II SA/Ol 1132/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2014r. ze skargi D. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie rejestracji pojazdu 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że Starosta A decyzją z dnia "[...]" zarejestrował pojazd marki A o numerze rejestracyjnym: "[...]" na D. S.. W dniu 19 sierpnia 2013 roku do Starostwa A wpłynął sprzeciw Prokuratora Rejonowego z dnia 17 kwietnia 2013 roku, sygn. akt: Pa 21/13 od ww. ostatecznej decyzji Starosty A z dnia "[...]" , z uwagi na to, że opartą ją na istotnym dla sprawy dowodzie w postaci umowy zamiany, który okazał się fałszywy. Decyzją z dnia "[...]", podjętą w trybie postępowania o wznowienie decyzji, Starosta A uchylił wspomnianą decyzję własną z dnia "[...]" wydaną w sprawie rejestracji samochodu osobowego A, a następnie odmówił rejestracji wskazanego pojazdu, jednocześnie unieważniając dowód rejestracyjny Seri "[...]" wydany dnia 20 sierpnia 2010 roku, znak legalizacyjny "[...]" oraz wpis dotyczący wymienionego jako właściciela w karcie pojazdu numer "[...]". W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podniósł, że dokonując rejestracji pojazdu oparł się m.in. na umowie zamiany przedmiotowego samochodu, zawartej w dniu 2 lipca 2010 roku pomiędzy M. Z. , a D. S., która jak wynika z ustaleń Prokuratury Rejonowe okazała się fałszywa. W dalszej części uzasadnienia wskazano, że na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, rejestracji pojazdu dokonuje się na podstawie oryginału dokumentu własności. W razie nie spełnienia przewidzianych prawem warunków, tj. nie przedłożenia wymaganych dokumentów, nie może nastąpić rejestracja pojazdu, a jeżeli nastąpiła, to zachodzą podstawy do wyeliminowania takiej decyzji z obrotu prawnego. Na powyższą decyzję odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł D. S., wnosząc o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zarzucono jej naruszenie przepisów postępowania poprzez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ II instancji podniósł, że osoba, na której rzecz ma nastąpić rejestracja, powinna udokumentować swoje prawa własności do pojazdu mającego być przedmiotem rejestracji, gdyż zarejestrowany może być jedynie pojazd, który stanowi przedmiot uregulowanego prawa własności. Wobec powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że jedną z istotnych okoliczności wymagających wyjaśnienia w postępowaniu w sprawie rejestracji pojazdu było ustalenie, czy osoba, na rzecz której ma być dokonana rejestracja, jest właścicielem pojazdu, tj. czy skutecznie została zawarta umowa zamiany pojazdów. Wskazano, że z ustaleń poczynionych przez Prokuratora Rejonowego wynika, iż umowa zamiany pojazdów pomiędzy D. S., a M. Z. została sfałszowana. Natomiast organy administracji nie są organami władnymi do podważania ustaleń dokonanych przez organy ścigania. Powyższa decyzja została zaskarżona przez D. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Skarżący domagał się uchylenia lub zawieszenia decyzji Starosty A do czasu ustalenia przez Prokuraturę Rejonową w A stanu faktycznego zawartej umowy zamiany. W uzasadnieniu skargi D. S. wskazał, że umowę zamiany pojazdu z dnia 2 lipca 2010 roku, poprzedzała umowa zawarta w dniu 30 grudnia 2009 roku, która w ocenie skarżącego musiała być powielona, gdyż w Urzędzie Skarbowym poinformowany został, iż wspomniana umowa musi zawierać określenie wartości przedmiotu zamiany. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W dniu 8 stycznia 2014 roku do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Olsztynie wpłynęła odpowiedź na skargę Prokuratora Rejonowego, który wniósł o jej oddalenie. Z treści wspomnianego pisma wynika, że w realiach niniejszej sprawy ustalenia poczynione w toku postępowania przygotowawczego wskazują, że w dokumencie umowy zamiany datowanej na dzień 2 lipca 2010 roku nakreślony został nieautentyczny podpis M. Z.. Tym samym zakwestionować należy wiarygodność całego dokumentu. Powyższe okoliczności uzasadniają wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Ponadto Prokurator Rejonowy wskazał, że powinnością organu administracyjnego w toku postępowania o zarejestrowanie pojazdu jest jedynie zweryfikowanie kompletności i prawidłowości formalnej (również w zakresie ewentualnych wątpliwości odnośnie autentyczności) dokumentów przedkładanych wraz z wnioskiem. W piśmie z dnia 16 stycznie 2014 roku D. S. wskazał, że w toku postępowania przygotowawczego o sygn. akt: Ds 364/13 ustalono, że kwestionowana umowa została dostarczona do miejsca zamieszkania M. Z., którą odebrał ojciec wymienionego. Skarżący zaznaczył, że po pewnym czasie odebrał ze wspomnianego mieszkania podpisaną umowę. Zdaniem D. S. przedmiotowa umowa zamiany musiała być podpisana w mieszkaniu M. Z. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 14 marca 2012 r., poz. 270 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie oraz poprzedzające je rozstrzygniecie organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]" Starosty A uchylającą decyzję własną z dnia "[...]" wydaną w sprawie rejestracji samochodu osobowego A, na D. S., a następnie odmówił rejestracji wskazanego pojazdu jednocześnie unieważnił dowód rejestracyjny serii A wydany dnia 20 sierpnia 2010 roku, znak legalizacyjny "[...]" oraz wpis dotyczący wymienionego jako właściciela w karcie pojazdu numer "[...]". W uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć organy podniosły, że skarżący dokonując rejestracji pojazdu oparł się m.in. na umowie zamiany przedmiotowego samochodu, zawartej w dniu 2 lipca 2010 roku pomiędzy M. Z., a D. S., która jak wynika z ustaleń Prokuratury Rejonowej, okazała się fałszywa. Wskazano, że na podstawie art. 72 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, rejestracji pojazdu dokonuje się na podstawie oryginału dokumentu własności. W razie niespełnienia przewidzianych prawem warunków, tj. nie przedłożenia wymaganych dokumentów, nie może nastąpić rejestracja pojazdu, a jeżeli nastąpiła to zachodzą podstawy do wyeliminowania takiej decyzji z obrotu prawnego, co też organ I instancji uczynił. Zgodnie z art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2012, poz. 1137) rejestracji dokonuje się na podstawie dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5. Istotą postępowania w sprawie rejestracji pojazdu (lub odmowy jego zarejestrowania) nie jest bezpośrednie ingerowanie w prawa właścicielskie. Natomiast jedną z istotnych okoliczności, wymagających wyjaśnienia w postępowaniu w sprawie rejestracji pojazdu (por. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), jest ustalenie, czy osoba, na rzecz której ma być dokonana rejestracja, jest właścicielem pojazdu. Zwrócić należy w tym miejscu uwagę, że organ prowadząc postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej powinien przede wszystkim dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zgodnie bowiem z art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013r., poz. 267 – dalej jako k.p.a.), organ administracji publicznej zobowiązany jest do wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Ponadto zgodnie z treścią art. 7 k.p.a w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego. Wynika z niej obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, ustalenie stanu faktycznego sprawy jest bowiem niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Trzeba mieć również na uwadze, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową mającą na celu stworzenie prawnej możliwości przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której została już wydana decyzja ostateczna. Tym samym w trybie wznowieniowym – w jakim rozpoznawana była przedmiotowa sprawa - organy zobowiązane były do pełnego merytorycznego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Na gruncie niniejszej sprawy organy wskazały, że Prokuratura Rejonowa nadzorowała postępowanie przygotowawcze w sprawie o sygn. akt: "[...]". W toku tego postępowania, na podstawie opinii biegłego z zakresu pisma ręcznego ustalono, że umowa zamiany przedmiotowego pojazdu A z dnia 2 lipca 2010r. została sfałszowana poprzez nakreślenie nieautentycznego podpisu M. Z. jako jednej ze strony. Umowa ta została następnie przedłożona w Starostwie Powiatowym w A w toku postępowania w przedmiocie rejestracji w/w pojazdu. Wspomniane postępowanie przygotowawcze zostało umorzone wobec niewykrycia sprawcy czynu. Organy podejmując swoje decyzje oparły się na ekspertyzie A z zakresu badań dokumentów (akta adm., k. – 44), wykonanej w sprawie o sygn. akt "[...]" Prokuratury Rejonowej w A. Z ekspertyzy tej wynika, że podpis czytelny A złożony w pozycji "zamieniający" na umowie zamiany zawartej w dniu 2 lipca 2010r. nie wykazuje żadnych istotnych korelacji z przedstawionymi do badań porównawczymi wzorami pisma M. Z, Z. Z. ani D. S. Organy zatem na podstawie ww. ustaleń biegłego uznały, że opisywana umowa jest nieważna. Nie mniej jednak w ocenie Sądu w toku postępowania administracyjnego toczącego się w obydwu instancjach, zaniechano wyjaśnienia wszystkich niezbędnych okoliczności sprawy. Tymczasem skarżący D. S. w toku całego postępowania w przedmiocie rejestracji pojazdu konsekwentnie wskazywał na istnienie pierwotnej umowy zamiany z dnia 30 grudnia 2009 roku. Z podniesionych przez niego okoliczności wynikało, iż chcąc uregulować obowiązek podatkowy powstały na skutek zawarcia umowy zamiany pojazdu, udał się do Urzędu Skarbowego. Pracownik Urzędu Skarbowego poinformował wtedy D. S., że na potrzeby postępowania podatkowego wspomniana umowa zamiany pojazdów powinna zawierać wskazanie wartości przedmiotu zamiany. Wobec powyższego D. S. postanowił konwalidować umowę zamiany zawartą w dniu 30 grudnia 2009 roku, poprzez sporządzenie kolejnej umowy, datowanej na dzień 2 lipca 2010 roku. Ponadto skarżący wskazywał na okoliczność, że M. Z. po upływie ok. 2 lat od zamiany pojazdów, zażądał od niego dodatkowego sprzętu do ciągnika lub ekwiwalentu w wysokości 2.000 zł. W przypadku niespełnienia jego żądania, zapowiedział, że poinformuje odpowiednie organy, iż podpis na umowie z dnia 2 lipca 2010r., nie należy do niego. Skarżący wskazał, że zwrócił się wtedy do M. Z. o zwrot przedmiotu zamiany, tj. ciągnika, lecz nie otrzymał od wymienionego żadnej odpowiedzi. W związku z tym złożył do Prokuratury Rejonowej zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Organy zupełnie nie zweryfikowany tych istotnych dla sprawy okoliczności. Przede wszystkim nie odniosły się do kwestii istnienia i obowiązywania pierwotnej umowy zamiany z dnia 30 grudnia 2009 roku zawartej pomiędzy skarżącym a M. Z., a dotyczącej wspomnianych pojazdów. Podpisy stron na wspomnianej umowie nie zostały zakwestionowane przez biegłego w opisanej wyżej ekspertyzie. Organy powinny zwrócić się do strony o wyjaśnienie tej kwestii, a także zażądać takiej umowy. Jeśliby bowiem okazało się, że wskazywana przez skarżącego umowa rzeczywiście istnieje, to oznaczałoby, że funkcjonuje ona w obrocie prawnym, wywołując istotne skutki prawne. Zgodnie bowiem z art. 155 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964r., Nr 16, poz. 93) umowa sprzedaży, zamiany, darowizny, przekazania nieruchomości lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy co do tożsamości oznaczonej przenosi własność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły. Jeśliby więc funkcjonowała pierwotna umowa zamiany pomiędzy wspomnianymi stronami odnosząca się do wskazanych pojazdów, to oznaczałoby, że na jej podstawie na skarżącego została skutecznie przeniesiona własność pojazdu A Okoliczność wartości przedmiotu zamiany jest natomiast istotna dla kwestii podatkowych, które nie są przedmiotem niniejszej sprawy. Istnienie zatem prawidłowo sporządzonej umowy zamiany z dnia 30 grudnia 2009 roku pomiędzy wskazanymi stronami, implikowałaby skutki w postaci przeniesienia prawa własności pojazdu. Organ w toku ponownego rozpoznania sprawy szczegółowo winien wyjaśnić ww. kwestię. Dopiero uzupełnione we wskazanym zakresie postępowanie administracyjne pozwoli organowi na rzetelną analizę przedmiotowej sprawy i podjęcie rozstrzygnięcia w trybie wznowieniowym, w oparciu o pełną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów. Organ zastosuje się do zaleceń i wytycznych Sądu w toku ponownego rozpoznania sprawy. Wskazać trzeba również, że orzeczenia sądowoadministracyjne, na które powołało się Kolegium, a odnoszące się do konieczności legitymowania się własnością pojazdu przez osobę chcącą zarejestrować taki pojazd, zapadły w odmiennym stanie faktycznym od rozpoznawanego. W stanach faktycznych opisywanych przez organ orzeczeń własność pojazdu została w sposób jednoznaczny zakwestionowana. Stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należało w pkt 1 uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji - stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z mocy art. 152 tej ustawy Sąd orzekł w pkt 2, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.