II SA/Ol 1072/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I.Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi I.Ż. na niewykonanie przez Burmistrza G. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 1 września 2009 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 29/09 postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem z dnia 18 października 2009 r. I.Ż. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na niewykonanie przez Burmistrza G. wyroku tutejszego Sądu dnia 1 września 2009 r., sygn. akt II SAB/Ol 29/09. Referendarz sądowy uwzględnił powyższy wniosek i postanowieniem z dnia 30 grudnia 2009 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Następnie, wyrokiem z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 1072/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wymierzył Burmistrzowi G. grzywną w wysokości 50 zł za niewykonanie u tutejszego Sądu dnia 1 września 2009 r., sygn. akt II SAB/Ol 29/09, a w pozostałym zakresie skargę oddalił. W dniu 19 marca 2010 r. wpłynął do tut. Sądu kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie zgadza się z wyrokiem WSA w Olsztynie z dnia 9 marca 2010 r. i chce wnieść od niego skargę kasacyjną, która musi być sporządzona przez radcę prawnego lub adwokata. Stwierdził, że nie stać go na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Podał, że jest emerytem, posiada na wychowaniu niepełnosprawnego syna, który wymaga stałego leczenia i rehabilitacji. Związane z tym wydatki wynoszą około 500 zł miesięcznie. Koszty utrzymania mieszkania stanowią kwotę około 800 zł. Ponadto, wobec ustalenia separacji małżeńskiej postanowieniem sądowym z dnia 22 października 2009 r. płaci alimenty w wysokości 400 zł. Skarżący podał, że majątek rodziny stanowią mieszkanie własnościowe. Na dochód rodziny w łącznej kwocie 2.049,76 zł netto składa się emerytura skarżącego i renta socjalna syna. Skarżący dodał, że jest zadłużony u rodziny na kwotę 500 zł. W związku z powyższym podniósł, że poniesienie kosztów sądowych nie jest w jego przypadku praktycznie możliwe i byłoby równoznaczne z pozbawieniem jego rodziny środków do życia, a ponadto wymagałoby zaciągnięcia pożyczki, której spłacenie wydaje się być niemożliwe, a na pewno bardzo utrudnione. Dodał ponadto, że zainicjował wiele spraw sądowych, których ogólny koszt przekracza miesięczny dochód rodziny. Postanowieniem z dnia 12 maja 2010 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W obszernym uzasadnieniu wywiódł, że nieprzedłożenie przez wnioskodawcę, mimo wezwania, wszystkich dokumentów źródłowych, jak również złożenie oświadczeń, które są ze sobą niezgodne lub sprzeczne uniemożliwia ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego i jego rodziny. Tym samym nie było możliwe jednoznaczne stwierdzenie czy rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego w tej sprawie. Oświadczenia strony, które budzą wątpliwości, nie mogą stanowić podstawy przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako takie powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Skarżący złożył w jednym piśmie sprzeciw od powyższego postanowienia, jak również od orzeczeń Referendarzy sądowych zapadłych w 6 innych, zainicjowanych przez niego, sprawach zarejestrowanych w tut. Sądzie. Stwierdził, że wykazał aktualną sytuację finansową rodziny, którą ocenił jako gorszą w porównaniu z sytuacją, jaka była podstawą wcześniejszych orzeczeń przyznających mu prawo pomocy w części. W jego ocenie, dostarczył na wezwanie wszelkie możliwe dowody, jakie posiadał lub mógł uzyskać, a mimo to oceniono jego sytuację jako niewystarczającą do przyznania prawa pomocy. Wskazał ponadto, że koszty jakie musiałby ponieść na rozpatrzenie jego skarg wniesionych do tut. Sądu przekraczają miesięczny dochód całej jego rodziny, który kształtuje się w granicach około 2100 zł. Ewentualne sprzedanie dom lub samochodu nie jest w jego przypadku możliwe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do przepisów ustawy p.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. W myśl art. 245 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie adwokata albo radcy prawnego następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym nie wystarczy wykazać, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną skarżącego, lecz chodzi tu o sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że poniesienie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i rodziny. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana pod kątem wysokości obciążeń finansowych strony związanych z toczącym się postępowaniem oraz możliwości poniesienia przez nią kosztów w tym zakresie, z uwzględnieniem jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony i przyczyny takiego stanu rzeczy (vide: postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2005 r., sygn. akt II GZ 127/05, niepublikowane). Wobec złożenia przez skarżącego wniosku nie tylko o ustanowienie radcy prawnego, ale również o zwolnienia od kosztów sądowych wyjaśnić należy, że skarżący nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie na mocy prawomocnego postanowienia Referendarza sądowego w WSA w Olsztynie z dnia 30 grudnia 2009 r., co wynika z art. 239 pkt 4 ustawy p.p.s.a. Zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych rozciąga się bowiem na cały czas trwania postępowania sądowoadministracyjnego w danej sprawie. Jednak, skoro skarżący w sprzeciwie nie ograniczył swego wniosku wyłącznie do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, to w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało orzec o oddaleniu wniosku. W tej sytuacji do rozstrzygnięcia pozostawała jedynie kwestia zasadności wniosku o ustanowienie radcy prawnego. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że każda sprawa wniesiona do sądu jest sprawą indywidualną i podlega odrębnemu rozpoznaniu. W niniejszej sprawie bez znaczenia pozostaje więc argumentacja skarżącego, że z powodu wielości skarg wniesionych do tut. Sądu w krótkim odstępie czasu nie jest w stanie ponieść związanych z tym ciężarów finansowych. Sąd stoi na stanowisku, że skarżący inicjując przed Sądem wiele spraw (dotyczących w przeważającej części informacji publicznej) powinien liczyć się koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i jeszcze przed wszczęciem postępowania sądowego poczynić działania zmierzające do zgromadzenia na ten cel odpowiednich środków finansowych. Jednakże, w tej konkretnej sprawie decydujące znaczenie ma fakt, że skarżący, będąc zwolnionym od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, nie mógł z góry zakładać, że jego skarga na niewykonanie wyroku Sądu z dnia 1 września 2009 r. zostanie przez Sąd uwzględniona częściowo. Tymczasem, jednym z koniecznych warunków skutecznego zaskarżenia wyroku sądu pierwszej instancji jest obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (tzw. przymus adwokacko – radcowski wynikający z art. 175 ustawy p.p.s.a.), co wiąże się z ponoszeniem kosztów. Niedochowanie natomiast wymogu przymusu adwokacko- radcowskiego musiałoby skutkować odrzuceniem skargi kasacyjnej przez Sąd. W ocenie Sądu, sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego nie pozwoliłaby mu na zgromadzenie w 30-dniowym ustawowym terminie do wniesienia skargi kasacyjnej niezbędnych środków do opłacenia kosztów usług prawnych świadczonych przez profesjonalnego pełnomocnika. W tych okolicznościach sprawy odmowa przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego spowodowałaby ograniczenia w realizacji prawa do sądu ponad funkcje ustawowo przypisane kosztom sądowym. Jednocześnie zaznaczyć należy, iż w myśl art. 249 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.