II SA/Ol 1137/12

Dnia 25 października 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2012 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. W dniu 28 maja 2012 r. M.M. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w J. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad teściową – J.M. Do wniosku dołączono m.in.: kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że J.M. od "[...]" 2010 r. na stałe została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; oświadczenie wnioskodawczyni z dnia 28 maja 2012 r., z którego wynika, że prowadzi ona gospodarstwo rolne o powierzchni 24 ha i z tego tytułu opłaca składki emerytalno-rentowe w KRUS; kserokopię decyzji Wójta Gminy z dnia "[...]" o uchyleniu, w związku z nabyciem prawa do emerytury rolniczej, decyzji z dnia "[...]" przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego córce J.M. – A.P.; zaświadczenie o zatrudnieniu córki J.M. – M.L. na czas nieokreślony w "[...]"; kserokopię decyzji Prezesa KRUS o ustaleniu córce J.M. – J.B. nowej wysokości renty od dnia 1 marca 2012 r. Po rozpoznaniu wniosku, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia "[...]" odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z koniecznością opieki nad teściową. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 1-3, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) zwanej dalej: u.ś.r., oraz rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. nr 129 poz. 1058). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że ze złożonego wniosku i załączonych do niego dokumentów wynika, że J.M. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz wymaga stałej i długotrwałej opieki innej osoby. Jej dzieci nie są w stanie sprawować opieki, natomiast opieki tej podjęła się wnioskodawczyni będąca synową, która w tym celu zrezygnowała z pracy we własnym gospodarstwie rolnym. Prace w gospodarstwie przejęła najstarsza córka wnioskodawczyni, sezonowo zatrudniany jest również pomocnik i brat wnioskodawczyni. Stwierdzono, że pomoc w formie świadczenia pielęgnacyjnego byłaby zasadna, jednak nie została spełniona w tej sprawie żadna z przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r., bowiem wnioskodawczyni wprawdzie jest członkiem rodziny, ale nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec teściowej. Od tej decyzji M.M. wniosła odwołanie domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu podniosła, że przysługuje jej prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na teściową, bowiem osobom niebędącym w obowiązku alimentacyjnym przysługuje pomoc, jeżeli są jedynymi członkami rodziny, które mogą opiekować się osobą niepełnosprawną. Dwie córki teściowej otrzymują rentę, trzecia jest wdową, ma na utrzymaniu dwoje dzieci i nie może zrezygnować z pracy. W tej sytuacji to ona opiekuje się teściową. Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni była żoną syna J.M., a zatem między nią a osobą wymagającą opieki zachodzi stosunek powinowactwa, a nie pokrewieństwa. Wnioskodawczyni nie należy zatem do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. W tej sytuacji organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że nie jest ona uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad teściową. Poza tym, aby było możliwe przyznanie tego świadczenia konieczne jest wystąpienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia. Za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może być uznany rolnik, który przynajmniej część czasu musi przeznaczać na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego. W orzecznictwie wskazuje się, że sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu podmiotów, które mogą otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne. Wnioskodawczyni jest rolnikiem, posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 24 ha i jako rolnik podlega ubezpieczeniu społecznemu, brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że jest osobą która rezygnuje z zatrudnienia lub go nie podejmuje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad swoją teściową. Na powyższą decyzję M.M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia i przekazania organowi sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu podniosła, że córki teściowej nie są w stanie sprawować nad nią opieki. To skarżąca sprawuje opiekę mimo posiadania gospodarstwa rolnego, poświęca swój czas rezygnując z pracy w gospodarstwie rolnym. Pracą w gospodarstwie zajmuje się obecnie najstarsza córka i brat skarżącej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 25 października 2012 r. skarżąca wyjaśniła, że gdyby nie istniała konieczność sprawowania opieki nad teściową, to pracowałaby w gospodarstwie razem z córką oraz bratem i nie musiałaby wynajmować pracownika. Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej: ustawą ppsa. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz\. 992, ze zm), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) zwanej dalej: k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną teściową – J.M. Wcześniej opieka ta była sprawowana przez jedną z córek teściowej A.P., zam. w W., gm. W., co potwierdza decyzja Wójta Gminy z dnia "[...]" ( karta 7 art. adm.), którą uchylił z dniem 6 kwietnia 2012 r. decyzję z dnia "[...]" przyznającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, przy czym powodem utraty prawa do tego świadczenia nie było brak możliwości sprawowania dalszej opieki nad niepełnosprawną matką lecz przyznanie świadczenia rentowego decyzją z dnia "[...]" Nr "[...]" przez KRUS OR w C. Obecnie skarżąca podnosi, że żadna z córek nie może sprawować opieki nad teściową, gdyż jedna z córek otrzymuje emeryturę rolniczą, druga - rentę, a trzecia jest wdową i nie może zrezygnować z pracy, gdyż ma na utrzymaniu dwoje dzieci. Jak zostało wyżej wskazane, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w przypadku wystąpienia okoliczności określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny zostały wymienione w art. 128-133 k.r.o. Są to krewni w linii prostej, rodzeństwo, małżonek, rodzice względem dziecka. Zgodnie zaś z art. 617 k.r.o., krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, a krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Natomiast z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka (art. 618 k.r.o.). Zatem synową łączy z matką jej męża stosunek powinowactwa, który nie wiąże się jednak z obowiązkiem alimentacyjnym. Biorąc pod uwagę treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz wskazane unormowania k.r.o. należy stwierdzić, że eliminują one powinowatych (w tym synową lub zięcia) z grona osób, którym przysługuje świadczenie alimentacyjne. Również art. 17 ust.1a u.ś.r. nie może stanowić podstawy dla przyznania świadczenia osobie powinowatej, gdyż dotyczy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w sytuacji, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Za taką osobę nie można uznać córek, które jedynie z racji faktu otrzymywania renty lub emerytury rolniczej miałyby zostać wyłączone z kręgu osób na których w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Analiza powyższych unormowań prowadzi do wniosku, że synowej nie przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego w rozpoznawanej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2012 r., sygn. I OSK 329/12, wyrok WSA w Opolu z dnia 3 sierpnia 2010 r., sygn. II SA/Op 345/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy podkreślić, że ustawodawca, określając w ustawie o świadczeniach rodzinnych przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewidział możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego każdemu członkowi rodziny osoby niepełnosprawnej, który wykonuje faktycznie tę opieką. Wręcz przeciwnie, w sposób enumeratywny zostały wymienione podmioty, którym świadczenie to przysługuje. W rozpoznawanej sprawie osobami, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., na których w myśl przepisów k.r.o. ciąży względem J.M. obowiązek alimentacyjny, są jej córki. Jedna z nich do czasu uzyskania świadczenia emerytalnego sprawowała opiekę nad matką. Należy również zauważyć, że skarżąca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 24 ha i z tego tytułu opłaca składki emerytalno-rentowe w KRUS. Zatem nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bowiem jest rolnikiem. W orzecznictwie rozbieżnie oceniana jest okoliczność ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez rolnika. Część judykatury wyraziła pogląd, że fakt pracy w gospodarstwie rolnym nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne nie jest wymagana rezygnacja z tej formy działalności. Uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest też uzależnione od wykazania, że posiadacz gospodarstwa rolnego nie jest w stanie podjąć pracy w tym gospodarstwie (por. wyroki: WSA w Kielcach z 11 maja 2011 r., sygn. II SA/Ke 229/11, WSA w Bydgoszczy z dnia 30 maja 2011 r., sygn. II SA/Bd 257/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W orzecznictwie prezentowane jest także stanowisko przeciwne, które podziela skład orzekający Sądu w niniejszej sprawie, że sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie omawianych przepisów (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2011 r., sygn. I OSK 1987/10; wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. I OSK 1393/11; wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2012 r., sygn. I OSK 2018/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak zostało wcześniej wskazane, jest brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ze względu na konieczność sprawowania opieki. Stosownie zaś do art. 3 pkt 22 u.ś.r. pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powyższym rozumieniu oznacza zatem, że mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w powyższych formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta. A więc wnioskodawca ma być osobą faktycznie bezrobotną i sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej pomocy. Wówczas uzasadniona jest pomoc państwa. W przypadku rolnika nie może być mowy o bezrobotności. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 69, poz. 145 ze zm.) za osobę bezrobotną nie uznaje się posiadacza nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub podlegającej ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. W rozpoznawanej sprawie nie ma wobec tego znaczenia okoliczność, że prace w gospodarstwie rolnym skarżącej są wykonywane przez jej najstarszą córkę i brata, jak sama podaje. Istotne jest to, że skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu i z tego tez tytułu osiąga określone przychody. Nie można w związku z tym uznać, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej Dodatkowo należy podkreślić, na co zwrócił uwagę NSA w powołanym wcześniej wyroku z dnia 20 kwietnia 2012 r., sygn. I OSK 2018/11, że praca w rodzinnym gospodarstwie rolnym nie została w ustawie o świadczeniach rodzinnych zrównana z innymi formami aktywności zawodowej. Ratio legis tego unormowania należy zaś poszukiwać w fakcie, że osoba prowadząca gospodarstwo rolne nie jest poddana reżimowi pracy, charakterystycznemu dla zatrudnienia u innego podmiotu (m.in. określone godziny pracy, miejsce wykonywania obowiązków). W związku z powyższym, przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.