II SA/Ol 1110/12

Dnia 12 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2013 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. J. K. w dniu "[...]" wystąpił do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – D. K. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" decyzją z dnia "[...]" odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca nie spełnia podstawowego warunku uprawniającego do przyznania świadczenia, gdyż nie zrezygnował z zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej z powodu konieczności objęcia matki opieką. Jednocześnie podniósł, iż wnioskodawca jest rolnikiem, wobec czego nie można uznać go za osobę bezrobotną. Fakt podlegania ubezpieczeniu społecznemu w KRUS stawia go na równi z osobami aktywnymi zawodowo. W odwołaniu od powyższej decyzji J. K. podniósł, iż nie zgadza się z takim rozstrzygnięciem. Wskazał, iż ma gospodarstwo rolne, ale nie przeszkadza mu ono w opiece nad matką. Dodał, iż jest na każde zawołanie matki i kiedy trzeba wozi ją do lekarza i chodzi do apteki po leki. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Argumentowało m.in., iż w myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przyznaje się wyłącznie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i tylko wtedy, gdy określone osoby nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności. Istota świadczenia pielęgnacyjnego opiera się na tym, iż jest ono przyznawane właśnie wtedy i właśnie dlatego, że osoba sprawująca opiekę zmuszona jest do rezygnacji z pracy zarobkowej. Jego celem jest zaś zrekompensowanie utraconych przez opiekuna dochodów z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą jej wymagającą. Co więcej, państwo zobowiązuje się (i obowiązek ten realizuje) do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne i emerytalne za taką osobę. Niemniej jednak przedmiotowe świadczenie przysługuje jedynie pod warunkiem faktycznego świadczenia osobistej opieki i to w takim zakresie, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wskazano, iż z materiału dowodowego sprawy wynika, że J. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką – D. K., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności) Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika również, iż D. K. ma "[...]" lat i jest wdową. Ponadto, w aktach sprawy są informacje wskazujące, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni "[...]" i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Wnioskodawca oświadczył, iż sprawuje opiekę nad matką (tj. wozi ją do lekarza, chodzi do apteki po lekarstwa, robi zakupy, pomaga w myciu, smaruje maściami kręgosłup, nogi i biodra oraz sprząta jej pokój) i prowadzenie gospodarstwa rolnego nie koliduje z tą opieką. Wskazano, iż powyższe ustalenia jednoznacznie wskazują, iż J. K. nie spełnia podstawowej przesłanki uprawniającej do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż nie podejmuje on ani nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Bezspornym pozostaje fakt, iż wnioskodawca opiekuje się chorą matką niemniej jednak nie jest to wystarczająca okoliczność do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Istotny jest bowiem fakt, wynikający bezspornie z akt sprawy, że wnioskodawca jest rolnikiem, podlegającym ubezpieczeniu społecznemu rolników. Tymczasem przesłanką przyznania przedmiotowego świadczenia jest brak podjęcia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ze względu na konieczność sprawowania opieki. We wniesionej do Sadu skardze na decyzję z dnia "[...]" J. K. wskazał, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem Kolegium. Podniósł, iż jest "na każde zawołanie matki", jeździ z nią do lekarza, smaruje ją maściami i pomaga w dojściu do łazienki. Ponadto wskazał, że jeździ do apteki, robi zakupy i przygotowuje posiłki. W odpowiedzi na skargę Kolegium, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dna 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że wykonywana kontrola polega na weryfikacji decyzji lub postanowienia organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Materialnoprawną podstawą jej wydania był art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na tle tego przepisu jeszcze do niedawna istniały rozbieżności w orzecznictwie sądowo-administracyjnym co do tego czy posiadanie gospodarstwa rolnego wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 11 grudnia 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął w trybie art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. uchwałę w składzie siedmiu sędziów, sygn. akt I OPS 5/12, w której stwierdził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zasadniczo uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie, w której została podjęta (art. 187 § 2 p.p.s.a.), ma ona jednak także tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że uchwała taka dotyczy nie tylko danej sprawy, ale wszystkich spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym. Dopóki nie nastąpi zmiana stanowiska zawartego w uchwale, dopóty sądy administracyjne (pośrednio nim związane) stanowisko to powinny respektować. Powołany przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy analogicznej do tej, w której podjęto uchwałę, w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jedyną możliwością odstąpienia od stanowiska zawartego w uchwale stanowi wystąpienie przez skład niepodzielający zawartego w uchwale stanowiska do odpowiedniego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z zagadnieniem prawnym (por. J. Drachal, A. Wiktorowska, P. Wajda w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 868 oraz wyroki NSA z dnia 13 marca 2008r., II FSK 147/07; z dnia 27 listopada 2007 r., I FSK 1385/07; z dnia 11 grudnia 2007 r., I FSK 231/07; z dnia 28 lipca 2005 r., II FSK 576/05). Jeżeli jednak wojewódzki sąd administracyjny podziela wykładnię prawa zawartą w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ma obowiązku uruchamiania procedury przewidzianej w art. 269 § 1 p.p.s.a. tj. zwracania się do odpowiedniego składu NSA o ponowne zajęcie się danym zagadnieniem prawnym i ewentualne podjęcie odmiennej uchwały (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 października 2007 r., III SA/Wa 1409/07). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie niniejszym podziela pogląd prawny, wyrażony w powołanej uchwale składu siedmiu sędziów w sprawie I OPS 5/12, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. W uchwale tej wskazano, że "prowadzenie gospodarstwa rolnego, oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. Zatem przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną (...). Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia zatem rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem. Bezspornie skarżący J. K. posiada gospodarstwo rolne o pow. "[...]", a zatem – w świetle powołanej uchwały – świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką nie może być mu przyznane, niezależnie od tego jaki jest zakres opieki sprawowanej osobiście przez skarżącego nad matką. Z tych względów stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów, a skarga na nią podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.