II SA/Ol 109/18

Dnia 24 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2018 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie adwokat E. M. kwotę 240 złotych (dwieście czterdzieści) powiększoną o należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną świadczoną na rzecz skarżącej A. K.j z urzędu. 1. Z akt sprawy przekazanych Sądowi wynika, że zaskarżoną decyzją z dnia "[...]"r., nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O - po rozpatrzeniu odwołania A K od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza J przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J z dnia "[...]"r., w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na D K - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017r., poz. 1257) dalej: k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przedstawił następująco okoliczności faktyczne i prawne sprawy: Po rozpatrzeniu wniosku z dnia "[...]"r., działająca z upoważnienia Burmistrza J Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J, decyzją z dnia "[...]"r. orzekła o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem D K. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 17 ust. 1 i ust. 1b, ust. 3, ust. 3a-3d, art. 20 ust.3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017r. poz. 1952) dalej: u.ś.r., art. 32 ustawy z dnia 7 lipca 2017r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz.U. z 2017r. poz. 1428), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie maja być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczenia o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017r. poz. 14663) w związku z art. 104, art. 130 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przywołaną na wstępie decyzją organu I instancji odmówiono przyznania A K świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem, o które wnioskowała w dniu "[...]"r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane w przypadku spełnienia wszystkich przesłanek, o których mowa w art.17 u.ś.r. Organ nie kwestionuje faktu sprawowania opieki przez p. A K nad synem, jednakże nie zostały spełnione pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia, bowiem D K nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz nie wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia rehabilitacji i edukacji tj. pkt 7 oraz 8 orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania Stopnia Niepełnosprawności w O. W odwołaniu od powyższej decyzji A K podniosła, że syn D jest chory od urodzenia w stopniu znacznym, wymaga stałej opieki, sam nie potrafi sobie nic zrobić. Podała, że nie wychodzi z domu sam, ponieważ się boi i nie rozpoznaje otoczenia. Wyjaśniła, że gdy wyjeżdża po zakupy, to syn podczas jej nieobecności cały czas do niej dzwoni, gdyż sam się boi. Podniosła, że syn ma już "[...]" lat, podczas gdy rozum na poziomie "[...]" latka, dlatego wymaga jej stałej opieki i pomocy. Wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O powołało się m.in. na treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nadto niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powinna powstać: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia - art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ odwoławczy przytoczył także treść pojęcia "znacznego stopnia niepełnosprawności" - art. 3 pkt 21 u.ś.r. oraz pojęcia "umiarkowanego stopnia niepełnosprawności" - art. 3 pkt 20 u.ś.r. Podkreślono, że organy orzekające w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego nie posiadają w tym zakresie swobody uznania administracyjnego, gdyż o przyznaniu świadczenia decyduje spełnienie ustawowych przesłanek. Z akt sprawy wynika natomiast, że D K jest całkowicie niezdolny do pracy do "[...]"r. na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS Oddział w O nr akt "[...]" z dnia "[...]"r., przy czym całkowita niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 18 roku życia. Syn D został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym na podstawie orzeczenia nr "[...]" z dnia "[...]"r. wydanego przez Powiatowy Zespól ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w O, gdzie wskazano, że nie występuje konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji syna oraz konieczność stałego współdziałania na co dzień opiekuna ww. w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z uwagi na brak spełnienia tej przesłanki odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo obiektywnie trudnej sytuacji skarżącej oraz jej rodziny. 2. Na tę decyzję A K złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w której wniosła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy oraz przydzielenie pełnomocnika do jej reprezentowania. Podała po raz kolejny, że jest matką syna D, który jest chory psychicznie o znacznym stopniu niepełnosprawności zgodnie z orzeczeniem wydanym przez ZUS w O. Wymaga zatem sprawowania opieki przez drugą osobę przy codziennych czynnościach. Jej rodzina liczy trzy osoby, przy czym mąż chory psychicznie o umiarkowanym stopniu oraz syn D. W tej sytuacji podjęcie przez nią zatrudnienia nie wchodzi w grę, gdyż musi sprawować opiekę nad synem. 3. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji. 4. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2018r. sygn. akt II SA/Ol 109/18 skarżącej przyznano prawo pomocy w zakresie ustanowienia dla niej adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 2188 z późn. zm) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369, z późn. zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi Sąd stwierdził, że podziela rozważania organów I i II instancji. Zaskarżona decyzja oraz utrzymująca ją w mocy decyzja organu odwoławczego nie naruszają prawa. W niniejszej sprawie przedmiotem rozpoznania Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O z dnia "[...]"r., którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]"r. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na syna D K wobec braku spełniania wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania wskazanego świadczenia. Przede wszystkim należy wyjaśnić, że materialnoprawną podstawę skarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1952 ) dalej: u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie ulega wątpliwości, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, a jego przyznanie uwarunkowane jest spełnieniem wszystkich przesłanek określonych w tym przepisie. Jedną z nich jest okoliczność, że osoba nad którą sprawowana jest opieka legitymuje się albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z dwoma wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brzmienie omawianego przepisu, a zwłaszcza użyty w nim zwrot "łącznie ze wskazaniami", a także spójnik "oraz" umieszczony pomiędzy wyliczeniem pierwszego i drugiego ze wskazań, nie pozostawia wątpliwości co do tego, że do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne uprawnia tylko takie orzeczenie o niepełnosprawności, które zawiera równocześnie (łącznie, kumulatywnie) oba wskazania (por. wyrok NSA z 18 lutego 2011r., sygn. akt I OSK 1803/10; wyrok WSA w Poznaniu z 13 lipca 2011r., sygn. akt IV SA/Po 397/11, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).). Istota rozbieżności pomiędzy skarżącą a organem sprowadza się do uznania przez organy orzekające w sprawie, że skarżąca nie spełniła jednej z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem orzeczenie o niepełnosprawności syna nie zawiera wskazań co do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W związku z powyższym w ocenie Sądu brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia skoro jedna z obligatoryjnych przesłanek nie została spełniona. Z przekazanych akt administracyjnych tej sprawy wynika, że D K jest całkowicie niezdolny do pracy do "[...]"r. na podstawie Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w O nr akt "[...]" z dnia "[...]"r., przy czym całkowita niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 18 roku życia. Natomiast z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespól ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w O nr "[...]" z dnia "[...]"r. wynika, że D K został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym, przy czym niepełnosprawność istnieje od urodzenia. W orzeczeniu tym w pkt 7 i 8 wskazano, że nie występuje konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współdziałania na co dzień opiekuna ww. w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Orzeczenie to zawierało pouczenie o możliwości jego zakwestionowania jednak skarżąca nie wystąpiła z odwołaniem do organu wyższej instancji. W tym miejscu należy wskazać, iż stosownie do treści art. 3 pkt 21 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d)posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zaś w myśl art. 3 pkt. 20 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności - oznacza to: a) niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów. Skoro zatem przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymaga aby osoba nad którą istniej konieczność sprawowania opieki musi legitymować się orzeczeniem bądź to o znacznym stopniu niepełnosprawności, bądź o stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniami, o których mowa wyżej, to w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność, iż syn D nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r. Wprawdzie lekarz orzecznik ZUS w swoim orzeczeniu wskazał na całkowitą niezdolność do pracy do dnia "[...]"r., jednak w takim przypadku musiałoby znaleźć się także orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczonej na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a o takiej całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie orzeczono. Także orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w O nie pozwala na uznanie, że syn D jest osobą nad którą sprawowanie osobistej opieki uprawnia do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem w orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie orzeczono jednocześnie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współdziałania na co dzień opiekuna ww. w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd całkowicie podziela stanowisko Kolegium, że organy orzekające w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mają żadnych uprawnień zarówno do kwestionowania orzeczeń o niepełnosprawności (wydanych przez uprawnione organy lub sądy), jak i tym bardziej do podejmowania jakichkolwiek ustaleń mających na celu uzupełnienie wydanych orzeczeń. Takie właśnie działanie stanowiłoby naruszenie zasady praworządności. Także sąd administracyjny, dokonując kontroli legalności decyzji wydanej w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest władny wzruszyć wydanego orzeczenia o niepełnosprawności, ani też kwestionować jego treści, gdyż orzeczenie tego rodzaju podejmowane jest albo przez organy administracyjne (powiatowe i wojewódzkie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności) podlegające kontroli innych sądów (sądów powszechnych – sądów pracy i ubezpieczeń społecznych), albo też właśnie przez te sądy. Resumując wobec braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ocena organów orzekających w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wobec konieczności sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodna z dokonanymi ustaleniami faktycznymi oraz przepisami prawa. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalono skargę. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 p.p.s.a. oraz § 2 pkt 1 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit."c" w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016r. poz. 1714).