II SA/Ol 1182/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w kwocie 200 zł oraz odmówić zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – J. D. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, podnosząc w uzasadnieniu, iż nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Wskazał, iż z dochodu, który uzyskuje z tytułu wynagrodzenia za pracę i zasiłków rodzinnych musi utrzymać 5-osobową rodzinę. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trójką dzieci. Do ich majątku należy mieszkanie o powierzchni "[...]" (wartość: ok. "[...]"). W rubryce nr 10 skarżący wykazał dochód w łącznej wysokości "[...]", natomiast w rubryce nr 11 - wydatki (żywność, ubrania, dzieci, woda, śmieci, energia, telefony, telewizja, leki, rata pożyczki, środki czystości i higieny osobistej) w łącznej wysokości "[...]", w tym żywność - "[...]", ubrania - "[...]". W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym wyjaśnił, iż żona jest osobą bezrobotną od dnia "[...]". Wcześniej - z powodu wskazanych chorób - była na rencie socjalnej, ale po zmianie przepisów utraciła prawo do renty. Ze względu na stan zdrowia ma problemy ze znalezieniem pracy. Nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, ponieważ korzysta z jego ubezpieczenia i obecnie zajmuje się wychowaniem trójki dzieci. Skarżący oświadczył: "Nie korzystamy z pomocy innych osób". Wśród składników swojego majątku wykazał dodatkowo: samochód osobowy marki "[...]", rok prod. "[...]", wartość: "[...]", który - jak wskazał - z uwagi na miejsce ich zamieszkania jest potrzebny do robienia zakupów i opłat oraz w celu dojazdów do lekarza. Wyjaśnił, iż "koszt wynajęcia radcy prawnego" (reprezentującego skarżącego w postępowaniu administracyjnym) wyniósł "[...]", a środki pieniężne na jego pokrycie pochodziły ze zwrotu podatku dochodowego za 2014 r. Oświadczył, iż gdyby nie ten zwrot nigdy nie byłoby go stać na współpracę z radcą prawnym. Podsumowując, stwierdził, iż nawet najniższe koszty sądowe są dla niego dużym obciążeniem finansowym. Do pisma procesowego skarżący załączył wykazy "Opłat miesięcznych" za wrzesień i październik 2015 r., w których wyszczególnił szeroko pojęte opłaty mieszkaniowe, leki żony, artykuły chemiczne, telefony, ratę pożyczki na motorower, eksploatację samochodu oraz wydatki na dzieci: odzież, obuwie, artykuły szkolne w łącznej wysokości odpowiednio "[...]" i "[...]" oraz dodał, że reszta pieniędzy wydawana jest na żywność i potrzeby bieżące - "Wydatki osobiste w zależności od potrzeb żywności". Nawiązując do załączonego zaświadczenia pracodawcy o wysokości jego wynagrodzenia brutto/netto wskazał, iż co miesiąc potrącane jest z niego dodatkowo "[...]" z tytułu ubezpieczenia ("[...]") i spłaty pożyczki, zaciągniętej w zakładzie pracy na wyposażenie dzieci do szkoły ("[...]"). Do pisma procesowego skarżący załączył ponadto: pełnomocnictwo z dnia "[...]", kopie dokumentów potwierdzających wysokość większości wykazanych wydatków, kopię decyzji w przedmiocie przyznania świadczeń rodzinnych na dzieci (m.in. zasiłków rodzinnych wraz ze stałym dodatkiem do 31.10.2015 r. w łącznej wysokości "[...]"), zaświadczenie ośrodka pomocy społecznej o korzystaniu przez jego rodzinę z pomocy w formie dożywiania "[...]" dzieci w szkole oraz z pomocy żywnościowej w postaci artykułów spożywczych, zaświadczenie pracodawcy o wysokości jego przeciętego wynagrodzenia netto/brutto z minionego kwartału ("[...]"), zaświadczenie urzędu pracy o rejestracji żony jako osoby bezrobotnej w okresie "[...]" oraz kopie wyciągów z rachunku bankowego i karty kredytowej małżonków za okres od 01.08.2015 do 31.10.2015 (saldo na koniec poszczególnych miesięcy odpowiednio: "[...]"). Wskazać należy, iż w świetle art. 211 w związku z art. 212 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, koszty sądowe obejmują opłaty sądowe, którymi są wpis i opłata kancelaryjna, oraz zwrot wydatków. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania sądowego jedynym wymogiem dla nadania sprawie dalszego biegu jest uiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Na dalszym jego etapie mogą, ale nie muszą, pojawić się dalsze koszty postępowania. W warunkach niniejszej sprawy za uzasadnione uznano zwolnienie skarżącego od wpisu od skargi w kwocie 200 zł i jednocześnie odmowę zwolnienia go od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Wskazać należy, iż z przedłożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów źródłowych wynika, że źródłem utrzymania jego 5-osobowej rodziny są wynagrodzenie za pracę (zgodnie z zaświadczeniem pracodawcy skarżącego - "[...]" miesięcznie) oraz otrzymywane na dzieci świadczenia rodzinne [zgodnie z kopią decyzji w przedmiocie przyznania świadczeń rodzinnych - do 31.10.2015 r. zasiłki rodzinne wraz ze stałym dodatkiem w łącznej kwocie "[...]" miesięcznie (obecnie powinny wynosić "[...]")]. Dodatkowo z zaświadczenia ośrodka pomocy społecznej wynika, że rodzina korzysta z pomocy w formie dożywiania "[...]" dzieci w szkole oraz z pomocy żywnościowej w postaci artykułów spożywczych. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma jednak wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków, w tym w szczególności wydatków na zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb. Rodzaj oraz wysokość wydatków koniecznych strony mogą być w każdym przypadku różne - zależnie od wieku strony, stanu jej zdrowia, stanu rodzinnego, stanu posiadania, itd., dlatego też to w interesie strony jest wskazanie wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków oraz wykazanie, że należą one do kategorii wydatków koniecznych. W warunkach niniejszej sprawy skarżący wykazał przeznaczenie ponoszonych wydatków (żywność, leki żony, opłaty mieszkaniowe, telefony, środki czystości i higieny osobistej, eksploatacja samochodu, raty pożyczek, wydatki na dzieci: odzież, obuwie, artykuły szkolne, itp.), których wysokość (w części uśredniona) wyczerpuje uzyskiwany dochód. Mając na uwadze przeznaczenie ponoszonych przez rodzinę skarżącego wydatków oraz to, że wśród nich skarżący wykazał raty spłacanych pożyczek, wskazać należy, iż co do zasady obciążenie budżetu domowego wydatkami związanymi ze spłatą pożyczek, czy też kredytów, nie może być uznane samo w sobie za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, gdy strona wykonuje inne ciążące na niej zobowiązania, a jednocześnie żąda by na tej podstawie koszty postępowania sądowego w jej sprawie pokrywał za nią Skarb Państwa. Nie można tym samym uznać za usprawiedliwiony poglądu, według którego cele, na które zaciągnięte zostały pożyczki/kredyty, są w każdym przypadku ważniejsze od ponoszenia kosztów sprawy sądowoadministracyjnej. Zobowiązania cywilnoprawne nie mają bowiem pierwszeństwa przed zobowiązaniami wynikającymi z obowiązku opłacenia kosztów sądowych. W razie problemów finansowych strona, na której ciąży obowiązek spłaty rat zaciągniętych pożyczek/kredytów, może wykorzystać oferowane jej przez instytucje finansowe możliwości w zakresie np. odroczenia spłaty rat pożyczki/kredytu, czy też przedłużenia okresu kredytowania. W niniejszej sprawie, skarżący spłaca dwie pożyczki - jedną zaciągniętą na wyposażenie dzieci do szkoły ("[...]" miesięcznie), drugą - na motorower (ok. "[...]" miesięcznie). Mając na uwadze ich cele, stwierdzić należy, iż jedynie pierwsza z nich mogłaby być uzasadniona niezbędnymi potrzebami rodziny - potrzebami uczących się dzieci. W świetle powyższego, mając na uwadze z jednej strony - wysokość dochodu 5-osobowej rodziny, którego składnik w postaci wynagrodzenia za pracę nie przekracza nawet "[...]"krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz fakt jej objęcia wsparciem ośrodka pomocy społecznej, a także to, że wykazane przez skarżącego wydatki wyczerpują środki pieniężne pochodzące z uzyskiwanego dochodu, zaś z drugiej strony - przeznaczenie wykazanych wydatków, które nie w pełni mogą być zaliczone do kategorii niezbędnych kosztów utrzymania, uznano, że sytuacja materialna 5-osobowej rodziny nie uzasadnia zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w całości. Uznano jednocześnie, że w okolicznościach niniejszej sprawy skarżący nie jest jednak w stanie zdobyć kwoty należnego obecnie wpisu od skargi bez zachwiania stabilności budżetu domowego, w terminie niepowodującym jednocześnie szkody dla utrzymania rodziny oraz jego sytuacji procesowej i w konsekwencji za zasadne uznano również zwolnienie go od tego wpisu przy jednoczesnej odmowie zwolnienia go od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. W toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie wystarczy bowiem wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania pogorszy sytuację materialną strony i jej rodziny. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych ich potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi instytucję wyjątkową, dlatego też powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, orzeczono jak w sentencji.