II SA/Ol 1128/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 grudnia 2014r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia na uchwałę Rady Gminy z dnia "[...]", nr ‘[...]" w przedmiocie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy postanawia 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić stronie skarżącej uiszczony wpis od skargi w kwocie 300 zł (słownie: trzysta złotych). W dniu 16 września 2014r. (data nadania pocztowego) Stowarzyszenie (dalej jako: "Stowarzyszenie"), reprezentowane przez H. M., zaskarżyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, po uprzednim wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa, uchwałę Rady Gminy z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Do skargi załączono kopię zawiadomienia Starosty o wpisaniu Stowarzyszenia do ewidencji stowarzyszeń zwykłych, upoważnienie H. M. do reprezentowania Stowarzyszenia, podpisane przez dwóch członków Stowarzyszenia – D. A. i J. J. oraz potwierdzenie uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 300 zł. W odpowiedzi na skargę Rada Gminy wniosła o oddalenie skargi Na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 21 października 2014r. Stowarzyszenie zostało wezwane do usunięcia braków formalnych skargi poprzez: nadesłanie wykazu wszystkich członków Stowarzyszenia - w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to doręczone zostało H. M. na wskazany adres w dniu 24 października 2014r. Wyznaczony termin upłynął bezskutecznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Merytoryczne rozpoznanie zasadności skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot, oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku którejś z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do odrzucenia skargi. Skarżące stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z treścią art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr, 79 poz. 855 ze zm.) osoby w liczbie co najmniej trzech, pragnące założyć stowarzyszenie zwykłe, uchwalają regulamin działalności, określając w szczególności jego nazwę, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie. Stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia, nieposiadającą osobowości prawnej (art. 40 ust. 2 prawa o stowarzyszeniach). Prostsza forma stowarzyszeń zwykłych wyraża się po pierwsze - w obniżeniu minimalnej liczby osób uprawnionych do ich założenia (z 15 do 3 osób), po drugie - w zastąpieniu wymogu uchwalania statutu mającego rozbudowaną treści wymogiem uchwalania znacznie bardziej uproszczonego regulaminu i po trzecie - w zastąpieniu wniosku do sądu o rejestrację w KRS wnioskiem do organu nadzorującego, informującym o utworzeniu stowarzyszenia zwykłego. Do stowarzyszeń zwykłych nie stosuje się m.in. art. 10 i art. 11 prawa o stowarzyszeniach, co oznacza że stowarzyszenie takie nie może mieć organów, niemniej posiada ono wewnętrzną strukturę organizacyjną (art. 2 ust. 2 prawa o stowarzyszeniach) i musi określać w regulaminie przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie (niebędącego jednak organem). Konsekwencją braku osobowości prawnej stowarzyszenia zwykłego jest brak zdolności do czynności prawnych i brak własnego majątku. Stowarzyszeniom zwykłym zaś przysługuje zdolność sądowa tj. zdolność do występowania w postępowaniu jako strona np. w postępowaniu soądowoadministracyjnym (art. 25 § 2 p.p.s.a.). Zdolność sądowa organizacji społecznych, zarówno posiadających osobowość prawną, jak i niemających takiej osobowości, w zakresie ich statutowej działalności jest także konsekwencją przyznania takim organizacjom w prawie publicznym prawa do udziału w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób (zob. art. 31 k.p.a.). Do takich sytuacji odnosi się art. 25 § 4 p.p.s.a. (wyrok NSA z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. II OSK 1308/11, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis ten stanowi, że zdolność sądową mają organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. W postanowieniu z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 114/13, NSA podkreślił, ze Konstytucja RP w art. 12 gwarantuje wolność tworzenia i działania stowarzyszeń od strony instytucjonalnej. Stowarzyszenia zostały uznane - obok związków zawodowych, organizacji społeczno-zawodowych rolników, ruchów obywatelskich i innych dobrowolnych zrzeszeń, a także fundacji - za ważny element zasady społeczeństwa obywatelskiego. Oznacza to, że ustawa zasadnicza chroni nie tylko przejaw realizacji wolności zrzeszania się, ale uznaje stowarzyszenia za pełniące pewne istotne funkcje publiczne. Zaznaczył też, że Konstytucja zapewnia każdemu wolność zrzeszania się (art. 58 ust. 1). W postanowieniu tym Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, odwołując się do wyroku SN z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I CSK 234/12 (Lex nr 1307997), że ze względu na nieprzysługiwanie stowarzyszeniom zwykłym osobowości prawnej i niestosowanie do nich przepisów o osobach prawnych, podmiotem praw i obowiązków w stosunkach cywilnoprawnych związanych z działalnością stowarzyszeń zwykłych, nie mogą być same te stowarzyszenia, lecz tylko ich członkowie. A zatem tylko wszyscy członkowie stowarzyszenia zwykłego mogą stać się podmiotami określonych praw i obowiązków w razie dokonania czynności prawnej przez nich wszystkich lub przez ustanowionego przez nich przedstawiciela, działającego w granicach umocowania. NSA stwierdził, ze skoro stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej, to w postępowaniu sądowoadministracyjnym legitymację procesową posiadają wszyscy członkowie tego stowarzyszenia, jako podmioty praw i obowiązków. W postanowieniu z dnia 8 kwietnia 2014r., sygn. akt II OSK 2687/12 NSA wskazał, że konieczne jest zweryfikowanie przez sąd w oparciu o przedłożone dokumenty, że osoby podpisane pod skargą były założycielami czy też są członkami stowarzyszenia uprawnionymi do złożenia skargi albo, że wszyscy członkowie stowarzyszenia podpisali dokument udzielający pełnomocnictwa procesowego. Stosownie do treści art. 28 § 1 i art. 29 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy lub osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. W razie zaniedbania powyższemu obowiązkowi, na zasadzie art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., Przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia braków formalnych skargi w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Wykazanie umocowania wymaga formy dokumentu, a zwykle będzie to dokument urzędowy (np. odpis z KRS) lub prywatny (statut, umowa spółki lub inny, który potwierdzi legitymację do działania). Z przedłożonych przez H. M. dokumentów nie wynika, aby była osobą uprawnioną do działania w imieniu Stowarzyszenia. Wprawdzie przedłożyła pismo zatytułowane "upoważnienie", ale brak jest informacji czy dwie osoby, które podpisały ten dokument są rzeczywiście członkami Stowarzyszenia i czy pełnomocnictwo zostało udzielone skutecznie. W tej sytuacji nie można przyjąć, że strona skarżąca udokumentowała w należyty sposób uprawnienie do reprezentowania Stowarzyszenia. W związku z tym, na zasadzie art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. strona skarżąca została wezwana do nadesłania wykazu wszystkich członków Stowarzyszenia. Mimo prawidłowo doręczonego wezwania oraz zawartego w nim pouczenia o skutkach zaniedbania nałożonego obowiązku wyznaczony termin upłynął bezskutecznie. Okoliczność ta obliguje Sąd do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., wobec nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. O zwrocie wpisu od skargi orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd z urzędu zwraca stronie uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego.