II SA/Ol 1139/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2015r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F. W. o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 czerwca 2014r., sygn. akt II SA/Ol 293/14 na skutek sprzeciwu F. W. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 3 grudnia 2014r. sygn. akt II SA/Ol 1139/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia F. W. wniósł do tut. Sądu skargę o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 czerwca 2014r. (sygn. akt II SA/Ol 293/14) o odrzuceniu skargi. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, we wniosku złożonym na urzędowym formularzu, F. W. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż jedynymi źródłami utrzymania jego rodziny są jego renta i emerytura jego żony. Podniósł, iż świadczenia te - w części zajęte i zaniżone - uniemożliwiają zaciągnięcie kredytu lub chwilówki, zaś obowiązkowe opłaty nie pozwalają na poczynienie jakichkolwiek oszczędności. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. Podał, że posiada dom o powierzchni 160 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 0,47 ha oraz obiekt szklarniowy o powierzchni 600 m2 nieczynny od 1990r. Skarżący podał, że uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości 480,32 zł, jego małżonka otrzymuje emeryturę w wysokości 1.138,29 zł, a syn jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Do wniosku załączył kopie pism Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia "[...]" dotyczących wymagalnej należności w łącznej kwocie 8.632,74 zł oraz kopię pisma Dyrektora Izby Skarbowej w O. odnoszącego się do prowadzonego wobec skarżącego i jego żony postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2014r. (sygn. akt II SA/Ol 1139/14) wydanym przez referendarza sądowego odmówiono przyznania F. W. prawa pomocy. W uzasadnieniu podano, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego też powodu powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Wskazano, że skarżący posiada takie możliwości dzięki ustaleniu na rzecz jego i jego żony odszkodowania, którego wysokość przekracza wysokość kosztów postępowania, zarówno w sprawie niniejszej, jak i w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 1215/14. Podniesiono, że z urzędu znany jest fakt, iż zaskarżoną w tej sprawie decyzją ustalono na rzecz małżonków odszkodowanie w kwocie 9.661zł, zobowiązując do jego zapłaty w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Wobec tego, iż doręczenie tej decyzji nastąpiło w dniu 9 października 2014 r., zapłata odszkodowania stała się zatem wymagalna, na co nie ma wpływu wystąpienie przez małżonków na drogę postępowania sądowego. Zasada wstrzymania wykonania decyzji w razie wniesienia skargi do sądu administracyjnego, określona w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie obejmuje bowiem przypadków, gdy odszkodowanie ustalane jest odrębną decyzją. Wskazano, że w związku z tym małżonkowie są uprawnieni do odbioru odszkodowania również, gdy domagają się uznania, iż nie zaspokaja ono całkowicie ich roszczenia. Zatem w ocenie referendarza sądowego brak jest podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla 3-osobowej rodziny. Podniesiono przy tym, że wprawdzie skarżący powołał się na swoje liczne zobowiązania, lecz z treści pisma Dyrektora Izby Skarbowej w O. wynika, iż egzekwowane są one z zajętych świadczeń emerytalno-rentowych skarżącego i jego żony. Ponadto skarżący nie przedłożył żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, że przedmiotowa należność jest nadal wymagalna oraz wskazującego jej aktualną wysokość. W związku z tym uznano, że załączenie do wniosku przedmiotowych dokumentów nie może wpłynąć na zmianę oceny możliwości płatniczych skarżącego w niniejszej sprawie. W złożonym sprzeciwie od powyższego postanowienia F. W. stwierdził, że referendarz sądowy nie dokonał subsumcji tez zawartych w uzasadnionym wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie potrafił odczytać koronnych materiałów dowodowych naczelnika urzędu skarbowego, który wykazał zasadność złożonego wniosku. Wobec powyższego zdaniem skarżącego referendarz działał świadomie na niekorzyść skarżącego, który udowodnił, że wznowienie sprawy jest konieczne i uzasadnione oraz że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zarzucił także niewłaściwe rozpatrywanie spraw przez tut. Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Należy podnieść, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu przesłanki jej zastosowania winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012r., sygn. akt I OZ 1099/11). Zatem udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jednakże każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku, gdyż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca powinien przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Przy czym składane przez niego dokumenty winy rzetelnie odzwierciedlać sytuację finansową strony. Z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika bowiem, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że F.W. nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy wykazał bowiem jedynie dochód uzyskiwany z renty skarżącego oraz emerytury małżonki. Jednakże do tut. Sądu wpłynęła skarga F. W., zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Ol 1215/14, w której przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" w sprawie ustalenia na rzecz skarżącego odszkodowania w kwocie 9.661 zł. Fakt, ze skarżący wniósł skargę do sądu administracyjnego nie pozbawia go możliwości wyegzekwowania ustalonej kwoty odszkodowania, gdyż decyzja ta jest ostateczna i wykonalna. Zatem skarżący ma możliwość pozyskania środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów przedmiotowego postępowania. Ponadto – jak wynika z pisma Dyrektora Izby Skarbowej w O., dołączonego przez skarżącego, część zobowiązań skarżącego ma charakter cywilnoprawny. Natomiast zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (tak w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OZ 83/06, niepublik. oraz II OZ 475/05, niepublik.). Na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ także będący w jej posiadaniu majątek. Dokonując bowiem oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy bierze się pod uwagę nie tylko uzyskiwane przez niego dochody, ale także stan jego posiadania. Skarżący posiada zaś nieruchomość w postaci domu, nieruchomości rolnej oraz obiektu szklarniowego. W sytuacji zaś, gdy strona posiada majątek o znacznej wartości, to nawet jeśli w ogóle nie posiada dochodów, nie można uznać, że są spełnione przesłanki do przyznania prawa pomocy. W takiej bowiem sytuacji trudno skarżącego uznać za osobę rzeczywiście należącą do grona osób ubogich. Nie można zatem uznać, że wnioskodawca znajduje się w sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sytuacji majątkowej skarżącego nie można bowiem utożsamiać z sytuacją osób nieposiadających środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Dodatkowo należy wyjaśnić skarżącemu, że przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy Sąd nie może oceniać zasadności skargi, a jedynie bada, czy zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy. Zatem argumenty merytoryczne podnoszone przez skarżącego na tym etapie postępowania nie mają znaczenia. W świetle powyższego stwierdzić należy, że w sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.