II SA/Ol 1199/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. G. na decyzję "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wykonania określonych czynności lub robót budowlanych postanawia odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. We wniosku z dnia "[...]", złożonym na wymaganym urzędowym formularzu, skarżąca – I. G. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła, iż dysponuje bardzo skromnym dochodem z tytułu emerytury, z której środki pochłaniane są przez bieżące wydatki, wśród których znaczące miejsce zajmują "wydatki mieszkaniowe", i koszty utrzymania. Stwierdziła, iż obecnie nie jest w stanie ponieść wpisu od skargi, nie była też w stanie zabezpieczyć odpowiedniej kwoty na uiszczenie tej opłaty. Emerytura jest bowiem jedynym źródłem jej dochodu, nie posiada natomiast żadnych oszczędności. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Do jej majątku należy mieszkanie o powierzchni "[...]". W rubryce nr 10 wykazała dochód z tytułu emerytury w wysokości "[...]", natomiast w rubryce nr 11 - stałe wydatki (leki, rata kredytu, opłaty związane z utrzymaniem mieszkania), których łączna wysokość wynosi "[...]" (we wniosku błąd rachunkowy) i dodała, że do kwoty tej doliczyć należy wydatki na bardzo skromne zakupy żywności, środków czystości, odzieży, itp. Do wniosku skarżąca załączyła kopię decyzji o waloryzacji emerytury, z której wynika, że jej emerytura wynosi "[...]" - do wypłaty: "[...]" oraz kopie druków potwierdzenia zapłaty dla dwóch rat kredytu. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, wezwana ona została do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji rodzinnej (w zakresie odnoszącym się do J. G., który na zwrotnym potwierdzeniu odbioru korespondencji adresowanej do skarżącej podpisał się jako jej mąż oraz jego sytuacji materialnej), majątkowej (w zakresie odnoszącym się do mieszkania, wykazanego w rubryce nr 7.1.; garażu, którego dotyczy niniejsza sprawa i posiadanych ewentualnie samochodów) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do ewentualnego korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny; wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków; kredytu, który spłaca obecnie skarżąca, a ponadto wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżąca przedłożyła pismo procesowe, w którym wyjaśniła, iż J. G. mieszka osobno i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Pomaga jej jednak, gdy jest chora oraz przy pracach, z którymi nie daje sobie rady. "(...) o ile jest w stanie mi pomóc to pomaga (zakup żywności, nieraz kupuje leki)." Zgodnie z załączoną do przedmiotowego pisma kopią wyroku małżonkowie rozwiedli się w "[...]". Skarżąca wskazała następnie, iż w mieszkaniu zameldowany jest jej syn, lecz przebywa zagranicą. Oświadczyła: "nie łoży na mnie, nie pomaga". W dalszej kolejności wskazała aktualny sposób wykorzystania garażu, którego dotyczy niniejsza sprawa. Oświadczyła: "Nie korzystam z opieki społecznej, bo jakoś sobie radzę" i dodała, że uzbierała "[...]", lecz w maju opłaciła za tą kwotę rzeczoznawcę. Wskazała ponoszone wydatki (takie jak we wniosku, z pominięciem "czynszu za najem pomieszczenia gosp. - "[...]""), które jak podniosła zaczęła ograniczać ("staram się oszczędzać jak mogę") i które wynoszą obecnie "[...]". Wyjaśniła, iż kredyt zaciągnęła "na zakup okien bo już trzeba było rok temu wymienić". Do przedmiotowego pisma załączyła kopie: rachunku z dnia "[...]", dokumentującego kupno przez nią okien wraz z usługą montażową za łączną kwotę "[...]" i uiszczenia zaliczki w wysokości "[...]", dowodu zapłaty kwoty "[...]" w dniu "[...]", potwierdzenia wykonania usługi (wydanie zewnętrzne z dnia "[...]"), umowy o kredyt gotówkowy z dnia "[...]" w wysokości "[...]", obejmującego: środki przeznaczone na cele konsumpcyjne w wysokości "[...]" oraz środki na opłaty związane z udzieleniem kredytu, potwierdzenia zapłaty I raty kredytu w listopadzie 2015 r. (w wysokości "[...]") wraz z drukiem potwierdzenia zapłaty II raty płatnej w grudniu. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżąca nie zastosowała się w pełni do zawartych w wezwaniu żądań, nie wyjaśniając przy tym przyczyn tego stanu rzeczy. Brak przedłożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn braku ich złożenia, uniemożliwia natomiast zweryfikowanie złożonych przez nią oświadczeń i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest ona w stanie - bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania - ponieść kosztów sądowych w całości lub w części. Zauważyć należy, iż skarżąca zastosowała się wprawdzie do wezwania, lecz nie w pełnym zakresie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż skarżąca nie przedłożyła ani wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy ani oświadczenia o nieposiadaniu jakichkolwiek rachunków bankowych. Nie wyjaśniła też, dlaczego nie odniosła się do wezwania w tym zakresie (pkt 11 wezwania). To, że skarżąca, mimo wezwania, nie przedkłada ani żądanych wyciągów ani wymaganego dodatkowego oświadczenia, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn tego stanu rzeczy, uniemożliwia natomiast ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej. Brak przedłożenia wyraźnego oświadczenia o nieposiadaniu jakichkolwiek rachunków bankowych nie pozwala bowiem przyjąć w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżąca rachunków takich nie posiada oraz, że nie posiada na tych rachunkach środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. W dalszej kolejności stwierdzić należy, że skarżąca, pomimo wezwania, nie wskazała również w pełni, kiedy wypłacone zostały jej środki pieniężne z tytułu kredytu, na jakie cele zostały wydatkowane, a w przypadku, gdy środki te nie zostały jeszcze wydatkowane (w całości lub w części) – wysokości środków pozostałych oraz celu, na jaki są zabezpieczone (pkt 10 wezwania). W oparciu o przedłożone dokumenty źródłowe i dodatkowe oświadczenia w tym zakresie można przyjąć, że skarżąca zaciągnęła kredyt na wymianę okien. Wydatki na ten cel wyniosły "[...]", z tym, że zaliczkę w wysokości "[...]" skarżąca zapłaciła w dniu "[...]" (przy zamówieniu), zaś "[...]" – w dniu "[...]". W świetle postanowień umowy kredytu z dnia "[...]" (pkt I.2), środki pochodzące z kredytu zostały wypłacone skarżącej w październiku 2015 r. Z powyższego wynika zatem, że ze środków tych skarżąca sfinansowała pozostały, po uiszczeniu zaliczki, koszt wymiany okien w wysokości "[...]". Skarżąca nie wskazała jednak, czy i na jaki cel wydatkowała również pozostałe "[...]", a jeśli nie – to na jaki cel, środki te zostały przez nią zabezpieczone. W tych okolicznościach nie można tym samym stwierdzić w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w całości bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Wobec braku dodatkowych wyjaśnień skarżącej w tym zakresie, nie można też stwierdzić, w jakiej ewentualnie części nie jest w stanie ponieść tych kosztów. W dalszej kolejności wskazać należy, iż skarżąca wezwana została również do przedłożenia dodatkowego oświadczenia wskazującego m.in. źródła pokrycia ponoszonych przez nią wydatków oraz kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości, a w przypadku zadłużenia z tytułu jakichkolwiek zobowiązań – zaświadczenia stosownego podmiotu o wysokości tego zadłużenia oraz tytule i okresie z jakiego pochodzi (pkt 8 wezwania). W sytuacji, gdy jedynym źródłem utrzymania skarżącej jest dochód w wysokości "[...]" (zgodnie z załączoną do wniosku kopią decyzji o waloryzacji emerytury) trudno było bowiem przyjąć, że skarżąca jest w stanie ponosić wykazane w rubryce nr 11 stałe wydatki (leki, rata kredytu, opłaty związane z utrzymaniem mieszkania), których łączna wysokość wynosi "[...]" i jednocześnie zabezpieczyć środki na żywność, środki czystości, odzież, itp. w koniecznym zakresie, bez posiłkowania się środkami z oszczędności lub bez dodatkowej pomocy od określonych instytucji, osób trzecich lub członków rodziny. W dodatkowym oświadczeniu skarżąca podniosła, iż zaczęła oszczędzać i ograniczać wykazane w rubryce nr 11 wydatki, których wysokość wynosi obecnie "[...]" (w wykazie nie ujęto "czynszu za najem pomieszczenia gosp. - "[...]""), lecz nie przedłożyła ani dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia określonych wydatków w wykazanej wysokości (poza ratą kredytu) ani nie wyjaśniła, dlaczego tego nie uczyniła. Pomimo wezwania, skarżąca nie złożyła również dodatkowego oświadczenia dotyczącego wysokości i rodzaju kosztów związanych z posiadaniem garażu. Nie wskazała również, czy posiada samochód/samochody (pkt-y 5 i 6 wezwania). W świetle powyższego, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącą sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. To, że skarżąca odpowiada na wezwanie jedynie w sposób wybiórczy, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn braku złożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, uniemożliwia zweryfikowanie jej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a tym samym również ocenę jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Rodzi też wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia i nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów sądowych, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Wskazać należy, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Zauważyć jednocześnie należy, iż powyższe nie oznacza, że Starszy referendarz sądowy kwestionuje to, że rzeczywista sytuacja materialna skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. Nie jest jednak w stanie tej okoliczności w warunkach niniejszej sprawy potwierdzić, bowiem skarżąca, nie przedkładając wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, nie ujawniła swojej rzeczywistej sytuacji materialnej w pełnym zakresie. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.