II SA/Ol 108/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. B. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 26 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 108/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2012r. (sygn. akt II SA/Ol 108/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wnioskiem z dnia 28 maja 2012r. skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w niniejszej sprawie, podnosząc, iż nie ma środków na wynajęcie zawodowego pełnomocnika z wyboru. Skarżący wskazał, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i dochodów. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia powyższego wniosku o informacje dotyczące źródeł utrzymania, ponoszonych wydatków, pomocy członków najbliższej rodziny, lokalu mieszkalnego, wykazanego jako miejsce zamieszkania oraz wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy skarżący podał, iż nie może przedstawić umowy najmu lokalu mieszkalnego, wykazanego jako miejsce zamieszkania, gdyż jest to lokal jego babci, a on w miarę swoich możliwości partycypuje w kosztach jego utrzymania. Przedłożył ponadto wydruk z rachunku bankowego za okres od 14 marca do 11 czerwca 2012r. (saldo dostępne wynosi 190,09 zł) oraz dodatkowe oświadczenia, w których wyjaśnił, iż w okresie od stycznia do października 2011r. otrzymywał świadczenie alimentacyjne w kwocie 500 zł. Dodatkowo otrzymuje dobrowolne alimenty od matki w kwocie 150 zł (od stycznia 2012 r. przelewem na rachunek bankowy, wcześniej w gotówce). Dodał, iż matka nie jest w stanie pomóc mu finansowo, bowiem na jej utrzymaniu pozostaje jeszcze jego młodszy brat. Skarżący wskazał przeznaczenie ponoszonych wydatków (wyżywienie, stancja, sieciówka, telefon, środki czystości i higieniczne, ksero i materiały szkolne) oraz ich wysokość (łącznie 575 zł). Stwierdził, iż ogranicza się jak może w wydatkach. Dodatkowo czasami z tytułu pracy dorywczej (prace działkowe u przypadkowych osób) udaje mu się zarobić 70-150 zł. Ponadto kiedy otrzymywał "alimenty od ojca" i pomagała mu matka miał zaoszczędzone trochę pieniędzy i z tego żyje teraz, zaczął też teraz pożyczać z myślą, że wypłata świadczenia alimentacyjnego zostanie wznowiona. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2012 r. (sygn. akt II SA/Ol 108/12) Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Podkreślono, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje jedynie kwestia ustanowienia radcy prawnego. Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 powołanej ustawy ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast w niniejszej sprawie, mimo złożenia przez skarżącego dodatkowych oświadczeń i wyciągu z rachunku bankowego, nie można ustalić w sposób nie budzący wątpliwości jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja finansowa i jakie są jego zdolności płatnicze, a w konsekwencji nie jest możliwe ustalenie, że spełnia on przesłankę uzasadniającą ustanowienie dla niego radcy prawnego. Oświadczenia niepełne oraz takie, które budzą wątpliwości nie mogą bowiem stanowić podstawy przyznania prawa pomocy, gdyż jest to instytucja wyjątkowa i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. P. B. wniósł sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, żądając jego uchylenia i przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie na jego rzecz radcy prawnego. Skarżący podniósł, iż wbrew twierdzeniom Sądu znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jedynym stałym źródłem dochodu jest dochód z tytułu prac dorywczych w wymiarze wskazanym w oświadczeniu oraz dobrowolne alimenty ze strony matki w wysokości 150 zł. Ponadto, jak wskazał skarżący, matka pomaga mu również w ten sposób, iż kupuje mu żywność. Jednakże w związku z tym, że kontynuuje naukę i w dalszym ciągu rosną jego potrzeby, w kwietniu 2012r. skarżący skierował do sądu powództwo o ustanowienie na jego rzecz obowiązku alimentacyjnego przeciwko swojej matce, gdyż w sytuacji pozbawienia go środków z pomocy społecznej nie jest on w stanie samodzielnie utrzymać się i jednocześnie kontynuować naukę. Podkreślił, iż nie ma żadnych możliwości uzyskania środków niezbędnych na wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika, który jest niezbędny w celu wniesienia skargi kasacyjnej. Nie posiada też żadnych oszczędności, gdyż kwoty jakie czasami pozostają na jego koncie na koniec miesiąca nie przekraczają 50 zł, co nie pozwoli mu na wynajęcie radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270), zwanej w dalszej części p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Należy zaznaczyć, iż wnioskodawca skarżąc w niniejszej sprawie działanie organu administracji w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, stosownie do art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W związku z powyższym, rozważenia wymaga wyłącznie kwestia zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa procesowego przez ustanowienie adwokata. W myśl bowiem art. 262 p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występuje przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (Sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Dokonując oceny sytuacji materialnej i finansowej skarżącego, ustalonej w oparciu o jego oświadczenia i przedłożony wyciąg z rachunku bankowego, Sąd uznał, iż uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Jak wynika z oświadczeń skarżącego, zawartych na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w odpowiedziach na wezwanie Sądu, jedynym stałym źródłem utrzymania skarżącego są dobrowolne alimenty od matki w kwocie 150 zł. Dodatkowo skarżący podejmuje różne prace dorywcze, z których uzyskuje dochód w wysokości od 70 do 150 zł, przy czym jest to dochód nieregularny. Ponadto – jak oświadczył - potrzebne pieniądze skarżący pożycza od innych osób. Skarżący oświadczył także, iż nie posiada żadnych nieruchomości ani wartościowych przedmiotów. Jednocześnie z wyjaśnień skarżącego wynika, iż jego miesięczne wydatki na niezbędne potrzeby bytowe wynoszą 575 zł. Należy zatem stwierdzić, iż skarżący pozostaje w trudnej sytuacji materialnej, która pozwala mu tylko na zabezpieczenie podstawowych potrzeb. W związku z tym nie jest on w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wyjaśnić jednak należy, iż w myśl art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, ze okoliczności na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć. Z powyższych względów na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.