II SA/Ol 1121/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Protokolant specjalista Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2015r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzają ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]".; 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3/ zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej E. K. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4/ przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz adwokat N. Z. – K. kwotę 240zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że E. K. wnioskiem z dnia 1 marca 2014r. zwróciła się do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnień kombatanckich. We wniosku strona przede wszystkim opisała swoje życie w czasie II wojny światowej, a także po jej zakończeniu. Pismem z dnia 6 marca 2014r. organ zwrócił się do wnioskodawczyni o wskazanie okoliczności z art. 1 – 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Wskazano także na konieczność wypełnienia wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich. Następnie decyzją z dnia "[...]" organ odmówił przyznania wnioskodawczyni uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ przytoczył treść przepisu art. 22 ust. 1 wspomnianej ustawy. Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. rozstrzygnięciem. W uzasadnieniu podniosła, że jako harcerka w czasie wojny była łączniczką w siedzibie Harcerskiej Poczty Polowej przy ul. Wilczej 41. Wspomniała, że przez pewien czas działała jako kurier. Podała nazwisko osoby, która, jeżeli żyje, mogłaby potwierdzić wiarygodność jej historii. Strona podkreśliła, że do dziś odczuwa skutki chorób, które wyniknęły z wydarzeń wojennych. Wskazała przy tym na swój podeszły wiek i zły stan zdrowia. Następnie decyzją z dnia "[...]" Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia "[...]". Organ stwierdził, że strona poza własnymi oświadczeniami, nie przedłożyła jakichkolwiek innych dowodów, które mogłyby potwierdzić podnoszone przez nią okoliczności. Wskazano również, że obowiązująca ustawa nie przyznaje uprawnień kombatanckich osobom, które wspierały walkę z hitlerowskim najeźdźcą, ale nie działały w warunkach opisanych w jej przepisach. Z akt sprawy natomiast nie wynika, że wnioskodawczyni była członkiem organizacji konspiracyjnej. Skargę. na ww. decyzję wywiodła E. K.. Skarżąca stwierdziła, że w dniu 6 kwietnia 1998r. zwracała się już z wnioskiem o uzyskanie "przywilejów kombatanckich". Podobne stwierdzenie strona zawarła jeszcze na etapie postępowania administracyjnego w piśmie znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy (akta adm., k. – 21). Zaznaczyła, że wysłała wówczas zaświadczenie z Harcerskiej Poczty Polowej z pieczątką Harcerską, a także zaświadczenie o "tajnych kompletach w roku 1943".. Wnioskodawczyni wskazując na te okoliczności podała "numer "[...]"". Ponadto powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu co do uczestniczenia w strukturze konspiracyjnej w trakcie II wojny światowej i opisała niektóre wydarzenia, w których uczestniczyła w czasie wojny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, stwierdzając, że podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia sprawy, podejmując rozstrzygnięcie zgodne z obowiązującymi przepisami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 14 marca 2012 r., poz. 270 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć organu w niniejszej sprawie są przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. 2012r., poz. 400, j.t.), zwanej dalej ustawą o kombatantach. Stosownie do art. 21 ust. 1 przywołanej ustawy uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2. Zgodnie zaś z art. 22 ust. 1 o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Rekomendacji udziela się bez względu na to, czy osoba ubiegająca się o uprawnienia zgłosi zamiar wstąpienia do stowarzyszenia. Na podstawie decyzji o przyznaniu uprawnień określonych w ustawie Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydaje odpowiednie zaświadczenie. Według art. 1 ust. 1 rzeczonej ustawy kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. W przepisach art. 1-2 ustawodawca określa co uznaje się za działalność kombatancką i działalność równorzędną z działalnością kombatancką. W art. 3 natomiast wskazano, że do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania w określonych w tym przepisie więzieniach, miejscach niewoli, internowania itd.. Należy mieć na uwadze, że postępowanie w sprawie ustalenia uprawnień kombatanckich jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się wszystkie unormowania dotyczące zasad i sposobu prowadzenia dowodowego wynikające z kodeksu postępowania administracyjnego. Organ prowadzący postępowanie administracyjne, zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji, obowiązany jest zatem przestrzegać zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267), k.p.a. Oznacza to, że powinien on podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują z urzędu lub na wniosek stron wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Ponadto stosownie do art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów (art. 81 Kpa). Przepis art. 80 k.p.a. wyraża równocześnie zasadę prawdy obiektywnej jak też zasadę swobodnej oceny dowodów. Organ prowadzący postępowanie musi zatem dążyć do ustalenia prawdy materialnej i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenić wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych (por. k.p.a. z komentarzem. B. Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 1996. s.378). Z przedstawionych wyżej przepisów postępowania wynika, że obowiązek dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla danej sprawy okoliczności faktycznych spoczywa na organie administracji. Prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego będzie możliwe tylko wówczas, gdy zostaną wszechstronnie wyjaśnione wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a stronie zostanie zapewniony czynny udział w każdej fazie postępowania. Nadto stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Dodać nadto trzeba, że na gruncie k.p.a. obowiązek uzasadniania decyzji powiązany jest z zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.) oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Uzasadnienie decyzji winno też spełniać rolę edukacyjną w stosunku do adresatów decyzji oraz innych podmiotów, a także powinno umożliwiać kontrolę poprawności decyzji, w tym również przez Sąd, który - sprawując kontrolę w oparciu o powołane na wstępie przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści. W ocenie Sądu przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ uchybił obowiązkom, wynikającym z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. Przede wszystkim organy nie przeprowadziły wystarczającego postępowania wyjaśniającego i nie ustosunkowały się do wszystkich okoliczności wskazanych przez stronę w toku postępowania administracyjnego. Rozstrzygnięcie zaś pierwszo- instancyjne jest niezwykle lakoniczne i w swej treści zawiera jedynie treść przepisu art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach. Wynika z niego jedynie to, że organ zwrócił się do wnioskodawczyni o wskazanie okoliczności z art. 1 – 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach. Trudno zatem mówić o przeprowadzeniu choćby namiastki postępowania administracyjnego w sprawie. Z kolei rozpatrując sprawę w II instancji organ zupełnie nie odniósł się do twierdzeń strony zaprezentowanych w jej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tymczasem podała ona w tym wniosku, że jako harcerka w czasie wojny była łączniczką w siedzibie Harcerskiej Poczty Polowej przy ul. Wilczej 41. Wspomniała, że przez pewien czas działała jako kurier. Podała nazwisko osoby, która, jeżeli żyje, mogłaby potwierdzić wiarygodność jej historii. Strona podkreśliła, że do dziś odczuwa skutki chorób, które swój początek miały na skutek wydarzeń wojennych. Organ nie podjął próby weryfikacji tych okoliczności, które przecież wydają się być istotne dla sprawy. Z uzasadnienia rozstrzygnięcia wynika zaś, że przerzucił on całkowicie obowiązek udowodnienia wskazanych okoliczności, na stronę. Ponadto organ nie odniósł się do bardzo ważnej kwestii wskazanej przez E. K. w piśmie znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy (akta adm., k. – 21). Skarżąca zaznaczyła w nim, że w dniu 6 kwietnia 1998r. zwracała się już z wnioskiem o uzyskanie "przywilejów kombatanckich" i wysłała zaświadczenie z Harcerskiej Poczty Polowej z pieczątką Harcerską, a także zaświadczenie o "tajnych kompletach w roku 1943".. Wnioskodawczyni wskazując na te okoliczności podała "numer "[...]"". Co prawda w swoim wniosku z dnia 1 marca 2014r. skarżąca stwierdziła, że nie składała wcześniej wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich ale biorąc pod uwagę jej późniejsze twierdzenia w tym zakresie, organ powinien zweryfikować tą kwestię. Jest niezwykle istotne bowiem ustalenie czy organ procedował już nad innym wnioskiem strony co do przyznania uprawnień kombatanckich, a jeśli tak to niezbędne byłoby ustalenie jakie ewentualnie zapadło rozstrzygnięcie w zakresie tego wniosku. Ustalenie tej kwestii może mieć wpływ na rozpoznanie rzeczonego wniosku skarżącej z dnia 1 marca 2014r. Rozpoznając sprawę ponownie organ zastosuje się do oceny prawnej zawartej w wyroku. Stwierdzając naruszenie przepisów prawa należało w pkt 1 uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z mocy art. 152 tej ustawy Sąd orzekł w pkt 2, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. O kosztach orzeczono w pkt 3 stosownie do art. 200 powołanej ustawy. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł w punkcie 4 sentencji wyroku na mocy art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 i § 20 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.