II SA/Ol 1072/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" Prezydent Miasta A odmówił M. R. umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz dziecka T. R. za okres od 01.01.2009 r. do 30.09.2009 r. w łącznej kwocie 2.807,77 zł wraz z odsetkami ustawowymi. Organ pierwszej instancji ustalił, że miesięczne dochody rodziny wynoszą 3.112,64 zł, natomiast stałe miesięczne wydatki rodziny kształtują się na poziomie 1.860,82 zł. Organ stwierdził, że po odliczeniu od dochodów kwot ponoszonych na wydatki stałe do dyspozycji rodziny pozostaje miesięcznie 1.251,82 zł na zakup żywności, środków czystości oraz niezbędnej odzieży. Rodzina strony żyje skromnie, jednakże uzyskiwane dochody pozwalają na zabezpieczenie potrzeb bytowych rodziny. Organ wskazał, że wprawdzie z oświadczeń składanych przez stronę oraz jego pełnomocnika wynika, że w okresie kiedy wierzycielka pobierała przedmiotowe świadczenia zamieszkiwała wraz z dziećmi z dłużnikiem alimentacyjnym, M. R. i pozostawała na jego utrzymaniu. M. R. nie podjął jednak żadnych kroków prawnych w kierunku uchylenia obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka za okres, w którym zarówno jego partnerka jak i dzieci pozostawały na jego utrzymaniu. Nie został złożony do sądu pozew w tej sprawie. Obecnie strona również nie podjęła – pomimo odmiennego oświadczenia swojego pełnomocnika - żadnych kroków sądowych, w celu zabezpieczenia finansowych interesów swoich dzieci poprzez złożenie powództwa o ustalenie alimentów na ich rzecz od matki dzieci. W ocenie organu nie ma podstaw do stwierdzenia, że dłużnik alimentacyjny nie jest w stanie spłacić swojego zadłużenia. W ocenie organu nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności w sytuacji dochodowej i rodzinnej strony, mogące być podstawą do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Odwołanie od ww. decyzji wniosła K. R.2 jako pełnomocnik M. R.. W treści odwołania podniosła, że organ I instancji nie wziął pod uwagę tak ważnych okoliczności jak choroba T. R. oraz faktu wychowywania chorego dziecka przez ojca, podczas gdy jego matka od połowy kwietnia 2009 r. do końca czerwca 2009 doprowadziła małoletniego do skrajnego wyczerpania fizycznego i psychicznego. W ocenie strony odwołującej to przez matkę i jej rodzinę oraz sąd T. R. jest poważnie chory. Sądowi zajęło 4 lata by wreszcie zrozumiał, że matka nie jest w stanie wychowywać dzieci. K. R. wskazała, że nie rozumie jakim prawem doliczono dochód z gospodarstwa, którego nie ma, ponieważ jest tam siedlisko, na którym stoją budynki. Podkreśliła, że jej wnuk T. czyli syn M. R. jest poważnie chory, a do urzędników nie dotarło, że z tym wiążą się duże koszty leczenia i dojazdy do szpitali, co sprawia, że koszt utrzymania obydwu synów przez M. R. oscyluje w okolicach 300-500 zł miesięcznie. Ponadto do wydatków nie doliczono kosztów związanych z korzystaniem z telefonów. Zdaniem wnoszącej odwołanie na utrzymanie rodziny pozostała śmieszna kwota, zatem żąda wyliczenia, co można za taką kwotę kupić. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podkreślono, że z przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie wynika, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń. Oznacza to, że organ ten podejmuje rozstrzygnięcie w warunkach uznania administracyjnego, przy czym ustawodawca w przepisie tym nie zamieścił żadnych przesłanek, które wyznaczałyby ramy podejmowania rozstrzygnięcia w tym zakresie. Podkreślono, że do dnia 13 maja 2013 r. (data rozstrzygania przedmiotowej sprawy przez organ pierwszej instancji) M. R. dokonał wpłat tytułem zobowiązania w łącznej kwocie 1.893,73 zł, z czego 1.592,23 zł zostało zaksięgowane na należność główną, a 292,70zł - tytułem odsetek ustawowych, natomiast 8,80 zł zostało zaliczone na koszt wystawionego upomnienia. Na dzień orzekania przez organ pierwszej instancji zadłużenie strony wyniosło 2.807,77 zł - należność główna oraz 1.420,60 zł - odsetki ustawowe. Rodzina dłużnika dysponuje miesięcznym dochodem w wysokości 2.280,37 zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje kwotę 760,12 zł. Przy uwzględnieniu zaś dochodu K. R. dochód na jedną osobę wynosiłby 762,05 zł miesięcznie (3.048,21zł na 4 osoby). Kolegium podzieliło w pełni stanowisko organu pierwszej instancji wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że sytuacja osobista i finansowa dłużnika alimentacyjnego - jakkolwiek trudna to jednak pozwala na wywiązanie się ze zobowiązania wobec Skarbu Państwa. Warto podkreślić, że M. R. jest osobą stosunkowo młodą (28 lat), zdrową, posiada źródło dochodu z prac dorywczych oraz gospodarstwa rolnego, a zatem jest w stanie spłacić swoje zadłużenie. Organ odwoławczy uznał zatem, że regularne spłacanie przedmiotowego zobowiązania nie zagrozi egzystencji rodziny M. R. (w taki sposób, że rodzina byłaby zmuszona wystąpić o świadczenie z pomocy społecznej). Skargę na ww. decyzję wniosła K. R. jako pełnomocnik M. R.. Strona skarżąca wyraziła głębokie niezadowolenie z działań organu odwoławczego, nie zgadzając się z jego rozstrzygnięciem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 14 marca 2012 r., poz. 270 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" o odmowie M. R. umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz dziecka T. R. za okres od 01.01.2009 r. do 30.09.2009 r. w łącznej kwocie 2.807,77 zł plus odsetki ustawowe. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2012r., poz. 1228) dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 1 tej ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.8)), a przed należnościami określonymi odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 2-6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 30 ust. 2 rzeczonej ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przywołana wyżej norma prawna nie pozostawia wątpliwości, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 powołanej ustawy zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności. Wręcz przeciwnie - działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Kontrola sądu administracyjnego prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych sprowadza się do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności. A zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę.(por. wyrok WSA w Poznaniu z 13 marca 2013r., IV SA/Po 1198/12). Szczególnie zaś właśnie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, powinnością organu jest zachowanie wymogu prawidłowego uzasadnienia rozstrzygnięcia, zawierającego wszystkie konieczne elementy, w tym przekonującego uzasadnienia, uwzględniającego wszystkie istotne fakty, mające znaczenie dla rozpatrzenia sprawy, zebrane i ocenione przy zachowaniu wymogów wynikających z przywołanych regulacji art. 7, art. 77 § 1 a także art. 80 k.p.a. Stan faktyczny sprawy ma w tym przypadku istotne znaczenie. Z uzasadnienia decyzji musi wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy, w tym te podnoszone przez stronę zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (vide: wyrok WSA w Szczecinie z dnia 10 kwietnia 2013r., II SA/Sz 1304/12. W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie organy nie przedstawiły swojego stanowiska w sposób wyczerpujący i logiczny w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Tymczasem analiza stanu faktycznego sprawy wskazuje na to, że sytuacja rodzinna i materialna skarżącego jest bardzo trudna. Organy ustaliły, że rodzina dłużnika dysponuje miesięcznym dochodem w wysokości 2.280,37 zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje kwotę 760,12 zł. Przy uwzględnieniu zaś dochodu K. R. (matki skarżącego) dochód na jedną osobę wynosiłby 762,05 zł miesięcznie (3.048,21zł na 4 osoby). Po analizie dochodów oraz wydatków organ stwierdził, że po odliczeniu od dochodów kwot ponoszonych na wydatki stałe do dyspozycji rodziny pozostaje miesięcznie 1.251,82 zł na zakup żywności, środków czystości oraz niezbędnej odzieży. Kolegium słusznie skorygowało obliczone dochody rodziny, odejmując dochody babci. Stwierdziło, że dochód na jedną osobę w rodzinie strony skarżącej wynosi 760 zł. Analiza dochodów i wydatków dokonana przez organy jest nieprecyzyjna i nie uwzględnia specyficznej sytuacji skarżącego i jego rodziny. Przede wszystkim trzeba dostrzec, że jako główny dochód skarżącego uwzględniono wynagrodzenie z tytułu prac dorywczych w kwocie 1500 zł. Trzeba przy tym zauważyć jednak, na co organy nie zwróciły uwagi, że sam doraźny charakter prac dorywczych nie pozwala na sztywne i precyzyjne określenie miesięcznego dochodu strony skarżącej. Ponadto biorąc pod uwagę wydatki ponoszone przez M. R. należało uwzględnić chorobę jego syna T., która – jak podano w odwołaniu – kumuluje dodatkowe koszty w postaci niezbędnych wydatków związanych z leczeniem oraz wyjazdami do szpitala. Wątpliwości Sądu budzi również kwota zadeklarowana na poczet ogrzewania, którą ustalono na 50 zł miesięcznie. Rzeczą mało wiarygodną jest możliwość ogrzania jakiegokolwiek budynku mieszkalnego za taką kwotę. Co jednak najistotniejsze, organ podejmując swoją decyzję powinien w sposób rzeczywisty wziąć pod uwagę dobro i interes dzieci. Sam zresztą organ I instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia stwierdził, że alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka. Tymczasem na gruncie niniejszej sprawy to skarżący sprawuje opiekę nad dwójką swoich dzieci. Matka zaś dziecka orzeczeniem sądu została pozbawiona wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem T. R. oraz orzeczono wobec niej ograniczenie wykonywania przez nią władzy rodzicielskiej nad małoletnim G. R.. To zatem skarżący wziął na siebie cały trud wychowywania i utrzymania dwójki dzieci, z których jedno jest poważnie chore. Chcąc zatem realnie wziąć pod uwagę dobro dzieci, organy muszą rozważyć jaki wpływ na sytuację bytową całej rodziny skarżącego może mieć konieczność uregulowania przez niego całego zobowiązania alimentacyjnego wraz z odsetkami. Bez wątpienia biorąc pod uwagę sytuację materialną skarżącego konieczność uregulowania wspomnianego świadczenia będzie miała znaczący wpływ na byt materialny jego dzieci, co może również przełożyć się nawet na pogorszenie sytuacji zdrowotnej jego dzieci. Trzeba w tym kontekście dostrzec, co organ zobligowany jest również wziąć pod uwagę, przy ponownym rozstrzygnięciu sprawy, że syn skarżącego, T. R. ma niedobór masy ciała i wymaga ściśle określonej i urozmaiconej diety. Oceniając zatem koszty wyżywienia rodziny strony skarżącej należy uczynić to wieloaspektowo i nie wolno pomijać specyficznej sytuacji chorego dziecka skarżącego. Ponadto należy wziąć pod uwagę postawę skarżącego, która cechuje się dobrą wolą. Jak podało bowiem Kolegium M. R. dokonał już wpłat tytułem rzeczonego zobowiązania w łącznej kwocie 1.893,73 zł, z czego 1.592,23 zł zostało zaksięgowane na należność główną, a 292,70 zł na odsetki, natomiast 8,80 zł zostało zaliczone na koszt wystawionego upomnienia. Nie sposób też nie dostrzec, że skarżący uczciwie przyznał się do dochodów z tytułu podejmowanych prac dorywczych, a przecież gdyby je zataił to organ praktycznie w żaden sposób nie mógłby ich wykryć. Nie bez znaczenia jest również fakt, że rodzina skarżącego nie korzysta ze wsparcia organów pomocy społecznej. Wobec matki dzieci natomiast nie zasądzono alimentów. Skarb Państwa nie ponosi zatem obecnie żadnych kosztów z tytułu utrzymania i opieki nad dziećmi M. R.. Trzeba sobie zaś zdać sprawę, że zarówno z punktu widzenia interesu społecznego jak i dobra rodziny zdecydowanie korzystniejszą jest sytuacja, w której taka osoba jak skarżący, bierze na siebie ciężar utrzymania i wychowania swoich dzieci, z których jedno wymaga szczególnej, a więc również droższej od standardowej, opieki medycznej. W tak specyficznej sytuacji organy nie mogą przyjmować sztywnych kryteriów przy ocenie możliwości spłaty należności z tytułu świadczeń z tytułu funduszu alimentacyjnego. Może się bowiem okazać, że tak rygorystyczne podejście spowoduje faktyczne pogorszenie sytuacji dzieci skarżącego, a więc wpłynie na ich dobro. Hipotetycznie może to nawet doprowadzić do tego, że skarżący nie będzie w stanie utrzymać swoich dzieci. Wówczas zaś koszty ich utrzymania będą pokrywane ze środków publicznych. Reasumując, organy nie przeanalizowały w sposób spójny, logiczny i całościowy wszystkich okoliczności sprawy mających wpływ na rozstrzygnięcie. Organ ponownie rozpatrując wniosek skarżącego uczyni to w oparciu o wszystkie wskazane w niniejszych rozważaniach przesłanki, a podejmując swoje rozstrzygnięcie rozważy jak wpłynie ono na dobro dzieci skarżącego. Motywy jakimi kieruje się organ powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w szczegółowym uzasadnieniu decyzji. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w pkt 1 sentencji wyroku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. w punkcie 2 stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.