II SA/Ol 1168/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 11 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego T.L. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie pozwolenia na roboty budowlane postanawia odmówić przyznania wynagrodzenia. Postanowieniem z 8 listopada 2012 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania A.M. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (k. 34-36 akt). Wobec niewykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, 19 grudnia 2012 r. Sąd wydał postanowienie o odrzuceniu jego skargi (k. 44-45 akt). Skarżący i uczestniczka postępowania – T.M. wnieśli od tego postanowienia sporządzoną osobiście skargę kasacyjną oraz zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 55-57, 65-66, 71-72). W wyniku uwzględnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy, na ich pełnomocnika wyznaczona została radca prawny T.L. (k. 111-112, 114--115, 131, 133). Następnie, postanowieniem z 28 maja 2013 r., Sąd odrzucił ich skargę kasacyjną, wskazując, iż nie została ona sporządzona przez osoby wymienione w art. 175 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), a więc nie został zachowany tzw. przymus adwokacki (k. 136-138). W piśmie z 2 sierpnia 2013 r., określonym jako opinia prawna dotycząca postanowienia z 19 grudnia 2012 r., pełnomocnik wyznaczona na zasadzie prawa pomocy podała, że skoro "Sąd zwolnił skarżących od kosztów sądowych", "kwestia uiszczenia wpisu sądowego od skargi (...) stała się bezprzedmiotowa" (k. 152-153). Odpowiadając na wezwanie do nadesłania informacji, w jakim celu pismo to zostało wniesione, pełnomocnik stwierdziła, iż: "W sprawie jest niesporne, że postanowienie (...) o odrzuceniu skargi kasacyjnej, sporządzonej osobiście i podpisanej własnoręcznie przez skarżących (...), dotyczyło braku nieopłaconego przez nich wpisu sądowego, którzy następnie (...) zostali zwolnieni z kosztów sądowych, a zatem odpadła podstawa prawna wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, które stało się prawomocne. Niezależnie od powyższego, należy zauważyć, iż Naczelny Sąd Administracyjny (...) uznał, że sąd administracyjny nie może odrzucić skargi kasacyjnej ze względu na nieopłacenie wpisu sądowego, jeżeli wcześniej nie został rozpatrzony wniosek o przyznanie prawa pomocy (...). Wobec powyższego, iż skarżącym przyznano zwolnienie od kosztów sądowych (...), powyższa sprawa powinna się toczyć w normalnym trybie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie" (k. 162). Pełnomocnik została ponownie wezwana do podania osnowy złożonego wniosku lub oświadczenia, stosownie do wymogów określonych w art. 46 § 1 p.p.s.a. Tytułem uzupełnienia "opinii prawnej" z 2 sierpnia 2013 r., sformułowała wniosek następującej treści: "W świetle wyżej przytoczonych argumentów, nie widzę podstaw prawnych do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 grudnia 2012 r. (...)" (k. 170). Z kolei w piśmie z 12 września 2013 r. wniosła "o przyznanie (...) wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej, które nie zostało opłacone ani w całości ani w części, za sporządzenie opinii prawnej o braku podstaw prawnych do wniesienia zażalenia (skargi kasacyjnej), od postanowienia (...) z dnia 19 grudnia 2012 r. (...)" (k. 173). Motywy podjętego rozstrzygnięcia są następujące: Jak stanowi art. 250 p.p.s.a., wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm., dalej: rozporządzenie), koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 i 4, oraz niezbędne, udokumentowane wydatki radcy prawnego. Stosownie do § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, w postępowaniu przed sądami administracyjnymi stawki minimalne wynoszą w drugiej instancji: b) za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam radca prawny w drugiej instancji - 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł; d) w postępowaniu zażaleniowym - 120 zł. Zasądzając opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (§ 2 ust. 1 rozporządzenia). W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie z treści ww. przepisów wywodzi się, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienia NSA: z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, i z 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, wyrok WSA w Białymstoku z 28 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 835/07 oraz S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek: Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). Postanowienie o przyznaniu prawa pomocy oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. postanowienie NSA z 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10). Stanowisko, że czynności pełnomocnika ustanowionego z urzędu, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu nie uzasadniają przyznania mu kosztów nie opłaconej pomocy prawnej prezentowane jest też w orzecznictwie Sądu Najwyższego (postanowienia z 12 lutego 1999 r., sygn. akt II CKN 341/98, i z 18 marca 1999 r., sygn. akt I CKN 1046/97). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy czynności podjętych przez wyznaczoną pełnomocnik nie można uznać za czynności polegające na faktycznym udzieleniu pomocy prawnej. Opinia, za sporządzenie której miałoby być przyznane wynagrodzenie, odnosi się do postanowienia z 19 grudnia 2012 r. o odrzuceniu skargi. Stosownie do art. 173 § 1 p.p.s.a., od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny postanowienia kończącego postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Postanowienie o odrzuceniu skargi jest niewątpliwie postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie. W konsekwencji, wyrażenie przez wyznaczonego radcę prawnego opinii o braku "podstaw prawnych do wniesienia zażalenia na postanowienie (...) z dnia 19 grudnia 2012 r." nie może być uznane za faktyczne i profesjonalne udzielenie zainteresowanym pomocy prawnej, gdyż właściwym środkiem zaskarżenia nie jest zażalenie, lecz skarga kasacyjna. Okoliczność ta ma istotne znaczenie, gdyż co do zasady zażalenie wniesione od orzeczenia, od którego służy skarga kasacyjna, podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne (zob. np. postanowienia WSA w Warszawie z 17 listopada 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1547/10, i w Łodzi z 6 listopada 2009 r., sygn. akt II SAB/Łd 68/09, oraz powołane w uzasadnieniu tych postanowień orzeczenia NSA). W niniejszym przypadku brak jest tym samym podstaw zarówno do przyznania wynagrodzenia "za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej", gdyż ta faktycznie nie została sporządzona, jak i wynagrodzenia "w postępowaniu zażaleniowym", gdyż wniesienie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi jest niedopuszczalne, a tym samym opinia o braku merytorycznych podstaw do wniesienia zażalenia na tego rodzaju postanowienie nie może być uznana za faktyczne i profesjonalne udzielenie stronie pomocy prawnej. Tożsamy wniosek nasuwa się nawet jeśli pominie się kwestię nazewnictwa środka zaskarżenia i skupi na merytorycznej treści pism oznaczonych jako opinia. Można poprzestać na stwierdzeniu, iż całkowicie nie przystaje ona do ich - sformułowanej dopiero w efekcie dwóch wezwań - osnowy. Uznanie braku podstaw do zakwestionowania odrzucenia skargi zostało mianowicie poprzedzone wyrażeniem poglądu, według którego z powodu zwolnienia od kosztów sądowych, "kwestia uiszczenia wpisu sądowego od skargi (...) stała się bezprzedmiotowa", wobec czego "odpadła podstawa prawna wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej", a "sprawa powinna się toczyć w normalnym trybie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie." W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.