II SA/Ol 1139/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata E. O. o przyznanie wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi F. W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wydaniem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 293/14 postanawia przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie adwokatowi E. O. kwotę 120 zł (słownie: sto dwadzieścia złotych), powiększoną o należny podatek VAT, tytułem wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przyznał skarżącemu – F. W. prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Na podstawie tego postanowienia Okręgowa Rada Adwokacka w "[...]" wyznaczyła dla skarżącego jako pełnomocnika z urzędu – adwokata E. O. Wyrokiem z dnia 23 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę skarżącego oraz przyznał na rzecz wyznaczonego adwokata kwotę 240 zł netto powiększoną o należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony wyznaczonemu adwokatowi w dniu 15 marca 2016 r. W piśmie procesowym z dnia 23 marca 2016 r., wyznaczony adwokat, informując o załączeniu do przedmiotowego pisma opinii z dnia 21 marca 2016 r. o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wskazanego wyżej wyroku, wniósł o przyznanie wynagrodzenia za jej sporządzenie, ponieważ - jak oświadczył - od skarżącego nie otrzymał żadnego wynagrodzenia. Do pisma procesowego z dnia 4 kwietnia 2016 r. załączył natomiast dowód nadania skarżącemu odpisu wyroku z uzasadnieniem oraz wskazanej opinii, dodając, że pisemnie pouczył skarżącego o sposobie dalszego postępowania w sprawie. W piśmie procesowym z dnia 24 marca 2016 r. skarżący wniósł m.in. o "niewypłacanie wynagrodzenia za sporządzenie opinii prawnej z dnia 21.03.2016 r. wykazującej brak podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od zapadłego wyroku (...) wydanego z rażącym naruszeniem praw postępowania sądowego" z związku ze zmową wyznaczonego adwokata z sędziami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, udokumentowanym okłamywaniem skarżącego i brakiem właściwej obrony, niewyjaśnioną odmową wniesienia skargi kasacyjnej oraz z uwagi na brak wskazania przyczyny wydania opinii prawnej podważającej autorytet adwokacki wyznaczonego adwokata i rzekomo wykazującej brak podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Podsumowując skarżący wniósł ponownie m.in. o niewypłacanie wynagrodzenia za sporządzenie "bezsensownej i nie pokrywającej się ze stanem faktycznym i stanem prawnym wydanej opinii prawnej. Przyznanie z urzędu adwokata do wniesienia skargi kasacyjnej (...)". Wskazać należy, iż w świetle art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, adwokat wyznaczony z urzędu otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Z dniem 1 stycznia 2016 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801), zwane dalej rozporządzeniem. Zgodnie z § 22 rozporządzenia, do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Powyższe oznacza, że w warunkach niniejszej sprawy, w związku z zakończeniem postępowania w I instancji wyrokiem z dnia z dnia 23 lutego 2016 r., na obecnym etapie postępowania, zastosowanie mają przepisy rozporządzenia. Stosownie do § 2 rozporządzenia, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata. W świetle § 4 ust. 1-3 rozporządzenia, opłatę ustala się w wysokości co najmniej ½ opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje z uwzględnieniem kryteriów, określonych ust. 2. Opłatę, o której mowa w ust. 1, podwyższa się ponadto o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. Wskazać należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku. Gdy pomoc prawna polega na sporządzeniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik powinien wykazać, że opinia została sporządzona i przekazana stronie [zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, i z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317]. W warunkach niniejszej sprawy, wyznaczony adwokat wniósł o przyznanie wynagrodzenia w związku ze sporządzeniem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Wyznaczony adwokat przedłożył dowód przesłania skarżącemu pisma, do którego załączył odpis wyroku z uzasadnieniem oraz opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W piśmie tym poinformował jednocześnie skarżącego, że gdyby jednak zdecydował się wnieść skargę kasacyjną - ze względu na przymus adwokacki - powinien zwrócić się do adwokata lub radcy prawnego z wyboru i wskazał mu datę, od której w warunkach niniejszej sprawy liczy się termin do wniesienia tego środka odwoławczego. Z pisma skarżącego z dnia 24 marca 2016 r. wynika, że otrzymał on przedmiotową opinię. W ocenie jednak skarżącego wyrok w niniejszej sprawie wydany został z rażącym naruszeniem prawa, zaś sporządzona opinia jest bezsensowna i nie pokrywa się ze stanem faktycznym i prawnym. Wyznaczony adwokat nie wyjaśnił odmowy wniesienia skargi kasacyjnej i tylko rzekomo wykazał brak podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W konsekwencji wniósł o niewypłacanie wynagrodzenia za sporządzenie tej opinii i przyznanie adwokata z urzędu do wniesienia skargi kasacyjnej. Mając to na uwadze, stwierdzić należy, że sposób reprezentacji i współpracy ustanowionego w ramach prawa pomocy pełnomocnika ze skarżącym nie może być poddany kontroli sądu administracyjnego. Profesjonalny pełnomocnik - zależnie od oceny okoliczności danej sprawy - może sporządzić albo skargę kasacyjną albo opinię o braku podstaw do jej wniesienia. Opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie wymaga uzgodnienia ze stroną. Sporządzenie tej opinii jest jednym z elementów stanowiących o wykonaniu wydanego w sprawie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy (por. np. postanowienia NSA z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt I OZ 801/14, z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1379/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezadowolenie strony ze sposobu działania pełnomocnika, który wbrew jej oczekiwaniom sporządził opinię, a nie skargę kasacyjną, nie stanowi zatem podstawy do odmowy przyznania mu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. Strona niezadowolona z działań pełnomocnika może jednak wystąpić do organu samorządu zawodowego z wnioskiem o dokonanie kontroli zasadności podejmowanych przez niego działań (zob. postanowienie NSA z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt I OZ 685/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na marginesie dodać należy, że przeprowadzenie przez Sąd oceny, czy opinia sporządzona została z zachowaniem zasad należytej staranności oraz zawiadomienie właściwego organu samorządu zawodowego o przypadku, gdy nie została sporządzona z zachowaniem tych zasad, w konsekwencji czego organ ten wyznacza innego pełnomocnika, jest wprawdzie możliwe na gruncie ppsa, lecz jedynie w stosunku do opinii sporządzonych w toku postępowań wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015 r. [zob. art. 177 § 5 ppsa w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658)]. W stanie prawnym obowiązującym w niniejszej sprawie, wobec sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz jej przekazania skarżącemu, przyjąć zatem należy, że pomoc prawna została faktycznie udzielona. W tych okolicznościach, wskazać należy, że w świetle § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia, opłaty maksymalne za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynoszą 50% opłaty maksymalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, wyrokiem z dnia 23 lutego 2016 r., przyznał na rzecz wyznaczonego adwokata kwotę 240 zł netto powiększoną o należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu w pierwszej instancji. Za Sądem przyjąć zatem należy, że w warunkach niniejszej sprawy zastosowanie ma opłata, określona analogicznie w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia, w wysokości 480 zł. Mając na uwadze powyższe wyznaczonemu adwokatowi, który prowadził sprawę w pierwszej instancji przyznać należy wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w kwocie 120 zł netto [1/2 x (480 zł x 50%)], powiększonej o należny podatek VAT. W warunkach niniejszej sprawy wyznaczony adwokat nie wykazał bowiem zaistnienia okoliczności uzasadniających podwyższenie tej opłaty (§ 4 ust. 2 rozporządzenia). Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 ppsa, orzeczono jak w sentencji. Na marginesie dodać należy, że w związku z pismem skarżącego z dnia 24 marca 2016 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, pismem z dnia 4 kwietnia 2016 r., skarżący poinformowany został, że wnioski o wyłączenie wyznaczonego adwokata i przyznanie kolejnego - do wniesienia skargi kasacyjnej należy składać do Okręgowej Rady Adwokackiej w "[...]". Do czasu wydania niniejszego postanowienia żadne informacje, które mogłyby wpłynąć na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, nie zostały przekazane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie.