II SA/Ol 119/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 grudnia 2015 r., nr SKO.81.978.2015 w przedmiocie zasiłku celowego na skutek sprzeciwu D. P. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 19 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 119/16 postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2016r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku D. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił ustanowienia dla skarżącego adwokata. Referendarz sądowy wskazał, że w niniejszej sprawie skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Jednocześnie uznał, że w warunkach niniejszej sprawy sytuacja procesowa, w jakiej znalazł się skarżący, nie powoduje na obecnym etapie konieczności ustanowienia dla niego zawodowego pełnomocnika. Argumentował, że sprawa ta jest jedną z wielu o podobnym charakterze, jakie skarżący prowadził przed tut. Sądem, co uzasadnia twierdzenie, że skarżącemu znana jest zarówno specyfika tych spraw, jaki procedura sądowoadministracyjna. Zaznaczył ponadto, że środki, którymi skarżący dysponuje umożliwiają mu, przy rozsądnym gospodarowaniu, poczynienie pewnych oszczędności. W złożonym na to postanowienie sprzeciwie, skarżący podał, że żyje w niedostatku, dlatego konieczne było wniesienie skargi, ponieważ został poniżony przez MOPS i SKO. Zarzucił, że organy źle prowadzą postępowanie i źle orzekają. Podniósł, że przyznanie adwokata jest uzasadnione, ponieważ adwokat ma wiedzę w zakresie doktryn prawnych i orzeczeń sądów. Ta nieznajomość tematu przez skarżącego jest wystarczającą podstawą do ustanowienia mu adwokata z urzędu, którego skarżący nie jest w stanie opłacić z powodu ciągle brakujących środków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej: p.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wskazać należy, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a., skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., ustanowienie adwokata następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest co do zasady od trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy i dla rozstrzygnięcia w tym zakresie nie powinien mieć znaczenia przedmiot zaskarżenia. Niemniej jednak zastosowanie tego przepisu powinno być przede wszystkim celowe, służyć ma on realizacji prawa zaskarżania rozstrzygnięć administracyjnych do sądu. Nie sposób pomijać przy tym, że zwolnienie od ponoszenia kosztów stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego zwolnienie takie musi być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r.,sygn. akt FZ 478/04). Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których można obiektywnie stwierdzić, że strona nie nadużywa tego prawa. Zauważyć należy, iż niniejsza sprawa jest jedną z wielu - o podobnym charakterze, jakie skarżący prowadził dotychczas przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie. Skarżący co miesiąc występuje o świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na różne potrzeby, w tym na leki. Organ pomocy społecznej uwzględniał wnioski w miarę posiadanych możliwości. Skarżący nie zgadza się z każdą odmową, podnosząc stale te same argumenty. Dotychczas wielokrotnie skarżący korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, ustanowionego mu z urzędu przed oddaleniem skargi przez WSA. Wniesione do tej pory skargi kasacyjne Naczelny Sąd Administracyjny również oddalał. W związku z tym skarżący powinien mieć świadomość obowiązujących zasad na etapie postępowania administracyjnego, jak i sądowego. Na obecnym etapie postępowania nie jest zatem uzasadnione domaganie się po raz kolejny przez skarżącego ustanowienia mu adwokata w podobnej sprawie, gdyż jego brak w żaden sposób nie ograniczy jego prawa do sądu. Sąd administracyjny I instancji z urzędu bada legalność zaskarżonej decyzji i ma obowiązek uwzględnić każde naruszenie mające istotny wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu przed WSA nie obowiązuje przymus adwokacki, jak ma to miejsce w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej. Te wszystkie okoliczności przekonują o słuszności odmowy ustanowienia skarżącemu adwokata. O ile zajdzie potrzeba sporządzenia skargi kasacyjnej w sprawie, skarżący będzie mógł ponownie ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Sąd w składzie orzekającym podziela argumenty podniesione w postanowieniach tutejszego Sądu odmawiających ustanowienia skarżącemu adwokata przed rozpatrzeniem skargi o sygn. akt II SA/Ol : 663/15, 1025/15, 1026/15, 1036/15, 1037/15. W orzeczeniach tych zasadnie wywiedziono, że przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w tym postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych i merytorycznie tożsamych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa, mimo że nie ma takiej potrzeby. Stanowiłoby to bowiem nadużycie prawa. Z tego powodu Sąd uznał, że wniosek skarżącego, złożony w niniejszej sprawie, nie zasługuje na uwzględnienie, mimo że wcześniej prawo pomocy we wnioskowanym zakresie, było mu przyznawane. W żaden sposób nie ograniczy to prawa strony do sądu, bowiem to tylko działania procesowe skarżącego uniemożliwiają Sądowi merytoryczne rozpoznanie sprawy. Reasumując, Sąd uznał, że podobieństwo skargi z licznymi uprzednimi sprawami, w których skarżący korzystał już z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, ustanowionego mu z urzędu, pozwala na odmowę przyznania mu po raz kolejny prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata na etapie postępowania przed Sądem I instancji. Obawy skarżącego, zawarte w piśmie procesowym z dnia 9 marca 2016 r. nie mogą mieć wpływu na wynik rozpoznania wniosku. Niewątpliwie, skarżący ma prawo kwestionować działania organu administracji publicznej ale działania te mają odzwierciedlenie w aktach administracyjnych, którymi Sąd dysponuje i na ich podstawie załatwia sprawę, co wynika z art. 133 § 1 p.p.s.a. Brak znajomości przez stronę, jak to określił skarżący "doktryn prawnych i orzeczeń sądów" nie mają znaczenia przy rozpoznawaniu skargi, ponieważ, stosownie do art.134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W związku z tym orzeczono jak w sentencji postanowienia.