator napisał, że dzieci śpią i uczą się przy jednym biurku". Z zachowku opłaciła "mecenasa, który do tej chwili robił na kredyt". Wyprawiła dzieci na wakacje do S. Od niej dostały też dostały w maju telewizor w prezencie. Zaciągnęła u przyjaciółki dług na pogrzeb matki. Dołączone zostały dwie teczki dokumentów, w tym m.in.: – wyciągi z rachunku bankowego skarżącej od 2 czerwca do 8 sierpnia 2014 r., – potwierdzenie spłaty zadłużenia karty kredytowej (Credit Agricole; "[...]") z adnotacją o wypowiedzeniu umowy, – potwierdzenie spłaty zadłużenia karty kredytowej (Credit Agricole; "[...]"), – potwierdzenie spłaty zadłużenia karty kredytowej (Sygma Banque; w aktach administracyjnych znajduje się wypowiedzenie umowy), – potwierdzenie spłacenia kredytu na remont mieszkania, – umowa (spłaconego) kredytu (na zakup narożnika) z 2 grudnia 2013 r. (Credit Agricole; "[...]") wraz z fakturą za narożnik (3999 zł) i potwierdzeniami spłat w styczniu (215,70 zł), lutym (229,87 zł), marcu (214,80 zł), kwietniu (216 zł), czerwcu (3457,07 zł) 2014 r., – umowa kredytu z 13 sierpnia 2013 r. (8421,05 zł; BGŻ; "[...]") z terminarzem spłat, – umowa (spłaconego) kredytu z 19 sierpnia 2013 r. (Getin Bank; "[...]") z potwierdzeniami spłat w styczniu (118 zł), lutym (495,75 zł), marcu (500 zł), kwietniu (983,40 zł) i czerwcu (1.516,70 zł) 2014 r., – umowa kredytu (na zakup kanapy) z 5 października 2013 r. (766,90 zł; Santander Consumer Bank; "[...]") z potwierdzeniami spłat w listopadzie (150 zł) i grudniu (133,85 zł) 2013 oraz lutym (133,85 zł) i marcu (278,70 zł) 2014 r. – umowa kredytu (na zakup stołu i krzeseł) z 20 marca 2014 r. (3.323 zł; Getin Bank; zaciągnięty na osobę trzecią) z potwierdzeniami spłat w maju (166,15 zł), lipcu (166,15 zł) i sierpniu (166,53 zł) 2014 r., – umowa kredytu (na zakup fotela) z 24 marca 2014 r. (1.365 zł; Santander Consumer Bank; "[...]") z potwierdzeniami spłat w kwietniu, maju, lipcu, wrześniu i październiku 2014 r. (po 139,50 zł), – umowa kredytu (na zakup sprzętu RTV) z 11 kwietnia 2014 r. (5000 zł; Getin Bank; "[...]"), – umowa (spłaconego) kredytu z 17 kwietnia 2014 r. (BGŻ "[...]"), – umowa (spłaconego) kredytu z 22 kwietnia 2014 r. (BGŻ; "[...]"), – umowa kupna mebli z 19 sierpnia 2013 r. (za kwotę 7.300 zł), – książeczkę opłat za mieszkanie (dokumentującą jedynie wskazane wpłaty na rzecz spółdzielni mieszkaniowej), – wyliczenie zadłużenia lokalu na dzień 23 czerwca 2014 r., – wyliczenie zadłużenia mieszkania na dzień 30 września 2014 r. (668,58 zł), – rozliczenie kosztów zużycia wody za okres od kwietnia do czerwca 2014 r., – potwierdzenie uiszczenia opłaty za energię elektryczną w listopadzie 2013 r. (400 zł) oraz lutym (200 zł) maju (140 zł), lipcu (150 zł) i sierpniu (100 zł) 2014 r., – potwierdzenia uiszczenia należności za telewizję i telefon w styczniu i lutym (150 zł), maju (90 zł), czerwcu (150 zł), lipcu (121,76 zł), sierpniu (123 zł) i październiku (130 zł) 2014 r., – zawiadomienie o rozłożeniu na 10 rat należności sądowych w kwocie 1422,92 zł wraz z potwierdzeniem wpłat we wrześniu i październiku 2014 r., – pismo córki skarżącej z 18 lipca 2014 r., – polecenie przelewu alimentów, – faktury związane z remontem mieszkania. W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Ponieważ z mocy art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; w skrócie p.p.s.a.), strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, zakres rozpatrzenia przedmiotowego wniosku ogranicza się do kwestii ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu istnienia takiej okoliczności spoczywa więc na wnioskodawcy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, winien tym samym skrupulatnie go wypełnić. Należy też oczekiwać spójności przedstawionych danych z informacjami wynikającymi z materiałów uzyskanych w toku ewentualnego uzupełniającego postępowania wyjaśniającego (art. 255 p.p.s.a.) oraz ścisłej realizacji sądowego wezwania w tym zakresie. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec skarżącego zastosowana (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2012 r., sygn. akt II GZ 51/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Mimo uprzedzenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca – /ad pkt 2 wezwania/ nie przedłożyła wyciągu ze swego bankowego rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego z ostatnich dwóch miesięcy (zapoznała się z wezwaniem 20 października 2014 r., a dostarczyła wyciągi za okres od 2 czerwca do 8 sierpnia 2014 r.), – nie dostarczając wyciągów rachunków bankowych wnuków, nie oświadczyła, iż żaden z nich nie posiadał ich w ciągu ostatnich dwóch miesięcy, – nie odniosła się do wymogu przedstawienia wyciągów z rachunków kredytowych (służących obsłudze spłacanych kredytów), – /pkt 4 wezwania/ nie nadesłała kopii aktu nabycia mieszkania. Dodatkowo, z powodu niewymienienia numerów zamkniętych rachunków kredytowych /pkt 1 c wezwania/, brak pewności w kwestii likwidacji karty kredytowej w Credit Agricole ("[...]") oraz zakończenia spłacania kredytów w BGŻ ("[...]") i Getin Banku ("[...]"). Przedstawione w dodatkowym oświadczeniu informacje na temat miesięcznych wydatków, odnoszące się do części zażądanych dokumentów źródłowych, nie korespondują z zawartymi w uzasadnieniu rozpatrywanego wniosku. Pierwotnie skarżąca wśród wydatków tych nie uwzględniła rat "za stół i krzesła, fotel i rzeczoznawcę" (łącznie 440 zł), lecz tylko opłaty za "mieszkanie, media, energię" (900 zł). Stwierdziła, iż brakuje jej na "leki ratujące życie", a nie wspomniała o nieopłacaniu czynszu. Zestawienie środków, jakimi dysponować ma trzyosobowe gospodarstwo domowe (800 zł), z ostatecznie wymienionymi wydatkami (670 zł) każe przyjąć, iż 130 zł na miesiąc musi wystarczyć na pozostałe wydatki (niewyszczególnione wbrew pkt 1 d wezwania), tak podstawowe jak choćby wyżywienie. W takim jednak razie pojawia się pytanie, z czego spłacane są rozłożone na raty należności sądowe (140 zł/mc). Nasuwających się zastrzeżeń nie można w sposób racjonalny tłumaczyć ciągłym zadłużeniem się u osób trzecich - w obliczu sytuacji, w której skarżąca miałaby zdecydować się na zakup drogich mebli, sprzętu RTV i inne kosztowne wydatki, mając świadomość konsekwencji wyczerpania się środków ratujących budżet domowy. Mając na uwadze powyższe uznano, iż skarżąca nie uczyniła zadość ciążącemu na niej obowiązkowi prawnemu wykazania zasadności swego wniosku. Z tej przyczyny orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Na marginesie godzi się zwrócić uwagę, iż udział profesjonalnego pełnomocnika jest konieczny dopiero w razie potrzeby sporządzenia środka odwoławczego od orzeczenia kończącego postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Do tego czasu udzielanie stronie pomocy prawnej nie warunkuje realizacji prawa do sądu. Wynika to z tego, iż sąd pierwszej instancji nie jest związany granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.), co oznacza, że dokonuje całościowej oceny legalności postępowania administracyjnego. Jest ponadto obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Nie jest przy tym wymagane stawiennictwo stron na rozprawie. W razie ich nieobecności przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy (art. 108 p.p.s.a.).