II SA/Ol 1137/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącej radcy prawnego. B.L., skarżąc decyzję o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie na jej rzecz radcy prawnego. W uzasadnieniu stwierdziła, iż potrzebuje prawa pomocy, ponieważ jest pozbawiona jakiegokolwiek dochodu. Opiekuje się niepełnosprawną matką. Jedynym żywicielem rodziny jest mąż, który otrzymuje najniższe wynagrodzenie. Na utrzymaniu mają uczące się dziecko. Według oświadczenia zawartego we wniosku, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają skarżąca (48 l.), jej mąż (51 l.) i syn (24 l.). Dochód miesięczny rodziny, stanowiący wynagrodzenie za pracę męża, wynosi 1601,04 zł brutto. Majątek składa się z mieszkania (37,61 m2) i nieruchomości rolnej (0,95 ha). Skarżąca została zobowiązana do przedłożenia: (1) wyciągów z rachunków bankowych członków gospodarstwa domowego - z ostatnich dwóch miesięcy; (2) dowodu wypłaty wynagrodzenia męża; (3) dowodów uiszczenia w listopadzie 2013 r. wydatków związanych z mieszkaniem; (4) oświadczenia podającego pozostałe kategorie wydatków wraz z ich przybliżoną miesięczną wysokością oraz przyczyny braku wykorzystania nieruchomości rolnej w celu pozyskania źródła dochodu (np. z tytułu uprawy, dzierżawy, itp.) lub jej sprzedaży. W odpowiedzi do Sądu wpłynęły: (ad 1) wydruki z rachunków bankowych skarżącej (k. 20-21 akt) i jej syna (k. 22-25) - za okres od 1 listopada do 19 grudnia 2013 r. oraz oświadczenie męża o nieposiadaniu, także w listopadzie i grudniu 2013 r., rachunku bankowego; (ad 2) kopia raportu ZUS RMUA męża za listopad 2013 r. (k. 27); (ad 3) kopie dowodów uiszczenia w listopadzie 2013 r. wydatków związanych z mieszkaniem (k. 28-29) oraz (ad 4) oświadczenie skarżącej, według którego miesięczne koszty leków związanych z przewlekłą chorobą syna wynoszą 150 zł, a "brak źródeł dochodu z wykorzystania nieruchomości rolnej wynika z: sprawowania opieki nad schorowaną, niepełnosprawną matką, braku chętnych do wydzierżawienia lub kupna działki rolnej, przewyższenia wydatków nad zyskami w przypadku wynajęcia maszyn i pracownika do uprawiania ziemi" (k. 30-31). Rozpatrując wniosek zważono, co następuje: Wobec tego, iż z mocy art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.) skarżąca nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, w zakresie rozstrzygnięcia zgłoszonego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Według tego unormowania, ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy. Do sądu, kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, wiedzy i doświadczenia życiowego, należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Sąd jest władny wniosek strony uwzględnić jedynie wówczas, gdy ta samodzielnie udowodni, że spełnia przesłanki z przytoczonego przepisu. W każdym odmiennym wypadku, tj. w sytuacji, gdy z oświadczenia strony wynika, że jest w stanie ponieść koszty, ale także, gdy z niego nie wynika, że nie jest w stanie, sąd musi wniosek oddalić. Tak więc w interesie strony leży rzetelne uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak środków finansowych, z których mogłaby pokryć koszty, wszczynanego z własnej inicjatywy, postępowania sądowego. W przekonaniu orzekającego, warunek ten nie został w niniejszej sprawie spełniony. Weryfikując rzetelność deklaracji zawartej we wniosku ustalono mianowicie, iż w udokumentowanym okresie saldo na rachunku bankowym skarżącej wzrosło od "[...]" do "[...]" zł i dopiero dzień po jej sporządzeniu nastąpiło wycofanie prawie całości tych środków. Nic nie wskazuje zatem na to, by skarżąca nie miała rzeczywistej możliwości opłacenia profesjonalnego pełnomocnika. Nie mniej jednak godzi się zwrócić uwagę, iż jego udział jest konieczny dopiero w razie potrzeby sporządzenia środka odwoławczego od orzeczenia kończącego postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Do tego czasu udzielanie stronie pomocy prawnej nie warunkuje realizacji prawa do sądu. Wynika to z tego, iż sąd pierwszej instancji nie jest związany granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.), co oznacza, że dokonuje całościowej oceny legalności postępowania administracyjnego. Jest ponadto obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Nie jest przy tym wymagane stawiennictwo stron na rozprawie. W razie ich nieobecności przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy (art. 108 p.p.s.a.). Postanowienie wydane zostało w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.