II SA/Ol 1191/14

Dnia 19 grudnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant Referent-Stażysta Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2014 roku sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie pomocy finansowej do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Z akt sprawy przekazanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wynika, że decyzją z dnia "[...]" Burmistrz Miasta "[...]" przyznał T. P. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną M. M., na stałe, począwszy od dnia "[...]". W piśmie z dnia "[...]" Burmistrz Miasta "[...]" zawiadomił T. P. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia prawa do pomocy finansowej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od kwietnia do "[...]", zaś pismem z dnia "[...]" zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania w tej sprawie. Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", Burmistrz Miasta "[...]" odmówił przyznania T. P. pomocy finansowej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze sprawowaniem opieki nad M. M. za okres od "[...]" do "[...]" w kwocie 200,00 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono stan faktyczny i przytoczono przepisy stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięcia. Wskazano, że prawo do pomocy przysługuje osobom mającym ustalone za miesiące kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad lub grudzień 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (pkt 2). Świadczeniobiorca ma ustalone za okres od kwietnia do grudnia 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad M. M., jednakże niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki do 25 roku życia. W związku z powyższym wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego według zasad obowiązujących po 1 stycznia 2013 r., a tym samym nie spełnia również warunków do otrzymania pomocy w ramach rządowego programu. W odwołaniu od powyższej decyzji T. P. podniosła, że nie do ustalenia jest data powstania niepełnosprawności M. M., która cierpi na cukrzycę typu II, a choroba ta, jako choroba ukryta rozwija się wiele lat bezobjawowo, w ostateczności prowadząc do całkowitego zaniku trzustki. W okresie lat 40-tych i 50-tych ubiegłego wieku nie było możliwie diagnozowanie wczesnego stadium cukrzycy. Ponadto, określenie daty stopnia niepełnosprawności nie jest równoznaczne z określeniem daty powstania niepełnosprawności. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości. Argumentowało, przytaczając art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przepisy rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, iż jak wynika z akt sprawy, T. P. ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. M. na podstawie decyzji z dnia "[...]". Świadczenie to zostało jej przyznane na okres od dnia "[...]" na stałe. Należy jednak zgodzić się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, że nie została spełniona jedna z podstawowych przesłanek niezbędnych do jego przyznania, wprowadzonych do ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2013 r., tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później niż w okresie wymienionym w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak bowiem wynika z akt sprawy, orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w "[...]" z dnia "[...]" M. M. zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Z orzeczenia tego wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność M. M., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia "[...]", tj. od dnia złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności. Z uwagi na to, że z orzeczenia tego nie wynika aby niepełnosprawność M. M. powstała nie później niż do 18 roku życia, albo nie później niż do 25 roku życia, brak jest podstaw do przyznania pomocy finansowej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliło, że nie jest dopuszczalne w postępowaniu o ustalenie prawa do zasiłku jakiekolwiek ustalanie przez organy daty powstania niepełnosprawności, co oznacza, że organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do zasiłku nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, czy też daty stwierdzenia określonego stopnia niepełnosprawności, ponieważ związane są – co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę. Kolegium stwierdziło, iż z uwagi na to, że z przedłożonego przez wnioskodawcę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności M. M. wynika jedynie, że nie da się ustalić daty powstania jej niepełnosprawności, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia "[...]", nie można z całą stanowczością stwierdzić, że niepełnosprawność powstała nie później niż do 18 roku życia, albo nie później niż do 25 roku życia i w związku z tym należy uznać, iż nie została wypełniona jedna z podstawowych ustawowych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepełnosprawność powstała później niż w okresie wymienionym w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w związku z tym nie jest również możliwe przyznanie pomocy finansowej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Aby pomoc ta mogła być przyznana, wnioskodawca winien spełniać wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), a w analizowanej sprawie wszystkie te przesłanki nie zostały spełnione. Skargę na powyższą decyzję Kolegium wywiodła do tut. Sądu T. P. żądając jej uchylenia. Zakwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzuciła subiektywizm wbrew zasadzie dążenia do prawdy obiektywnej (art. 75 § 1 k.p.a.) oraz brak wiarygodności i wskazania mocy dowodowej przesłanek, na których została oparta. Podniosła, że Kolegium swoją decyzja utrzymało decyzję o odmowie przyznania pomocy argumentując, że nie jest kompetentne w określeniu daty powstania niepełnosprawności ale okazuje się, że jednak przyjęło jakoby osoba potrzebująca opieki nie spełniała warunków zawartych w treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i w tym określeniu było już kompetentne. Trudno zgodzić się z taką argumentacją, gdyż organ administracji publicznej dążąc do wydania decyzji powinien wykorzystać wszelkie możliwości dowodowe. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w sprawie, które zostało podjęte na mocy postanowienia z dnia 6 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji wydaną, orzekającą o odmowie przyznania T. P. pomocy finansowej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze sprawowaniem opieki nad M. M. za okres od "[...]" do "[...]" w kwocie 200,00 zł miesięcznie. Odnosząc się do zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim rozstrzyga o wniosku strony, tj. utrzymuje w mocy odmowę przyznania dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 200 zł miesięcznie w okresie od "[...]" do "[...]" należy zauważyć, że materialnoprawną podstawę orzekania przez Kolegium stanowiły przepisy: rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, dalej rozporządzenie z 26 marca 2013 r. (Dz. U. z dnia 29 marca 2013 r.), ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2013 r., nr poz. 1456 ze zm.) oraz ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, dalej ustawa zmieniająca (Dz. U. z 2012 r. nr 1548). Zgodnie z § 2 ust. 1 w/w rozporządzenia, prawo do pomocy przysługuje osobom mającym ustalone za miesiąc kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad lub grudzień 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, spełniającym warunki określone w art. 17 ustawy. Według § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, pomoc jest wypłacana w terminie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w § 2 ust. 1, i jest realizowana przez organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przyznanie oraz odmowa przyznania pomocy następuje w drodze decyzji administracyjnej (§ 3 ust. 2.). Zasadniczą przyczyną odmowy przyznania T. P. przedmiotowej pomocy, było niespełnienie przez nią warunków określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a ściślej warunku, o jakim mowa w art. 17 ust. 1b pkt 1 tej ustawy dotyczącego daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Jak wynika z akt sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławczego decyzją z dnia "[...]" przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – M. M., na stałe, począwszy od dnia "[...]". W związku jednak z wygaśnięciem z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego, ze względu na wejście w życie ustawy zmieniającej, w piśmie z dnia "[...]" Burmistrz Miasta "[...]" zawiadomił T. P. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia prawa do pomocy finansowej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od "[...]" do "[...]". Następnie, decyzją z dnia "[...]" Burmistrz Miasta "[...]" odmówił przyznania T. P. pomocy finansowej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze sprawowaniem opieki nad M. M. za okres od "[...]" do "[...]’ w kwocie 200,00 zł miesięcznie, z uwagi na niespełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczącej daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Zgodnie bowiem z treścią orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w "[...]" z dnia "[...]" M. M. zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Z orzeczenia tego wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność M. M., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia "[...]", tj. od dnia złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżąca należała do kategorii osób, które miały ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Spełniała więc w tym czasie pierwszy z określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia z 26 marca 2013 r. warunków przysługiwania pomocy finansowej, o jakiej mowa w tym przepisie. Do rozważenia pozostała więc kwestia, czy skarżąca spełniała również drugą przesłankę warunkującą przyznanie tej pomocy finansowej, którą jest spełnianie warunków określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013 r. W ocenie organów obu instancji, przesłanka ta nie została w sprawie spełniona, ponieważ w przypadku matki skarżącej nie da się ustalić od kiedy istnieje jej niepełnosprawność. Dlatego też organy obu instancji odmówiły przyznania pomocy finansowej. Ponieważ zbadanie zgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, było przedmiotem wniosku grupy posłów skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygnatura akt K 38/13), postanowieniem z dnia 13 listopada 2013 r. Sąd zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie do czasu rozstrzygnięcia sprawy toczącej się przed Trybunałem Konstytucyjnym. Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który, co oczywiste, nie mógł być znany organom w dacie podejmowania rozstrzygnięć w sprawie, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał stwierdził, że osoby, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną tworzą, co do zasady grupę podmiotów podobnych ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne. W ramach tak wyznaczonej grupy dopuszczalne jest jednak odmienne traktowanie tych osób, które sprawują opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi. Konstytucja zapewnia bowiem szczególną opieką nad dziećmi ze strony władzy publicznych (art. 68 ust. 3 w związku z art. 72 ust. 2). Zdaniem Trybunału przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej także w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej. Wprawdzie Trybunał orzekł jedynie o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, co nie oznacza przesądzenia o zasadności samego żądania w przypadku, gdy niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia, to zaznaczyć należy, że według art. 145a § 1 k.p.a. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności aktu normatywnego z konstytucją, z umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie której została wydana decyzja, stanowi przesłankę do wznowienia postępowania. Z kolei na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. b p.p.s.a. sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeśli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stąd też na podstawie powołanego przepisu i art. 135 ustawy należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.