II SA/Ol 1155/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie del. Sędzia SO Dorota Radaszkiewicz Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2014r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Wnioskiem z dnia "[...]" A. R. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" o przyznanie pomocy "na zakup 2 ton węgla lub kwoty równej wartości w PLN na okres grzewczy 2013 r., w kwietniu 2013 r.". Decyzją z dnia "[...]" Dyrektor MOPS w "[...]" odmówił przyznania A. R. "przydziału 2 ton węgla lub równej wartości w PLN na okres grzewczy 2013 w kwietniu 2013". Argumentował, że wnioskujący nie pracuje zawodowo z powodu złego stanu zdrowia oraz choruje przewlekle i leczy się w poradniach specjalistycznych. A. R. otrzymuje rentę w wysokości "[...]", (pomniejszoną o potrącenia alimentacyjne z tytułu zaległych alimentów, które wynoszą za "[...]" – "[...]" i które to organ obowiązany był wliczyć do dochodu wnioskodawcy, zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej), a także zasiłek stały w kwocie "[...]". Łączny dochód wnioskodawcy w "[...]", tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł "[...]" i przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące "[...]". Ponadto organ podał, że wnioskodawca nie ma stałego miejsca zameldowania, ponieważ ze względu na konflikty rodzinne został wymeldowany decyzją administracyjną z mieszkania w "[...]". Z oświadczenia złożonego przez A. R. wynika, że złożył on w Gminie "[...]" podanie o przydział mieszkania z zasobów Gminy oraz o zameldowanie go zgodnie z właściwością miejscową, i że oczekuje na odpowiedź. Organ wyjaśnił także, że obecnie A. R. mieszka w mieszkaniu przy ul. "[...]" w "[...]" oraz, że w trakcie wywiadu środowiskowego wnioskujący poinformował pracownika socjalnego, iż opłaty mieszkaniowe ponosi jego siostra, która jest właścicielką mieszkania, zaś on dopłaca jedynie miesięcznie rozłożoną na raty niedopłatę za CO. Organ podkreślił, iż w związku z tym, że zgłoszona przez wnioskującego potrzeba zaopatrzenia w opał jest potrzebą nieuzasadnioną oraz ze względu na to, że jego dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, należało odmówić przyznania mu wnioskowanej pomocy. Od powyższego rozstrzygnięcia odwołał się A. R. Wyraził swoje niezadowolenie z decyzji odmawiającej przyznania mu wnioskowanej pomocy i stwierdził, że spełnia ustawowe kryterium dochodowe, a w związku z tym pomoc mu się należy. Zarzucił, iż decyzja organu pierwszej instancji nie jest oparta na faktycznie przeprowadzonym wywiadzie, a na domniemaniach. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", działając na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 182, dalej jako: u.p.s.) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w całości w mocy zaskarżona decyzje organu pierwszej instancji. Podniosło m.in., iż na podstawie art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w tym do zasiłku celowego przysługuje m.in. osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy (m.in. niepełnosprawności) lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że odwołujący się prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe oraz, że utrzymuje się z renty z tytułu niepełnosprawności, która w "[...]", tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniosła "[...]" oraz z zasiłku stałego w kwocie "[...]", co w sumie stanowi miesięczny dochód w wysokości "[...]". Jest to kwota przekraczająca określone w ustawie o pomocy społecznej kryterium dochodowe, w związku z tym organ postanowił odmówić stronie wnioskowanego świadczenia. Kolegium wskazało, iż z renty A. R. dokonywane są potrącenia komornicze, w tym ostatnie w dniu "[...]" w kwocie "[...]". Przedmiotowa egzekucja prowadzona jest na rzecz zaległych alimentów, przy czym jak wynika z pisma Komornika przy Sądzie Rejonowym od "[...]" ZUS wstrzymał A. R. wypłatę świadczeń rentowych. Kolegium wyjaśniło, iż ustalając dochód A. R. z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, organ nie mógł uwzględnić okoliczności, iż otrzymywane przez niego świadczenie rentowe (w "[...]" wynoszące "[...]"), pomniejszane jest o potrącenia komornicze ("[...]") i obowiązany był jako dochód strony uwzględnić kwotę całej jego renty ("[...]" za "[...]"). Nie pozwalają na to bowiem przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące ustalania dochodu osoby wnioskującej o przyznanie świadczeń. Wprawdzie w art. 8 ust. 3 u.p.s. mówi się o pomniejszeniu dochodu m.in. o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób, to mimo tego dokonywane z renty odwołującego się potrącenia komornicze z tytułu zaległych alimentów nie mogą być odjęte od tego dochodu. Ponadto Kolegium wskazało, że w sprawie nie jest możliwe przyznanie stronie wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego "na zakup 2 ton węgla lub równej wartości w PLN na okres grzewczy 2013 r. w kwietniu 2013 r.", albowiem udzielenie tego rodzaju pomocy byłoby niecelowe i sprzeczne z treścią art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Jak bowiem wynika z ustaleń organu pierwszej instancji, w momencie ubiegania się o tę pomoc A. R. przebywał w mieszkaniu przy ul. "[...]" w "[...]", z tym że opłaty mieszkaniowe regulowała jego siostra, zaś A. R. dopłacał w kasie Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w "[...]" za centralne ogrzewanie. W niniejszej sprawie brak jest zatem niezbędnej potrzeby bytowej, o której mowa w art. 39 u.p.s., gdyż jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca w chwili rozpatrywania jego podania nie miał potrzeby dokonywania zakupu opału, skoro mieszkał w mieszkaniu swojej siostry, ogrzewanym za pomocą centralnego ogrzewania. Skargę na decyzję Kolegium z dnia "[...]" wywiódł do Sądu A. R. W skardze powtórzył argumenty przedstawione w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji i ponownie stwierdził, że spełnia ustawowe kryterium dochodowe, a w związku z powyższym należy mu się wnioskowana pomoc. Wskazał, iż w "[...]" miał wstrzymaną rentę, a jego dochód stanowił tylko zasiłek stały z MOPS w "[...]" w kwocie "[...]", zatem do kwoty 542 zł minimum powinien dostać różnice, czyli "[...]". Podał również, że wywiady środowiskowe w jego sprawie nie są przeprowadzane w jego rzeczywistym środowisku, z którego został wymeldowany. Podkreślił, iż jest w sytuacji kryzysowej i katastroficznej, nie jest samowystarczalny, nie może egzystować oraz że zagrożone są jego warunki, w tym przede wszystkim zdrowie i życie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia odmowy przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup węgla. Postępowanie w sprawie przyznawania świadczeń z pomocy społecznej reguluje ustawa o pomocy społecznej oraz stosowane odpowiednio na podstawie art. 14 ustawy - przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Celami pomocy społecznej określonymi w art. 2 i 3 wyżej wskazanej ustawy jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie samodzielnie pokonać, umożliwienie osobie lub rodzinie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Cele te osiąga się poprzez wyprowadzenie osoby z systemu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 3 powołanej ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom między innymi z powodu ich ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, ciężkiej choroby (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 września 2011 r., sygn. akt II SA/Po 433/11 - orzeczenie dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z postanowieniami ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 ustawy. Ogólna definicja dochodu dla celów pomocy społecznej ujęta została w art. 8 ust. 3 ustawy i zgodnie z tą regulacją dochód stanowi sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, jak również kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie ma interpretacja przepisów u.p.s. regulujących sposób ustalania dochodu, w sytuacji kiedy otrzymywane przez wnioskodawcę świadczenie pomniejszane jest o potrącenia komornicze. Podstawowy zarzut skargi sprowadza się bowiem do naruszenia art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s., poprzez brak odliczenia od dochodu uzyskiwanego przez skarżącego kwoty alimentów. Z uzasadnień zakwestionowanych decyzji wynika, że organy zastosowały art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. i zajęły stanowisko, że z przepisu tego wynika, iż kwota alimentów świadczonych na rzecz innych osób pomniejsza dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., z tym, że chodzi o alimenty, do których świadczenia osoba była zobowiązana w analizowanym miesiącu, które rzeczywiście świadczyła w danym miesiącu, w związku z obowiązkiem alimentacyjnym dotyczącym tego miesiąca. Zdaniem Sądu, interpretacja art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. dokonana przez organy zasługuje na aprobatę. Z przepisu tego bowiem jednoznacznie wynika, że dochód pomniejsza się o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustawodawca postanowił zatem, że nie każdy wydatek świadczony na rzecz innych osób uprawniał będzie do jego odliczenia od uzyskiwanego dochodu, lecz tylko kwota świadczonych alimentów. W sprawie niniejszej nie jest zaś kwestionowane, że z renty skarżącego dokonywane są potrącenia komornicze, w tym ostatnie w dniu "[...]" w kwocie "[...]". Przedmiotowa egzekucja prowadzona jest na rzecz zaległych alimentów. Dokonywane więc obecnie potrącenia komornicze nie posiadają przymiotu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób w rozumieniu cytowanego przepisu. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela argumentację wyłożoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 957/12, stwierdzającą, iż "z treści art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. wynika, że kwota alimentów świadczonych na rzecz innych osób pomniejsza dochód w rozumieniu tego przepisu, a więc "sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na źródło i tytuł ich uzyskania". Taka treść wskazuje na to, że chodzi o alimenty, do których świadczenia osoba była zobowiązana w analizowanym miesiącu które rzeczywiście świadczyła w danym miesiącu, w związku z obowiązkiem alimentacyjnym dotyczącym tego miesiąca (...) Z pomniejszenia dochodu korzystać może tylko ten zobowiązany, który świadczy alimenty w terminie. W innym przypadku, z wyjątkowego pomniejszenia dochodu korzystałyby osoby, które nie dostarczają uprawnionym środków utrzymania na bieżąco". Skład Sądu orzekającego w niniejszej sprawie podziela również pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/Ol 514/07, iż odliczeniu od przychodów osoby ubiegającej się o zasiłek (art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s.) podlega wyłącznie kwota miesięcznych bieżących alimentów należnych osobie uprawnionej na podstawie prawnego tytułu, bez kwot zaległych świadczeń i ewentualnych odsetek oraz kosztów. Powyższa interpretacja art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. jednoznacznie przesądza o tym, że dochód skarżącego został w niniejszej sprawie obliczony w sposób prawidłowy, a zarzuty skargi w tym przedmiocie nie mogą zostać uwzględnione. Ponadto należy zauważyć, że badanie zasadności wniosku pod kątem uprawnienia do otrzymania zasiłku celowego specjalnego musi nastąpić w świetle przesłanek określonych w art. 39 u.p.s. z uwzględnieniem wyrażonej w art. 3 ust. 4 tej ustawy zasady, że uwzględnieniu podlegają te potrzeby osób uprawnionych, które odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Oznacza to, iż zasiłek celowy może być przyznany wyłącznie w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Przepis art. 39 ust. 2 ustawy wymienia wprawdzie tylko przykładowo owe cele jak: pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu, jednakże to przykładowe wyliczenie wskazuje, iż chodzi tu o zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, a więc takich, bez zaspokojenia których osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia. Dlatego też rozpoznając wniosek skarżącego organ musiał kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w przepisach ustawy o pomocy społecznej, a więc także koniecznością stwierdzenia czy zgłoszone potrzeby w ogóle odpowiadają celom pomocy społecznej. Mając na względzie powyższe stwierdzić należało, że trafnie organy administracji odmówiły przyznania pomocy finansowej na zakup węgla. Nie sposób bowiem przyjąć w okolicznościach niniejszej sprawy, aby przyznanie zasiłku na zakup węgla było uzasadnione skoro skarżący, w chwili rozpatrywania jego wniosku, mieszkał w mieszkaniu ogrzewanym za pomocą centralnego ogrzewania. Podsumowując, stwierdzić należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo odmówiły przyznania skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału - nie naruszając przy tym przepisów prawa - a Sąd w całości podzielił ich stanowisko. Organy wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz i szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy - uzasadniając przekonująco swoje decyzje. Mając powyższe na uwadze Sad, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.