II SA/Ol 1163/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie zawodowego pełnomocnika. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, S. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu wskazał, że jest ojcem samotnie wychowującym dzieci. Podniósł, iż jest osobą bezrobotną i mimo posiadanych kwalifikacji, doświadczenia zawodowego i czynionych wysiłków w celu podjęcia pracy nie może znaleźć zatrudnienia. Dodał, że nie posiada majątku, który mógłby spieniężyć z przeznaczeniem na opłacenie kosztów postępowania. Nie posiada również wiedzy prawniczej, dlatego też dzięki otrzymanemu prawu pomocy będzie mógł zrealizować prawo do obrony. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący w rubryce nr 6 wykazał dzieci – "[...]", natomiast w rubryce nr 10 dochody 4-osobowej rodziny z tytułu alimentów i zasiłków rodzinnych na dzieci "[...]" w łącznej kwocie "[...]", z tytułu świadczeń rodzinnych na dziecko "[...]" w łącznej kwocie "[...]" oraz z tytułu dodatku mieszkaniowego w kwocie "[...]" i z tytułu "składki chorych" w kwocie "[...]". W przedmiotowym oświadczeniu skarżący nie wykazał żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do mieszkania przy ul. A., wykazanego w rubryce nr 2), sytuacji rodzinnej [w zakresie odnoszącym się do matki najmłodszego dziecka skarżącego, w tym m.in. jej udziału w kosztach utrzymania wskazanego wyżej mieszkania oraz w kosztach utrzymania dziecka, w tym także ewentualnego wystąpienia przez skarżącego z powództwem o alimenty na rzecz dziecka (z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, że skarżący występował z powództwem o alimenty na rzecz starszych dzieci)] oraz finansowej [w zakresie odnoszącym się do wykazanych w rubryce nr 10 dochodów oraz ewentualnego korzystania przez skarżącego i osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, z innych niż wykazane świadczeń socjalnych lub pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny, a ponadto ponoszonych wydatków, okresu, od kiedy jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a także wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy]. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W piśmie, zatytułowanym "Zawiadomienie", skarżący, wyrażając oburzenie z powodu otrzymania wezwania, stwierdził, iż jeśli jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zostanie uwzględniony, mimo zdarzenia losowego - "[...]" i niskich dochodów, to będzie się odwoływał. Odnosząc się do żądań zawartych w wezwaniu, zawiadomił, że nie posiada żadnych oszczędności i żadnego konta. Poinformował, iż został "skreślony z listy bezrobotnych", ponieważ nie podpisał "listy z powodu "[...]"". W konsekwencji nie posiada już "składki chorych", opłacanej przez urząd pracy. Zawiadomił, iż mieszkanie, wykazane w rubryce nr 2, "uległo zniszczeniu "[...]" - nikt tam już nie mieszka, (...) - lokal do całkowitego remontu." Wskazał, iż obecnie z dziećmi "[...]" mieszka na ul. R., natomiast najmłodsze dziecko mieszka ze swoją matką na ul. P. ("[...]"). Skarżący nie występował z powództwem o alimenty na jego rzecz. Dodał, iż od listopada 2012 r. zwiększeniu uległy świadczenia rodzinne, co można było sprawdzić na stronie internetowej ośrodka pomocy społecznej. Do przedmiotowego pisma skarżący załączył kopie: decyzji w przedmiocie przyznania świadczeń rodzinnych i z funduszu alimentacyjnego oraz dodatku mieszkaniowego, zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego w przedmiocie dochodu za 2011 r., rozliczenia za czynsz i media za okres czterech miesięcy, faktury za TV i Internet za miesiąc oraz dokumentu potwierdzającego fakt "[...]" w mieszkaniu, wykazanym w rubryce nr 2, zgodnie z którym mieszkanie "[...]" przekazane zostało A. C., a jego zabezpieczeniem zajął się skarżący "[...]". W oparciu o włączone w poczet materiału dowodowego niniejszej sprawy, ze sprawy o sygnaturze akt "[...]", dokumenty (pismo skarżącego z dnia "[...]" oraz zaświadczenie lekarskie stanowiące jego załącznik) przyjąć należy, że A. C. jest matką najmłodszego dziecka skarżącego. Wskazać należy, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje wyłącznie kwestia ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Zgodnie z art. 262 ppsa, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, ustanowienie radcy prawnego lub adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej jego przyznanie. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący nie zastosował się w pełni do przedmiotowego wezwania. Wobec powyższego nie jest natomiast możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W oparciu o przedłożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty źródłowe nie można ustalić bowiem jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja rodzinna i materialna. Zauważyć należy, iż w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej strony ma to z kim prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe, liczba osób tworzących to gospodarstwo oraz ich sytuacja majątkowa i finansowa. Inaczej bowiem gospodaruje osoba prowadząca samotnie gospodarstwo domowe, inaczej zaś rodzina dwu lub wieloosobowa, w skład której wchodzą dodatkowo dzieci lub osoby starsze, wymagające leczenia. W zależności od składu rodziny inny jest rozkład ponoszonych przez jej członków wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma natomiast wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, ale również wysokość i przeznaczenie wydatków, jakie ponosi. Nie może też budzić wątpliwości, że dla oceny sytuacji materialnej strony istotne znaczenie ma także sytuacja majątkowa i finansowa osób, z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe. Członkowie rodziny wspierają się bowiem także materialnie. W warunkach niniejszej sprawy nie można ustalić natomiast z kim skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a w konsekwencji także, jakimi środkami finansowymi dysponuje i z jakich źródeł oraz jakie obciążają go wydatki. Zauważyć należy, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący stwierdził, że jest ojcem samotnie wychowującym troje dzieci, które wykazał w rubryce nr 6 jako osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Pomimo wezwania skarżący nie wyjaśnił jednak, czy matka jego najmłodszego dziecka, której jak wynika z dokumentu potwierdzającego fakt "[...]", przysługuje prawo do mieszkania, wykazanego w rubryce nr 2, prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe, a jeśli tak - to jaka jest jej sytuacja materialna, jeśli zaś nie - to jaki jest jej udział w kosztach utrzymania dziecka i wskazanego wyżej mieszkania. Skarżący stwierdził jedynie, że przedmiotowe mieszkanie uległo zniszczeniu, a on mieszka obecnie z dwójką dzieci na ul. R., natomiast jego najmłodsze dziecko z matką - na ul. P. Nie wyjaśnił jednak, czy prowadzili oni wcześniej, bądź prowadzą obecnie odrębne gospodarstwa domowe, czy też wspólnie wspierają się materialnie. Nie wskazał również jaki jest obecnie rozkład ponoszonych przez rodzinę wydatków. Dodatkowe wątpliwości co do składu gospodarstwa domowego skarżącego oraz dochodów jego rodziny budzi to, że zgodnie z uzasadnieniem załączonej do dodatkowego oświadczenia kopii decyzji w przedmiocie przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego "w gospodarstwie domowym zamieszkuje 3 os." Przedmiotowa decyzja wydana została po rozpatrzeniu wniosku, przyjętego w dniu "[...]" (a zatem w dacie nadania wniosku o przyznanie prawa pomocy), wniesionego przez skarżącego, zamieszkałego jak z niej wynika przy ul. R. Wskazana w niej liczba osób w gospodarstwie domowym skarżącego nie jest zatem zgodna z tą wykazaną we wniosku o przyznanie prawa pomocy, inny jest w niej również adres skarżącego. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji wskazano ponadto, iż "łączny dochód członków tego gospodarstwa w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku wynosi "[...]"", co stanowi miesięcznie średnio "[...]" w gospodarstwie 3-osobowym. Wysokość tego dochodu nie odpowiada zatem wysokości dochodów wykazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zgodnie z którym, dochody z tytułu świadczeń rodzinnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynoszą na dwoje dzieci "[...]", a na najmłodsze dziecko "[...]" (prawidłowo "[...]"). W sytuacji, gdy skarżący nie wyjaśnił wskazanych wyżej kwestii związanych z jego stanem rodzinnym, w tym z matką jego najmłodszego dziecka, samo powołanie się przez niego na niskie dochody, których wysokości i źródeł, co wskazano wyżej, nie można ustalić w sposób jednoznaczny w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie, nie może stanowić wystarczającej podstawy do przyznania prawa pomocy. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżący pomimo wezwania nie wskazał również, czy w 2012 r. on i osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym korzystali lub korzystają nadal z innych niż wykazane świadczeń socjalnych lub pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny. Nie przedłożył również dodatkowego oświadczenia dotyczącego ponoszonych miesięcznie wydatków i w pełnym zakresie dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia, a ponadto oświadczenia wskazującego datę likwidacji rachunku bankowego/rachunków bankowych. Podkreślić jednocześnie należy, iż skarżący nie wskazał przyczyn niezłożenia wszystkich żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Nie podniósł, że z powodu "[...]" nie jest w stanie przedłożyć określonych dokumentów, czy też, że złoży żądane dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe w terminie późniejszym. W tej sytuacji, wobec nieprzedłożenia przez skarżącego wszystkich żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz wykazanych nieścisłości, nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja rodzinna i materialna. Złożenie niewyczerpujących wyjaśnień i tym samym nieujawnienie sytuacji rodzinnej i materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia zatem podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.