II SA/Ol 1147/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P.P. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. P.P. po oddaleniu jego skargi zwrócił się we wniosku z 25 lutego 2014 r. (k. 45-47 akt) o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu stwierdził, iż jest człowiekiem niezamożnym, który nie zna się na zawiłościach prawa administracyjnego. Jego sprawa jest skomplikowana i bez pomocy prawnej nie będzie w stanie sobie z nią poradzić przed organami sądowymi. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący (57 l.) prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną (56 l.) i synem (26 l.). Majątek rodziny składa się z nieruchomości rolnej o pow. 18,46 ha, domu (70 m2), stodoły (100 m2), obory (80 m2) i 6 krów. Nie zostały zadeklarowane inne przedmioty wartościowe ani jakiekolwiek zasoby pieniężne. Wspólny dochód rodziny, pochodzący z gospodarstwa rolnego, wynosi miesięcznie 1200 zł brutto. Skarżący został wezwany do przedłożenia (k. 50): (1) kopii dokumentów źródłowych, z których wynika podana wysokość miesięcznego dochodu z gospodarstwa rolnego (zaznaczono, iż znaczenia nie ma tu dochód statystyczny, lecz rzeczywisty); (2) wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez członków gospodarstwa domowego - z ostatnich dwóch miesięcy; (3) kopii dowodów uiszczenia w lutym br. stałych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i rolnego; (4) oświadczenia wskazującego uśrednioną miesięczną wysokość pozostałych wydatków ponoszonych w ramach gospodarstwa domowego i rolnego oraz rodzaj prowadzonej działalności rolniczej (w przypadku upraw - ich rodzaje i powierzchnie); oraz (5) kopii decyzji o przyznaniu dotacji i/lub płatności za ubiegły rok. W odpowiedzi skarżący wskazał, iż (ad 1 - k. 53) "nie posiada(-) żadnych innych dokumentów źródłowych dotyczących podania miesięcznego dochodu z gospodarstwa rolnego tak statystycznego jak i rzeczywistego." Oświadczył, iż (ad 4 - k. 54) "uśredniona miesięczna wysokość wszystkich wydatków związanych z prowadzeniem oraz użytkowaniem budynków gospodarskich i mieszkaniowych wynosi około 3132,25 zł." Jego działalność rolnicza polega na prowadzeniu gospodarstwa niskotowarowego, czyli nienastawionego na określony charakter działalności. Posiada 6 krów, 3 cielaki, 15 szt. drobiu. Nie ma innego inwentarza, natomiast pozostałe areały są przystosowane do wykarmienia tych zwierząt. Załączone zostały: (ad. 2 - k. 55-57) wyciągi z rachunku bankowego za styczeń i luty br. (według informacji zawartej w piśmie przewodnim, wspólnego dla wszystkich członków rodziny), (ad. 3) kopie pokwitowań wpłat do KRUS i należności za energię elektryczną (k. 58), kopia faktury za wodę (k. 59), kopie dowodów uiszczenia należności za wywóz śmieci (k. 60), kopia dowodu zapłaty za nawozy (k. 61), harmonogram spłat kredytu (k. 62), kopia decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości (k. 63-64), kopia decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (k. 65-68). Rozstrzygając wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; w skrócie: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie go osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jeśli natomiast wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Obejmuje ono zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Użycie we wskazanych przepisach określenia "gdy wykaże" oznacza, że wnioskodawca ma przekonać sąd, iż znajduje się w którejś z określonych w nich sytuacji. Wynika z nich również, iż nie wystarczy wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony, bowiem w przepisie tym chodzi o taką sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb. Innymi słowy, obniżenia standardu życia wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu. Stąd też, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Ma ono więc służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Zdaniem orzekającego, dane przedstawione przez skarżącego nie przekonują o zasadności uwzględnienia jego wniosku. Nie jest wiadome, w oparciu o co dokonał on wyliczenia miesięcznego dochodu z gospodarstwa rolnego na kwotę 1200 zł brutto. Sama tylko "wysokość (...) wydatków związanych z prowadzeniem oraz użytkowaniem budynków gospodarskich i mieszkaniowych" jest jednak ponad dwu i półkrotnie większa. Ze spółdzielni mleczarskiej oraz z tytułu ekwiwalentu za prowadzenie upraw leśnych na rachunek bankowy wpłynęło w styczniu i lutym 2014 r. łącznie 5697,08 zł. Dodatkowo, 13 lutego 2014 r., a więc w czasie pomiędzy doręczeniem odpisu wyroku z uzasadnieniem a złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, przelanych zostało 13003,63 zł z tytułu płatności rolnych. Wbrew deklaracji zawartej w rubryce 7.2.1 formularza PPF, w dniu jego wypełnienia zasoby pieniężne posiadane na koncie wynosiły 9566,08 zł (saldo końcowe na dostarczonym wyciągu to 7558,08 zł). Stwierdzono zatem, iż skarżącego stać na poniesienie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (dotychczas uiścił 200 zł wpisu od skargi i 100 zł opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem) oraz umownych kosztów jej sporządzenia przez adwokata lub radcę prawnego. W tej sytuacji orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.